Hapax

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Grafiek van het verband tussen het rangnummer en de frequentie van woorden in de roman Moby-Dick. Ongeveer 44% van de verschillende woorden in deze roman, zoals het woord "matrimonial", komen slechts eenmaal voor, en zijn dus hapax legomena. Ongeveer 17%, bijvoorbeeld "dexterity", betreft dis legomena (blauw in de grafiek). De Wet van Zipf voorspelt dat de woorden in deze dubbellogaritmische grafiek bij benadering op een rechte lijn liggen.

Met de Griekse term hapax (vollediger: hapax legomenon, transliteratie van de Griekse woorden ἅπαξ = "eenmaal" en λεγόμενον = "wat gezegd wordt", in het meervoud: hapax legomena) wordt een woord of andere taalvorm aangeduid die in een tekst of in een compleet taalcorpus of zelfs binnen een taal slechts één keer voorkomt, dat wil zeggen een slechts eenmaal en niet herhaalde uitgesproken of opgetekende taaluiting. Het voorkomen in een woordenboek dat de enige bron citeert telt vanzelfsprekend niet. Oorspronkelijk werd dit speciaal gezegd van woorden uit het werk van Homerus. In Homerische woordenboeken staan hapaxen vaak met een speciaal teken aangeduid; in de regel is de betekenis van het woord niet zeker.

De middelnederlandse Ferguut bevat bijvoorbeeld enkele hapaxen:

  • al hancharigh - met loshangende haren
  • baeshudich - dikhuidig (vermoedelijk)
  • tintelen - trillen
  • vroewaken - vroeg wakker zijn
Bronnen, noten en/of referenties