Hardoen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hardoen
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2012)
Samengestelde foto van een exemplaar uit de Negevwoestijn, Israël.
Samengestelde foto van een exemplaar uit de Negevwoestijn, Israël.
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Orde: Squamata (Schubreptielen)
Onderorde: Lacertilia (Hagedissen)
Familie: Agamidae (Agamen)
Geslacht: Stellagama
Soort
Stellagama stellio
Linnaeus, 1758
Afbeeldingen Hardoen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Hardoen op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Reptielen

De hardoen (Stellagama stellio) is een hagedis uit de familie agamen (Agamidae). De verouderde, maar nog veel gebruikte wetenschappelijke benaming is Agama stellio. De hagedis is een van de weinige agamen die tot in Europa voorkomt, vrijwel alle soorten leven in Azië en Afrika.[2] Het is de enige soort uit het monotypische geslacht Stellagama.

Uiterlijke kenmerken[bewerken]

De kleur is bruingrijs tot bijna zwart, met onregelmatige lichtere vlekken op de rug en staart, vooral op de kop van de mannetjes. Op de rug bevindt zich een lichtere bandering en rijen stekelachtige knobbels, die bij oudere exemplaren vervagen. De dieren kunnen van kleur veranderen, vooral de mannetjes die een rode kleur aan de voorzijde van het lichaam krijgen als ze opgewonden raken. Mannetjes zijn te herkennen doordat ze wat forser worden en meestal een rode voorzijde van het lichaam hebben. De kop is relatief groot en de schubbenrijen op de staart zijn sterk gekield en lijken op stekels. Ze overlappen elkaar wat voor een goede bepantsering zorgt. Het lichaam is afgeplat en heeft een duidelijke hals. De maximale lengte is ongeveer 40 centimeter waarvan bijna de helft bestaat uit de lange staart.

Verspreiding[bewerken]

De hardoen komt voor in Griekenland, Macedonië, Egypte, Israël, Jordanië, Libanon, Saoedi-Arabië en Turkije.[2] De verschillende ondersoorten verschillen enigszins in verspreidingsgebied, de ondersoort Stellagama stellio cypriaca die endemisch is op Cyprus, zie onder taxonomie.

Levenswijze[bewerken]

De hardoen is een goede klimmer die op boomstammen en muren leeft.

De hardoen jaagt voornamelijk op kleine ongewervelden maar kan door zijn grootte ook kleine gewervelden buitmaken. Net als andere agamen bestaat een deel van het menu uit plantendelen als bladeren en bloemen.[3] De hagedis kan massaal voorkomen op steenhopen en andere geschikte biotopen. Ook tuinen en plantenkwekerijen zijn een geschikte leefomgeving, zoals palmkwekerijen maar ook in huizen wordt de hagedis aangetroffen.[4] De hardoen is een goede klimmer die zijn schuilplaats echter op de bodem heeft, zoals onder stenen en in de holen van knaagdieren.

Zoals wel meer leguaanachtigen -waar de agamen toe behoren- kan het dier met soortgenoten communiceren door knikkende bewegingen te maken met de kop. De paring vindt plaats in de lente, in juni worden de eitjes afgezet, ongeveer 6 tot 14 in totaal. De eitjes hebben een lederachtige schaal en worden afgezet in een ondiep kuiltje.[3] Als de juvenielen vanaf augustus uit het ei kruipen zijn ze zo'n 4 centimeter lang en moeten uitkijken voor onder andere grotere hagedissen om niet te worden opgegeten.

Naamgeving en taxonomie[bewerken]

De hardoen werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven in 1758 door Linnaeus als Lacerta stellio. Tegenwoordig wordt het geslacht Lacerta tot de familie echte hagedissen (Lacertidae) gerekend. De hardoen is in het verleden ook tot verschillende andere geslachten gerekend zoals Agama, Stellio, Laudakia en Uromastyx. Er worden zeven ondersoorten erkend, inclusief de pas in 2006 beschreven Stellagama stellio salehi. De ondersoorten verschillen enigszins in uiterlijk maar met name in verspreidingsgebied.[2]

Ondersoorten[bewerken]

Externe links[bewerken]

  • Hardoenen – Foto's van de hardoen op Digital Nature.
  • Stellagama stellio – Foto's van de hardoen op Amphibians and Reptiles of Europe.

Bronvermelding[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Referenties
  1. (en) Hardoen op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. a b c Peter Uetz & Jakob Hallermann. The Reptile Database - Laudakia stellio
  3. a b Václav Laňka & Zbyšek Vít, Amphibians and Reptiles, Aventinum, Praag, 1985 ISBN 90-366-0639-X.
  4. Bernhard Grzimek, Het Leven Der Dieren Deel VI: Reptielen, Kindler Verlag AG, 1971 ISBN ISBN 90 274 8626 3.
Bronnen
  • (en) Peter Uetz & Jakob Hallermann - The Reptile Database - Stellagama stellio - Website Geconsulteerd 26 juni 2014
  • Václav Laňka & Zbyšek Vít - Amphibians and Reptiles - 1985 - ISBN 90-366-0639-X - Uitgever Aventinum, Praag