Heemtuin

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor het park in de Rotterdamse wijk Ommoord, zie Heemtuin (Ommoord)
Jacobus Pieter Thijsse

Heemtuin of heembos is een kunstmatige, veelal omheinde entiteit in het landschap, met inheemse, wilde flora en fauna, deze term werd gelanceerd door Jac. P. Thijsse (1865-1945).

Het oorspronkelijke idee van Thijsse was dat van een educatief plantsoen dicht bij de mensen. De nadruk lag niet op soortenkennis maar op inzicht in levensgemeenschappen. Thijsse kreeg voor zijn 60-ste verjaardag in 1925 het gebiedje Thijsse's Hof in Bloemendaal. Hij richtte het in met diverse plantengemeenschappen uit Kennemerland. Thijsse's Hof werd daarmee de oudste heemtuin van West-Europa.

Geschiedenis[bewerken]

De gloriejaren vanaf 1960[bewerken]

In de jaren 60 van de twintigste eeuw (terug-naar-de-natuurbeweging) werden heemtuinen populair. Veel scholen hadden een kruidentuin, wildtuin of arboretum en noemde die gewoonweg heemtuin. Dat hier ook insecten en dieren leefden, was leuk, maar geen hoofdzaak.

In de volgende decennia zouden het explosief groeiend gebruik van insecticide, kunstmest en industriële landbouwmethodes het bestand aan insecten, insecteneters, grondbroeders, waterwild, vissen, amfibieën en reptielen echter decimeren.

Omstreeks 1980[bewerken]

Teruggrijpend naar de bekommernis van Thijsse ook om insecten en vogels, verlegde de klemtoon binnen de heemtuin zich in de jaren 80, zeker als die tuin mogelijkheden bood als toevluchtsoord of zelfs ersatz habitat voor bedreigde diersoorten.

In Vlaanderen, waar nooit een onderscheid werd gemaakt tussen een heemtuin en een heembos, kwam de nadruk te liggen op biodiversiteit en minder op het publiek toegankelijk of educatieve karakter.

Vanaf 1990[bewerken]

In de jaren 90 herstelde de natuur zich gestaag. De milieunormen uit VLAREM I, II en III en het Ruimtelijk structuurplan Vlaanderen (1997) leken te werken. Gemeenten kregen verordeningen die streekeigen vegetatie definieerden en overal in de publieke ruimte lieten aanplanten. De schooltuinen op bouwgrond verdwenen, maar de publieke heemtuin aan de rand van de stad kreeg een recreatieve functie en lokte wandelaars en fietsers.

De heemtuinen van de jaren 90 deden vaak aan reconstructie van landschappen die zich op die plaats ergens in het verleden hadden voorgedaan maar die door monoculturen, verschraling of overbemesting teloor waren gegaan.

De 21ste eeuw[bewerken]

De oorspronkelijke heemtuin zoals Thijsse die zag, is op enkele uitzonderingen na verdwenen. Tot die uitzonderingen behoort Thijsse's Hof in Bloemendaal en Heemtuin Rucphen, welke nog steeds als educatieve heemtuinen onderhouden worden. Er zijn wel natuurreservaten, arboreta, kruidentuinen, thema-tuinen, eco-tuinen en inheemse aanplantingen in elke straat voor in de plaats gekomen. In particuliere tuinen herleeft de liefde voor inheemse fauna en flora, wellicht vanwege de pure schoonheid. Een bezoekje aan een (authentieke) heemtuin kan voor de liefhebber daarom inspirerend uitwerken.

Ingrepen bij de aanleg van een heemtuin[bewerken]

Wanneer we de studies beschouwen die aan de aanleg van hedendaagse heemtuinen voorafgaan, bemerken we dat een hele reeks ingrepen vaak terugkomt:

Zie ook[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook het artikel Ryckevelde

Externe links[bewerken]