Heerlen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Heerlen
Heële
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Heerlen Wapen van de gemeente Heerlen
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Heerlen
Situering
Provincie Limburg
Coördinaten 50° 53′ NB, 5° 58′ OL
Algemeen
Oppervlakte 45,53 km²
- land 45,02 km²
- water 0,51 km²
Inwoners (1 mei 2014) 88.022? (1955 inw/km²)
Hoofdplaats Heerlen
Belangrijke verkeersaders A76 A79 N281 4
Politiek
Burgemeester (lijst) Paul Depla (PvdA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 12.300 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 135.000
WW-uitkeringen (2007) 31 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 6400-6433
Netnummer(s) 045
CBS-code 0917
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.heerlen.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Heerlen
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Heerlen, september 2014
Schachtgebouw van een Heerlense mijn.
Het hart van Heerlen, met het Glaspaleis (rechts), de Pancratiuskerk en Muziekschool

Heerlen (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Limburgs: plaatselijk Heële, elders Heersch, Haerle of Haelder) is een stedelijke gemeente in het zuidoosten van de Nederlandse provincie Limburg. Heerlen is de grootste gemeente in de Oostelijke Mijnstreek.

Op 1 mei 2014 had Heerlen 88.022 inwoners (bron: CBS). De gemeente is daarmee de vierde in grootte van Limburg, na Maastricht, Venlo en Sittard-Geleen. Heerlen maakt deel uit van het bestuurlijke samenwerkingsverband Parkstad Limburg, waar in totaal rond de 240.000 mensen wonen. Sedert 2006 heeft deze in oppervlakte relatief kleine stadsregio de bijzondere status van plusregio.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Geschiedenis van Heerlen
Nuvola single chevron right.svg Zie ook Kerkgeschiedenis van Heerlen

Recent verleden[bewerken]

In de 19e eeuw was Heerlen een tamelijk geïsoleerd dorp. Hoofdmiddel van bestaan was de landbouw, goede aan- en afvoerwegen ontbraken. Wilde men met de trein reizen, dan moest men eerst te voet naar Simpelveld (aan de spoorlijn Aken - Maastricht) of Sittard (de spoorlijn Maastricht - Venlo) om daar de trein te nemen. Men kon ook met de postwagen gaan naar Valkenburg, Sittard of Aken. Pas in 1896 kwam de spoorlijn Sittard - Herzogenrath tot stand, welke werd aangelegd door de spoorwegbouwer Henri Sarolea, die later met de gebroeders Carl en Friedrich Honigmann de directie zou voeren van de Oranje-Nassaumijnen.

Die spoorlijn was dringend gewenst in verband met de exploitatie van steenkool. In 1894 was al begonnen met de aanleg van de Oranje-Nassaumijn I, 1899–1974, die vijf jaar later in productie ging. Op Heerlens grondgebied kwamen nog drie mijnen: de Oranje-Nassau III (1917–1973) te Heerlerheide, Oranje-Nassau IV (1927–1966) te Heksenberg en Staatsmijn Emma (1911–1973) in Treebeek (destijds grondgebied van de gemeente Heerlen). De bevolking nam in korte tijd explosief toe: van een dorpje met 6646 inwoners in 1900 tot een stad van 32.263 inwoners in 1930. Voor al deze mensen uit binnen- en buitenland moesten huizen, scholen, winkels en een ziekenhuis gebouwd worden, wegen worden aangelegd enzovoorts, en dat alles in zeer korte tijd. Het is daarom niet verwonderlijk dat nog maar weinig historische gebouwen bewaard zijn gebleven. In de grote verandering van dorp tot stad vond men ze niet meer passen in een modern stadsbeeld en dus werden ze gesloopt. Beeldbepalend voor Heerlen in de mijnbouwperiode was de hoogste schoorsteen bij een steenkolenmijn. Deze schoorsteen werd in de volksmond aangeduid als Lange Jan, en was van zeer grote afstand al zichtbaar.

Heden[bewerken]

Momenteel herinnert nog maar weinig aan dat steenkool-verleden van de stad. De steenbergen zijn afgegraven en veranderd in woonwijken of parken, de koeltorens en grote schoorstenen zijn verdwenen. Het schachtgebouw van de Oranje-Nassau I is nog het meest in het oog springende en directe overblijfsel. Ook de vele wijken die in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog zijn aangelegd, vormen nog steeds sprekende getuigen van die markante periode uit Heerlens geschiedenis. De enige overgebleven steenberg in originele staat (tevens van heel Nederland) ligt aan de rand van de Brunssummerheide, maar wordt 'bedreigd' met afgraving, omdat er kostbaar zilverzand onder ligt.

Wel zijn nog hier en daar in Heerlen markante gebouwen bewaard gebleven die herinneren aan de tijd dat Heerlen en de Oostelijke Mijnstreek een groeigebied was. In 1935 kwam een zeer befaamd geworden gebouw gereed, het Glaspaleis van opdrachtgever en lokale winkelier Peter Schunck.

Na jaren van verval en restauratie is het Glaspaleis in 2004 weer in gebruik genomen, nu als cultureel centrum. Het gebouw staat midden in de stad, omgeven door de drie centrale pleinen: Bongerd (Markt), Pancratiusplein en Emmaplein. Het is een nationaal monument en volgens een klassering der Union of International Architects een van de duizend belangrijkste 20e-eeuwse gebouwen ter wereld. Daarnaast hebben het gebouw en de restauratie vele onderscheidingen ontvangen. Eén van de aspecten waarin het zijn tijd ver vooruit was is het energiegebruik. Al snel na de ingebruikname bleek dat de geïnstalleerde verwarming zelfs in de winter niet nodig was, omdat het als een broeikas werkt. Destijds was het het symbool van het meegaan van Heerlen in de vaart der volkeren en tegenwoordig is het het symbool van een (gehoopte) wedergeboorte na de bloeitijd van de mijnindustrie.

De massale immigratie in de mijnwerkerstijd heeft ertoe geleid dat de gemeenschap van Heerlen ingrijpend veranderd is. Andere Limburgers merken dit vooral aan de taalsituatie: nergens anders in Nederlands Limburg neemt het plaatselijk dialect zo'n marginale plaats in, al is het Heerlens nog niet verdwenen. Het Nederlands dat er gesproken wordt is echter zeer zwaar door het Limburgs beïnvloed; zie het artikel Heerlens Nederlands.

DSM[bewerken]

Min of meer als overblijfsel van de voormalige mijnindustrie is in Heerlen nog steeds het hoofdkantoor van chemieconcern DSM gevestigd.

Cultuur en recreatie[bewerken]

Architectuur[bewerken]

  • Architectuurcentrum Vitruvianum in het Glaspaleis organiseert exposities, evenementen, rondleidingen en lezingen.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Kasteel Hoensbroek

Monumenten[bewerken]

In Heerlen zijn er tientallen rijksmonumenten, 1 gemeentelijk monument en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

In februari 2008 werden de voormalige mijnkoloniën Beersdal, Eikenderveld en Maria-Christinawijk als beschermd stadsgezicht aangewezen door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten. Ook de uitbreidingswijk Tempsplein van architect Jan Stuyt werd aangewezen als beschermd gezicht.[1] Ook een gedeelte op de grens met buurgemeente Landgraaf is een beschermd stadsgebied. Verder is een gebied van de wijk Molenberg een beschermd stadsgezicht.

Musea[bewerken]

Het Thermenmuseum
Ambachtsschool

Film[bewerken]

Theaters[bewerken]

Winkelen[bewerken]

Tussen het Schouwburgplein tot aan het NS-station bevinden zich de winkelstraten van Heerlen. Daarnaast zijn er twee winkelcentra in het centrum te weten Corio Center Heerlen bij het station en Shoppingcenter 'Loon achter het Schouwburgplein.

Daarnaast is in 2007 Charlies Bazaar geopend waar kleine ondernemers ruimte kunnen huren per m2. Dit is gevestigd in voormalig winkelcentrum de Klomp. Men waant zich hier in de sfeer van Oriëntaalse markt. Ongeveer een jaar later stopte dit initiatief. Het winkelcentrum staat sindsdien leeg, er is nog geen nieuwe bestemming voor gevonden.

Aan de rand van Heerlen ligt Woonboulevard Heerlen. Men kan hier terecht op gebied van wonen en woninginrichting.

Evenementen[bewerken]

  • Jazz on the Roof – elke tweede dinsdag van de maand live jazz op het dak van het Glaspaleis
  • Koffieconcerten – elke derde zondag van de maand in Filmhuis De Spiegel, Glaspaleis, door leden van het LSO
  • Lunchpauzeconcerten – elke eerste donderdag van de maand in Filmhuis De Spiegel
  • Cultura Nova – tiendaagse grensoverschrijdend cultureel zomerfestival
  • International Breakdance Event (ook IBE, the Notorious IBE genoemd) – jaarlijks terugkerend Breakdance-evenement.
  • Booch! Gratis jaarlijks terugkerend muziekevenement met twee podia (vanaf 2011 beide op het Pancratiusplein)
  • Charles Hennen Concours – jaarlijks internationaal kamermuziek concours met nevenactiviteiten en concerten
  • Orlando Festival – zomers kamermuziekfestival met concerten in Theater Heerlen, Theater Kerkrade en abdij Rolduc in Kerkrade
  • ParkCity Live – jaarlijks pop- en cultureel openluchtfestival met 5 podia en vele grote (voornamelijk) nationale artiesten op Park Bekkerveld in het hart van Heerlen
  • Dutch Mountain Film Festival – jaarlijks internationaal bergfilmfestival

Recreatie[bewerken]

In het noordoostelijk deel van de gemeente ligt op de grens met twee buurgemeenten de Brunssummerheide, met in het zuidwesten van dat gebied in de gemeente Heerlen de Heksenberg.

Sport[bewerken]

In de periode 1970 tot en met 1998 was Heerlen het decor voor de start van de wielerklassieker Amstel Gold Race. In 1967 vond in Heerlen het WK wielrennen plaats. Jan Janssen haalde er een zilveren medaille.

Nu vindt nog jaarlijks een wielercriterium plaats, genaamd de RaboRonde Heerlen. Deze wedstrijd wordt telkens op de eerste vrijdag na de Ronde van Frankrijk verreden in de binnenstad van Heerlen. Het criterium wordt sinds 1990 georganiseerd en trekt vele tienduizenden bezoekers.

Heerlen heeft een eigen tafeltennisclub: MF Services/Fürst

Geografie[bewerken]

De plaats Heerlen ligt in het Bekken van Heerlen, waar de Geleenbeek samen met verschillende zijrivieren ontspringt.

Heerlen-plaats-OpenTopo.jpg

Topografisch kaartbeeld van de stad Heerlen, maart 2014. Klik op de kaart voor een vergroting.

Vervoer[bewerken]

Heerlen heeft twee NS-stations (station Heerlen en station Hoensbroek) en drie Veolia-stations: Station Heerlen, Station Heerlen de Kissel en Station Heerlen Woonboulevard. De exploitatie van het streek- en stadsbusvervoer ligt ook in handen van Veolia.

Bestuur[bewerken]

Wijkindeling[bewerken]

Door de mijnindustrie en de toenemende bevolking zijn in de 20e eeuw tussen de oorspronkelijke dorpskernen vele nieuwe wijken ontstaan. Dit heeft ertoe geleid dat alle plaatsen binnen en rondom de gemeente met elkaar verweven werden. Per 1 januari 1982 werd de gemeente Hoensbroek, waarvan de bebouwing voor een groot gedeelte aansluit op die van Heerlen, bij Heerlen gevoegd. Zij vormt sindsdien een onderdeel van het stadsdeel Heerlen-Noord, waarin al eerder het oorspronkelijke dorp Heerlerheide is opgegaan. Sinds 2002 hebben de plaatsen echter weer hun eigen plaatsnaamborden terug, zo ook Heerlerbaan.

De stad omvat 4 stadsdelen te weten Heerlen-Centrum, Heerlerheide, Heerlerbaan en Hoensbroek. Verder zijn er een aantal wijken/dorpen die ook weer in een aantal buurten zijn onderverdeeld. Geografisch gezien is Heerlen onder te verdelen in 3 delen:

Heerlen-Stad:

Heerlen-Noord:

vervolg Heerlen-Noord:

Heerlen-Zuid:

  • Heerlerbaan
    • Bautsch
    • Douve Weien
    • Giezenveld
    • De Rukker
  • De Hees
    • Aarveld
    • Bekkerveld
    • Caumerveld
    • De Erk
    • Heesberg
    • Heeserveld
    • Vrusschemig
  • Molenberg
    • Schiffelerveld
  • Welten-Benzerade
    • De Kommert
    • Benzerade


Naast deze wijken bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:
Benzenrade, Bovenste Caumer, Ten Esschen, De Euren, Heihoven, Hondsrug, Imstenrade, Koningsbeemd, Musschenbroek, Onderste Caumer, Schurenberg, Terschuren, Terworm en Vrank

Zetelverdeling gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Heerlen bestaat uit 37 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010
SP 8 7 11 9
CDA 8 8 5 6
PvdA 5 4 8 4
Stadspartij Heerlen 6 6 4 4
VVD 4 3 3 3
Leefbaar Heerlen 6 3 2
Ouderen Partij Heerlen 2 1 2 3
GroenLinks 2 2 1 1
D66 2 2
Hart-Leers 2
Trots op Nederland 1
Totaal 37 37 37 37

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Schinnen   Brunssum   Landgraaf 
 Nuth  Brosen windrose nl.svg  Kerkrade 
 Voerendaal   Simpelveld   Aken (D) 

Samenwerkingsverbanden[bewerken]

Die Euregiobahn op station Heerlen

Sinds 1 januari 1982 wordt de huidige gemeente Heerlen gevormd door Heerlen en de voormalige gemeente Hoensbroek. Thans vormt Heerlen samen met Kerkrade, Landgraaf en Brunssum als sterk verstedelijkt gebied een plusregio, waarin in totaal ongeveer 250.000 mensen wonen. De officiële naam van deze stadsregio is "Parkstad Limburg", met daarin ook de meer landelijke gemeenten Voerendaal, Simpelveld en Onderbanken. Heerlen vervult in deze stadsregio een centrumfunctie.

Samen met de gemeenten Maastricht en Sittard-Geleen vormt Heerlen het samenwerkingsverband Tripool Zuid-Limburg. Deze samenwerking is bedoeld om de economische structuur in het gebied Zuid-Limburg te versterken.

Er bestaat ook een grensoverschrijdend regionaal cultureel-economisch samenwerkingsverband, de Euregio Maas-Rijn, waarin de nabije Belgische, Nederlandse en Duitse regio's als vijf partners participeren. In 1991 heeft dit een juridische status gekregen. De Euregio manifesteert zich doordat in de betreffende gebieden vooral veel samenwerking bestaat tussen universiteiten, hogescholen en het bedrijfsleven.

Gemeentewapen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Wapen van Heerlen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sinds de samenvoeging met Hoensbroek in 1982 toont het wapen van de gemeente een samenstelling van I (links) de rode leeuw van het oude Hertogdom Limburg in de versie van de heren van Valkenburg (1288–1381), met II (rechts) het gemeentewapen van Hoensbroek, zijnde de zwarte leeuw op een zilveren veld met rode horizontale balken van de familie Van Hoensbroeck, naar wie de voormalige gemeente en het huidig stadsdeel Hoensbroek is genoemd.

Bekende Heerlenaren[bewerken]


Elders geboren[bewerken]

Dienstverlening[bewerken]

In Heerlen bevinden zich (hoofd)kantoren van enkele zeer grote spelers in de sector financiële en economische dienstverlening:

Buiten de financiële en economische dienstverlening zijn ook bedrijven in andere dienstverlenende sectoren in Heerlen gevestigd;

Zie ook[bewerken]

Mijlpaal Raadhuisplein

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Limburgse mijnkoloniën beschermd. architectenweb.nl (15 februari 2008)
  2. peter-brouwer.com