Heinz Rühmann

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Heinz Rühmann
Heinz Rühmann in 1937
Heinz Rühmann in 1937
Algemene informatie
Volledige naam Heinrich Wilhelm Rühmann
Geboren 7 maart 1902
Overleden 3 oktober 1994
Land Vlag van Duitsland Duitsland
(en) IMDb-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Heinz Rühmann (Essen, 7 maart 1902 - Aufkirchen, 3 oktober 1994), eigenlijke naam Heinrich Wilhelm Rühmann, is een van de bekendste Duitse filmacteurs, filmproducent en toneelspelers van de 20e eeuw.

Hij was het prototype van de ontwapenende kleine man en van de onopvallende Duitse doorsneeburger. Trad op in films als Die drei von der Tankstelle, Bomben auf Monte Carlo, Charley's Tante, Der Hauptmann von Köpenick, Der brave Soldat Schwejk, Maigret und sein größter Fall, Quax, de brokkenpiloot (als antwoord op de Britse film It's in the air met George Formby), en vele andere.

Jeugd en vroege carrière[bewerken]

Rühmann bracht zijn jeugd door in Wanne waar zijn vader een stationsrestauratie had gepacht. In 1913 vertrok het gezin naar Essen, waar zijn ouders het hotel Handelshof leidden. Zijn ouders lieten zich in 1916 scheiden, waarop zijn vader zelfmoord pleegde. Zijn moeder vertrok met haar drie kinderen naar München, waar Heinz de realschule bezocht en een toneel-opleiding volgde.

In juni 1920 kreeg Rühmann zijn eerste bijrol in het theater van Breslau en trad daarna met Theo Lingen op in het Residenztheater Hannover. Na meerdere engagementen in Bremen en München trouwde Rühmann op 9 augustus 1924 met zijn collega Maria Bernheim die als Maria Herbot optrad.

In 1926 trad Rühmann voor het eerst op in de stomme film Das deutsche Mutterherz en verdere filmrollen verhoogden zijn bekendheid. In 1927 kreeg hij een hoofdrol in Berlijn aan de zijde van Marlene Dietrich. Zijn optreden in Die drei von der Tankstelle (1930) vormde zijn definitieve doorbraak als filmacteur en vanaf die tijd behoort hij, samen met Hans Albers tot de meest geliefde Duitse acteurs.

Carrière onder de nazi's[bewerken]

Nadat de nationaalsocialisten in 1933 de macht hadden overgenomen, hield Rühmann zich op de vlakte omtrent politiek. In 1938 liet hij zich van zijn Joodse vrouw scheiden, wat hem later het verwijt opleverde dat hij zijn carrière voorrang boven zijn vrouw gaf, maar waarschijnlijk was het huwelijk al op de klippen gelopen. Hiervoor spreekt ook dat zijn tweede vrouw, Hertha Feiler, die hij kort na de scheiding trouwde, een Joodse grootvader had en volgens de rassenwetten van Neurenberg dus ook (ten dele) Joods was, wat Rühmann moeilijkheden met de nazi's opleverde. Zijn eerste vrouw overleefde de oorlog in Zweden. Naast zijn huwelijk had Rühmann een affaire met zijn collega Leny Marenbach, die samen met Rühmann een filmkoppel vormde in o.a. Der Mustergatte en Fünf Millionen suchen einen Erben.

Onder de nazi's slaagde Rühmann erin zijn aureool als unpolitische filmster te behouden. Zo was hij een van de lievelingsacteurs van Anne Frank, die een foto van hem uit Paradies der Junggesellen (1939) aan de muur van Het Achterhuis had hangen.

Toch kwam hij er niet onderuit zich tijdens de Tweede Wereldoorlog meer en meer in dienst van de nazipropaganda te stellen, voornamelijk door komedies zoals Quax, der Bruchpilot, die het publiek moesten afleiden van de gebeurtenissen. In totaal speelde hij in de nazi-periode in 37 films en regisseerde er vier. in 1941 speelde hij, onder regie van de voorzitter van de Reichsfilmkammer, Carl Froelich, in Der Gasmann een meteropnemer die van spionage wordt verdacht. In 1944 werd de première van Die Feuerzangenbowle door de censuur verboden wegens "gebrek aan respect voor de autoriteiten", maar door zijn goede connecties met het regime kon Rühmann zijn film toch vertoond krijgen door een privévoorstelling te organiseren in de Wolfsschanze voor o.a. Hermann Göring. De laatste wist bij Hitler de vrijgave van de film te bewerkstelligen. De film was overigens een remake van So ein Flegel uit 1934.

Als acteur (Staatsschauspieler) was Rühmann vrijgesteld van dienstplicht, maar was wel verplicht een basisopleiding te volgen in Quedlinburg. Voor het regime was hij als acteur veel belangrijker dan als soldaat. In 1944 zetten Adolf Hitler en Joseph Goebbels hem op de Gottbegnadeten-Liste, de lijst van voor het regime onmisbare kunstenaars. Het gerucht dat Rühmann kapitein bij de Luftwaffe was, is dan ook onzin.

Na de oorlog[bewerken]

Beeld van Heinz Rühmann voor het Filmmuseum in Berlijn

Na de val van het Derde Rijk tot aan 1946, de periode van denazificatie, mocht Rühmann niet optreden, maar al in 1946 hadden de geallieerden geen bezwaar meer tegen de voortzetting van zijn carrière. Rühmann vroeg een vergunning voor theater-optredens aan en trok met een kleine theatergroep rond langs verschillende steden. In 1947 richtte hij de studio Comedia op die echter in 1953, na verscheidene flops, failliet ging. Pas nadat de regisseur Helmut Käutner hem hielp, kon Rühmann met Keine Angst vor großen Tieren in 1956 zijn comeback als acteur vieren. Zijn hernieuwde doorbraak als groot acteur lukte hem met Der Hauptmann von Köpenick, waar hij de rol van Wilhelm Voigt speelde in de verfilming van het tragikomische werk van Carl Zuckmayer, een rol die hem op het lijf geschreven was en waarvoor hij in 1957 de Preis der deutschen Filmkritik kreeg.

Ook in het theater maakte Rühmann furore, bijvoorbeeld in de Münchner Kammerspielen, waar hij onder regie van Fritz Kortner optreedt in Warten auf Godot en van 1960 tot 1962 was hij lid van het Wiener Burgtheaters, waar hij onder andere optreedt in het stuk Tod eines Handlungsreisenden. Zelfs operette is hem niet te veel, in 1976 treedt hij als Frosch op in Die Fledermaus bij de Wiener Staatsoper.

Late carrière[bewerken]

Heinz Rühmann postzegel

Op latere leeftijd vond Rühmann zijn liefde voor de recitatie en verwisselde meer en meer het witte doek voor de platenstudio en het spreekgestoelte. Bijzonder geliefd waren zijn optredens in een serie kerstlezingen die door de ZDF werden uitgezonden. In het programma Stars in der Manege trad hij op met de wereldberoemde clown Oleg Popov.

Bij de begrafenis van Edith Schultze-Westrum, met wie hij in het begin van zijn carrière optrad als een van de kleinen Großen, sprak Rühmann de grafrede uit. In 1982 publiceerde hij zijn autobiografie onder de titel Das war's ("Dat was het dan"). Het laatste optreden van Rühmann was het programma Wetten dass...? waar hij door het publiek werd geëerd met een minutenlange staande ovatie, die Rühmann tot tranen toe bewoog.

Heinz Rühmann stierf begin oktober 1994 op 92-jarige leeftijd in Aufkirchen am Starnberger See en werd een dag later - zoals hij voor zijn overlijden had verzocht - gecremeerd. De urn werd op 30 oktober 1994 bijgezet op het plaatselijke kerkhof en de straat waar hij woonde werd tot Heinz-Rühmann-Weg omgedoopt.

Filmografie als acteur[bewerken]

Jaar Titel Regie Anderen
1926 Das deutsche Mutterherz Géza von Bolváry
1927 Das Mädchen mit den fünf Nullen Kurt Bernhardt Adele Sandrock, Paul Bildt, Veit Harlan
1930 Einbrecher Hanns Schwarz Ralph Arthur Roberts, Lilian Harvey, Willy Fritsch, Oskar Sima
1930 Die drei von der Tankstelle Wilhelm Thiele Lilian Harvey, Willy Fritsch, Oskar Karlweis en de Comedian Harmonists
1931 Bomben auf Monte Carlo Hanns Schwarz Hans Albers, Ida Wüst, Peter Lorre
1931 Der Mann, der seinen Mörder sucht Robert Siodmak Lien Deyers, Hans Leibelt
1931 Meine Frau, die Hochstaplerin Kurt Gerron Käthe von Nagy, Fritz Grünbaum, Theo Lingen, Fritz Alberti
1931 Man braucht kein Geld Carl Boese Hans Moser, Ida Wüst, Hedy Lamarr
1931 Der brave Sünder Fritz Kortner Max Pallenberg, Dolly Haas, Josefine Dora
1932 Der Stolz der dritten Kompanie Fred Sauer Adolf Wohlbrück, Viktor de Kowa, Rudolf Platte
1932 Es wird schon wieder besser Kurt Gerron Fritz Grünbaum, Dolly Haas, Oskar Sima
1933 Lachende Erben Max Ophüls Lien Deyers, Ida Wüst, Max Adalbert
1933 Heimkehr ins Glück Carl Boese Paul Hörbiger, Luise Ullrich
1933 Ich und die Kaiserin Friedrich Hollaender Mady Christians, Conrad Veidt, Hubert von Meyerinck
1934 Die Finanzen des Großherzogs Gustaf Gründgens Viktor de Kowa, Hilde Weissner, Fritz Alberti, Theo Lingen
1934 So ein Flegel Robert A. Stemmle Inge Konradi, Oskar Sima
1934 Frasquita Carl Lamac Hans Moser, Rudolf Carl, Charlott Daudert
1934 Ein Walzer für dich Georg Zoch Camilla Horn, Adele Sandrock, Theo Lingen
1934 Heinz im Mond Robert A. Stemmle Annemarie Sörensen, Rudolf Platte, Oskar Sima, Inge Konradi
1935 Der Himmel auf Erden E. W. Emo Adele Sandrock, Hermann Thimig, Hans Moser, Rudolf Carl, Theo Lingen, Lizzi Holzschuh
1935 Eva Johannes Riemann Hans Moser, Adele Sandrock, Magda Schneider
1936 Allotria Willi Forst Renate Müller, Jenny Jugo, Adolf Wohlbrück
1936 Ungeküsst soll man nicht schlafen gehn E. W. Emo Liane Haid, Theo Lingen, Hans Moser
1936 Lumpacivagabundus Géza von Bolváry Hans Holt, Paul Hörbiger, Fritz Imhoff
1936 Wenn wir alle Engel wären Carl Froelich Leny Marenbach, Harald Paulsen, Will Dohm
1937 Der Mann, von dem man spricht E. W. Emo Hans Moser, Theo Lingen, Gusti Huber
1937 Der Mann, der Sherlock Holmes war Karl Hartl Hans Albers, Marieluise Claudius, Hansi Knoteck
1937 Der Mustergatte Wolfgang Liebeneiner Leny Marenbach, Heli Finkenzeller, Hans Söhnker
1938 Die Umwege des schönen Karl Carl Froelich Margarete Kupfer, Karin Hardt, Ernst Legal
1938 Fünf Millionen suchen einen Erben Carl Boese Leny Marenbach, Vera von Langen, Oskar Sima
1938 Nanu, Sie kennen Korff noch nicht? Fritz Holl Victor Janson, Franz Schafheitlin, Fritz Rasp
1938 Dreizehn Stühle E. W. Emo Hans Moser, Annie Rosar, Inge List
1939 Der Florentiner Hut Wolfgang Liebeneiner Herti Kirchner, Paul Henckels, Christl Mardayn
1939 Paradies der Junggesellen Kurt Hoffmann Josef Sieber, Hans Brausewetter, Trude Marlen
1939 Hurra, ich bin Papa! Kurt Hoffmann Albert Florath, Carola Höhn, Ursula Grabley
1940 Kleider machen Leute Helmut Käutner scenario: Helmut Käutner naar het boek van Gottfried Keller, met Hertha Feiler, Erich Ponto, Hilde Sessak
1940 Wunschkonzert Eduard von Borsody Ilse Werner, Carl Raddatz, Joachim Brennecke
1941 Der Gasmann Carl Froelich Anny Ondra, Walter Steinbeck, Will Dohm
1941 Quax, der Bruchpilot Kurt Hoffmann Karin Himboldt, Lothar Firmans, Beppo Brehm, Harry Liedtke
1941 Hauptsache glücklich! Theo Lingen Hertha Feiler, Ida Wüst, Hans Leibelt
1943 Ich vertraue Dir meine Frau an Kurt Hoffmann Lil Adina, Else von Möllendorff, Paul Dahlke
1944 Die Feuerzangenbowle Helmut Weiss Karin Himboldt, Hilde Sessak, Erich Ponto, Paul Henckels, Hans Leibelt
1945 Quax in Afrika Helmut Weiss Scenario: Hermann Grote, met Hertha Feiler, Bruni Löbel, Beppo Brem)
1946 Sag’ die Wahrheit Helmut Weiss Gustav Fröhlich, Georg Thomalla, Susanne von Almassy
1948 Der Herr vom anderen Stern Heinz Hilpert Peter Pasetti, Hilde Hildebrand, Hans Cossy, Anneliese Römer
1949 Ich mach Dich glücklich Alexander von Slatinay Hertha Feiler, Karl Schönböck, Dorit Kreysler
1949 Das Geheimnis der roten Katze Helmut Weiss Gustav Knuth, Angelika Hauff, Trude Hesterberg
1952 Das kann jedem passieren Paul Verhoeven Gustav Knuth, Gisela Schmidting, Liesl Karlstadt
1952 Schäm’ dich, Brigitte! (later: Wir werden das Kind schon schaukeln) E.W. Emo Annie Rosar, Hans Moser, Margarete Slezak, Theo Lingen, Brigitte Ratz, Nadja Tiller, Hilde Berndt
1953 Keine Angst vor großen Tieren Kurt Hoffmann Ingeborg Körner, Gustav Knuth, Gisela Trowe
1953 Briefträger Müller John Reinhardt (en Heinz Rühmann, al werd hij niet genoemd) Heli Finkenzeller, Wolfgang Condrus, Susanne von Almassy
1954 Auf der Reeperbahn nachts um halb eins Wolfgang Liebeneiner Hans Albers, Fita Benkhoff, Erwin Strahl
1955 Zwischenlandung in Paris („Escale à Orly“) Jean Dréville Dany Robin, Dieter Borsche, Claus Biederstaedt
1955 Wenn der Vater mit dem Sohne Hans Quest Oliver Grimm, Waltraut Haas, Robert Freytag
1956 Charleys Tante Hans Quest Hertha Feiler, Claus Biederstaedt, Walter Giller
1956 Das Sonntagskind Kurt Meisel, Walter Giller, Werner Peters, Siegfried Lowitz, Kurt Pratsch-Kaufmann
1956 Der Hauptmann von Köpenick Helmut Käutner Martin Held, Hannelore Schroth, Wolfgang Neuss, Walter Giller
1957 Vater sein dagegen sehr Kurt Meisel Marianne Koch, Hans Leibelt, Paul Esser
1958 Der Mann, der nicht nein sagen konnte Kurt Früh Hannelore Schroth, Siegfried Lowitz, Renate Ewert)
1958 Es geschah am hellichten Tag Ladislao Vajda Sigfrit Steiner, Siegfried Lowitz (Inspektor Henzi), Gert Fröbe, Ewald Balser)
1958 Der eiserne Gustav Georg Hurdalek Lucie Mannheim, Ernst Schröder, Karin Baal, Ingrid van Bergen)
1958 Der Pauker Axel von Ambesser Wera Frydtberg, Bruni Löbel, Gert Fröbe, Klaus Löwitsch, Peter Kraus, Michael Verhoeven
1959 Menschen im Hotel Gottfried Reinhardt O. W. Fischer, Gert Fröbe, Sonja Ziemann
1959 Ein Mann geht durch die Wand Ladislao Vajda Rudolf Vogel, Hubert von Meyerinck, Peter Vogel
1960 Mein Schulfreund Robert Siodmak Loni von Friedl, Ernst Schröder, Mario Adorf
1960 Der Jugendrichter Paul Verhoeven Karin Baal, Lola Müthel, Hans Nielsen
1960 Der brave Soldat Schwejk Axel von Ambesser Ernst Stankovski, Franz Muxeneder, Ursula von Borsody, Senta Berger, Jane Tilden, Fritz Eckhardt, Fritz Muliar
1960 Das schwarze Schaf Helmuth Ashley]] Lina Carstens, Karl Schönböck, Maria Sebaldt, Siegfried Lowitz
1961 Der Lügner Ladislao Vajda Annemarie Düringer, Blandine Ebinger, Gustav Knuth
1962 Er kann’s nicht lassen Axel von Ambesser Lina Carstens, Rudolf Forster, Grit Böttcher, Ruth Maria Kubitschek, Horst Tappert
1962 Max, der Taschendieb Imo Moszkowicz Elfie Pertramer, Hans Clarin und Ruth Stephan
1963 Meine Tochter und ich Thomas Engel Gertraud Jesserer, Gustav Knuth, Agnes Windeck, Herta Staal
1963 Das Haus in Montevideo Helmut Käutner scenario: Curt Goetz, met Ruth Leuwerik, Paul Dahlke, Hanne Wieder
1964 Vorsicht Mr.Dodd! Günter Gräwert Maria Sebaldt, Robert Graf, Anton Diffring)
1965 Das Narrenschiff („Ship of Fools“) Stanley Kramer Vivien Leigh, Simone Signoret, Oskar Werner, Lee Marvin
1965 Das Liebeskarussell Rolf Thiele, Alfred Weidenmann, Axel von Ambesser Curd Jürgens, Nadja Tiller, Ivan Desny, Gert Fröbe, Catherine Deneuve, Friedrich von Thun, Ingeborg Wall, Johanna von Koczian, Anita Ekberg, Peter Alexander, Axel von Ambesser
1965 Dr. med. Hiob Prätorius Kurt Hoffmann scenario: Curt Goetz, met Liselotte Pulver, Fritz Tillmann, Fritz Rasp
1966 Hokuspokus oder: Wie lasse ich meinen Mann verschwinden...? Kurt Hoffmann scenario: Curt Goetz, met Liselotte Pulver, Fritz Tillmann, Richard Münch
1966 Geld oder Leben („La bourse et la vie“) Jean-Pierre Mocky Fernandel, Jean Poiret, Marilu Tolo
1966 Maigret und sein größter Fall Alfred Weidenmann Günter Strack (Kommissar Delvigne), Eddi Arent, Günther Stoll
1966 Grieche sucht Griechin Rolf Thiele Hannes Messemer, Charles Régnier, Irina Demick
1967 Die Abenteuer des Kardinal Brown („Operazione San Pietro“) Lucio Fulci Edward G. Robinson, Wolfgang Kieling, Herbert Fux
1968 Der Tod des Handlungsreisenden (TV) Gerhard Klingenberg Käthe Gold, Christoph Bantzer, Boy Gobert
1968 Die Ente klingelt um halb acht Rolf Thiele Hertha Feiler, Charles Régnier, Rudolf Schündler
1970 Mein Freund Harvey (TV) Kurt Wilhelm Susi Nicoletti, Charles Régnier, Barbara Schöne
1971 Der Kapitän Kurt Hoffmann Johanna Matz, Horst Tappert, Ernst Stankovski, Horst Janson, Günter Pfitzmann, muziek: James Last
1973 Oh Jonathan, oh Jonathan! Franz Peter Wirth Peter Fricke, Franziska Oehme, Paul Dahlke
1977 Gefundenes Fressen Michael Verhoeven Mario Adorf, Elisabeth Volkmann, Joachim Fuchsberger
1977 Das chinesische Wunder Wolfgang Liebeneiner Senta Berger, Peter Pasetti, Harald Leipnitz
1979 Noch ’ne Oper (TV) Claus Peter Witt Scenario: Heinz Erhardt, met Grit Böttcher, Heinz Erhardt, Gert Fröbe, Rudolf Schock, Margit Schramm, Vicco von Bülow
1979 Balthasar im Stau (TV) Rudolf Jugert Cornelia Froboess, Louise Martini, Inge Wolffberg
1981 Ein Zug nach Manhattan (TV) Rolf von Sydow Ulrike Bliefert, Charles Brauer, Hans Hessling, Bruni Löbel
1983 Es gibt noch Haselnuß-Sträucher (TV) Vojtech Jasny Katharina Böhm, Marion Kracht, Luitgard Im, Anneliese Uhlig, Sigmar Solbach
1993 In weiter Ferne, so nah! Wim Wenders Otto Sander, Bruno Ganz, Nastassja Kinski, Martin Olbertz, Aline Krajewski, Peter Falk

Filmografie als regisseur[bewerken]

Jaar titel acteurs
1938 Lauter Lügen Albert Matterstock, Hertha Feiler, Fita Benkhoff
1940 Lauter Liebe Hertha Feiler, Hans Leibelt, Helmut Weiss
1944 Der Engel mit dem Saitenspiel Hertha Feiler, Hans Söhnker, Hans Nielsen
1944 Sophienlund Hannelore Schroth, Hans Quest, Harry Liedtke
1948 Die kupferne Hochzeit Hertha Feiler, Peter Pasetti, Hans Nielsen
1953 Briefträger Müller

Filmografie als producent[bewerken]

Jaar Titel
1939 Der Florentiner Hut
1939 Paradies der Junggesellen
1940 Kleider machen Leute
1941 Quax, der Bruchpilot
1941 Hauptsache glücklich!
1943 Ich vertraue Dir meine Frau an
1944 Die Feuerzangenbowle
1944 Der Engel mit dem Saitenspiel
1947 Quax in Afrika
1948 Berliner Ballade
1949 Ich mach Dich glücklich
1949 Das Geheimnis der roten Katze
1950 Herrliche Zeiten
1953 Briefträger Müller

Prijzen[bewerken]

Jaar Prijs
1938 Filmfestival Venetië voor Der Mustergatte
1949 Bijzondere prijs van het Filmfestival Venetië voorBerliner Ballade
1957 Golden Gate Award (Best Actor) voor Der Hauptmann von Köpenick
1957 Kunstpreis der Stadt Berlin
1957 Filmband in Gold (Beste hoofdrolspeler) voor Der Hauptmann von Köpenick
1959 Ernst-Lubitsch-Preis
1961 Preis der deutschen Filmkritik
1961 Filmband in Gold (Beste hoofdrolspeler) voor Das schwarze Schaf
1962 Bambi
1963 Bambi
1964 Bambi
1965 Großes Verdienstkreuz des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland
1965 Bambi
1966 Silberner Bildschirm der Zeitschrift TV-Hören und Sehen
1967 Goldener Bildschirm
1967 Bambi
1968 Goldener Bildschirm
1968 Bambi
1969 Bambi
1971 Bambi
1972 Großes Verdienstkreuz des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland mit Stern
1972 Filmband in Gold voor zijn jarenlang en excellente werk voor de duitse filmindustrie
1972 Goldene Leinwand voor bijzondere verdiensten
1972 Ehrenmedaille der Spitzenorganisation der Filmwirtschaft (SPIO) voor zijn gehele cariière
1972 Bambi
1973 Bambi
1977 Großes Verdienstkreuz des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland mit Stern und Schulterband
1977 Kultureller Ehrenpreis der Landeshauptstadt München
1978 Bambi
1981 Bayerischer Maximiliansorden für Wissenschaft und Kunst
1982 Silberner Chaplin-Stock van het Verband Deutscher Filmkritiker
1982 Goldene Ehrenmünze van de Stad München
1984 Bambi
1986 Bayerischer Filmpreis (Ereprijs)
1989 Doctor honoris causa voor Kunst und Wetenschap van het land Noordrijn-Westfalen
1990 Goldene Berolina
1992 Magdeburger Otto voor zijn gehele carrière
1994 Goldene Kamera (postuum) voor zijn gehele carrière
2006 Eerste prijs in decategorie Acteurs in het ZDF-programma Unsere Besten

Autobiografie[bewerken]

Literatuur[bewerken]