Held

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
de aanbidding van een held, afbeelding uit het Nordisk familjebok, na een reliëf van 400 v.Chr.

Een held (mannelijk) of heldin (vrouwelijk) is een bestaand, fictief of historisch persoon die, wanneer geconfronteerd met gevaar en rampspoed of vanuit een zwakke positie, moed en de bereidheid tot zelfopoffering betoont voor een grotere zaak. Aanvankelijk had dit heldendom vaak te maken met strijd of het uitblinken in iets, maar later werd dit uitgebreid tot een meer algemeen moreel uitblinken.

Verhalen van heldenmoed kunnen dienen als morele voorbeelden. In de klassieke oudheid speelden heldencultussen met de verering van vergoddelijkte helden zoals Herakles, Perseus, Kadmos en Achilles een belangrijke rol in de Oud-Griekse religie. Heersers en politici hebben zowel in de oudheid als in de hedendaagse wereld de verering van helden ingezet voor hun eigen apotheose (persoonsverheerlijking).

De heros[bewerken]

Oorspronkelijk is een held een moedige figuur die in (religieuze) mythes, sagen of legendes grootse daden verricht. Het woord is verwant aan het Welshe caled, wat gehard betekent.

Vaak zijn zulke helden van (half)goddelijke oorsprong en gaan hun daden de menselijke vermogens ver te boven, zoals bij de Griekse heroi, of bij twintigste-eeuwse superhelden als Superman en Spider-Man.

De nationale held[bewerken]

"Held" geldt daarnaast als een eretitel voor personen die om aardse daden worden bewonderd. Vooral vanaf de negentiende eeuw, met de opkomst van het nationalisme, werd het vereren van dergelijke helden nadrukkelijk bevorderd. Wie voor de zelfstandigheid van het volk had geijverd was een "nationale held" of volksheld, wat zijn weerslag vond in de vorm van standbeelden en een hoofdrol tijdens de lessen "vaderlandse geschiedenis". Als een "sportheld" een prestatie verrichtte werd iedereen die tot hetzelfde volk behoorde aangemoedigd om dat als zijn persoonlijke overwinning te vieren. Voorbeelden van volkshelden verschillen van land tot land en van periode tot periode. Voor een lijst met voorbeelden, zie: volksheld.

De socialistische helden[bewerken]

In 1934 voerde de Sovjet-Unie de titel "Held van de Sovjet-Unie" in. De titel werd ook daadwerkelijk gebruikt, in krantenartikelen in de Sovjet pers werd de aanduiding vaak samen met iemands naam genoemd. De titel bezat dan ook veel prestige. Deze helden droegen een gladde Gouden Ster aan een klein rood lint op het revers van hun jas. In 1939 volgde de titel "Held van de Socialistische Arbeid", ook deze helden kregen een gouden ster, nu met hamer en sikkel.

Na de Tweede Wereldoorlog voerde men de zogenaamde socialistische orden in, meestal waren dat sterren en tal van landen voerden ook de titel "Held van ....." in. Daaraan was steeds een door het Russische voorbeeld geïnspireerde ster aan een kort stukje lint verbonden.

Het heldendom betekende niet altijd moedig gedrag, het kon ook "heroïsche arbeid" zijn. Hard werken om een meerjarenplan te realiseren of het uitvinden van nieuwe wapens en vliegtuigen.

Michail Kalasjnikov, tweemaal "Held van de Socialistische Arbeid" en ook "Held van de Russische Federatie"

Buiten de communistische staten zijn dergelijke heldenorden niet gebruikelijk. Uitzonderingen zijn:

De alledaagse held[bewerken]

Wellicht als ironisch commentaar op het vereren van nationale helden, werden ook alledaagse hoofdpersonen in negentiende-eeuwse bellettrie vaak expliciet bij de lezer geïntroduceerd als "onze held" of "de held van ons verhaal". Het werd tot een cliché in lichtvoetig proza. De gewoonte om een hoofdpersoon, ongeacht zijn daden, een held te noemen tref je tegenwoordig vooral nog aan in stripverhalen of in recensies. Deze typen helden zijn meestal geen superwezens of mensen met uitzonderlijke kwaliteiten, maar worden bewonderd vanwege hun alledaagse herkenbaarheid.

De persoonlijke held[bewerken]

De betekenis van het woord "held" is tegenwoordig breed. Het kan (onterecht) worden aangetroffen in elke omstandigheid waarin men iemand bewondert.

De antiheld[bewerken]

Als een personage in een verhaal geen bewondering maar medelijden of zelfs afkeer verdient, spreekt men van een antiheld. Antihelden kunnen louter pechvogels zijn of mensen die onderaan de maatschappelijke ladder staan, zoals Guust Flater, Charlie Brown, het Zwerverstypetje van Charlie Chaplin. Maar een antiheld kan ook iemand zijn met uitgesproken negatieve karaktertrekken, zoals domheid (Lambik, Homer Simpson) of regelrecht boosaardig gedrag (Eric Cartman, Tony Soprano).

Genres epiek: anekdote · ballade · epos · fabel · gedicht · genre · inleiding · kort verhaal · legende · mythe · novelle · parabel · raamvertelling · reisverhaal · roman · saga · sage · sprookje · verhaal · vignet · volksballade · volksverhaal
Verloop en verhaallijn: catharsis · cliffhanger · climax · deus ex machina · drie act-structuur · epiloog · expositie · fabel · plot · plotpoint · proloog · startplotscène · rode draad · scenario · setup · synopsis · verhaallijn
Begin en einde: ab ovo · in medias res · in ultimas res · incipit · openingsscène · openingszin · post rem · terminus
Personage: aangever · alter ego · alteriteit · antagonist · antiheld · bijfiguur · bijrol · booswicht · byroniaanse held · deuteragonist · flat character · held · hoofdpersoon · hoofdrol · karakter · protagonist · round character · tritagonist · typetje · uitverkorene · underdog
Spanning: cliffhanger · spanning
Vertelperspectief en vertelinstantie: afwisselend perspectief · auctoriële verteller · focalisatie · gedramatiseerd · homodiëgetische vertelling · heterodiëgetische vertelinstantie · ik-perspectief · onbetrouwbare verteller · personele verteller · point of view · rhema · voice-over
Motief & thema: abstract motief · concreet motief · leidmotief · motto · thema · topos
Tijd & ruimte: eenheidsconventie · flashback · flashforward · kalendertijd · mise en abyme · opschuivende tijdlijn · praesens historicum · tijdverruiming · verteltijd · vertelde tijd
Stijl: directe rede · dramatische ironie · indirecte rede · red herring · shooting the messenger · register · stijl · stream of consciousness · suspension of disbelief · show, don't tell · verteltechniek · vrije indirecte rede
Scenariotermen: premissesynopsistreatmentscenariofilmdraaiboekstoryboard
Stijlperiode: middeleeuwen · renaissance · maniërisme · barok · verlichting · sentimentalisme · preromantiek · romantiek · realisme · impressionisme · naturalisme · neoromantiek · symbolisme · expressionisme · constructivisme · dadaïsme · surrealisme · nieuwe zakelijkheid · magisch realisme · existentialisme · vijftigers · modernisme · postmodernisme
Studie: driehoek van Petersen · literaire kritiek · narratologie · topische vragen · verhaalanalyse
Icoontje WikiWoordenboek Zoek held op in het WikiWoordenboek.