Hemochromatose

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Hemochromatose
Coderingen
ICD-10 E83.1
ICD-9 275.0
OMIM 235200 602390 606464 604720 604653
eMedicine med/975derm/878
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Hemochromatose, pigmentcirrose is een stofwisselingsziekte waarbij de opname van ijzer in de darm niet goed kan worden gereguleerd, hetgeen soms leidt tot ijzerstapeling in organen wat na lange tijd (soms ernstige) symptomen kan veroorzaken.

Geschiedenis[bewerken]

In 1865 werd de heriditaire hemochromatose voor het eerst beschreven als een trias van glucosurie, cirrose en hyperpigmentatie. Het was Daniel von Recklinghausen die de term hemochromatose gebruikte, nadat hij opmerkte dat het een ijzerstapelingsziekte betrof.

De oorsprong van de unieke puntmutatie van het HFE-eiwit dat hemochromatose veroorzaakt, is afgaande op genetisch onderzoek waarschijnlijk zo'n 60 a 70 generaties geleden terug te vinden bij de Kelten of de Vikingen.

Etiologie[bewerken]

De puntmutatie van een HLA-gelinkt gen, veroorzaakt een afwijking in het MHCI-proteïne (HFE-eiwit). Dit eiwit vormt een dimeer met het β2-microglobuline ter hoogte van de basolaterale zijde van de enterocyt (darmcel) en ter hoogte van de macrofagen. In de perifere cellen vormt het hoog-affiniteitscomplex met de transferrine-receptor.

Hoe dit leidt tot een 2 à 3 maal verhoogde ijzeropname uit de darm is nog onbekend.

Gevolgen[bewerken]

Door de verhoogde ijzeropname raakt het bloed verzadigd met ijzer. Het ontstane overschot aan ijzer kan niet door het lichaam worden afgevoerd in de urine en wordt vervolgens opgeslagen in enkele organen, bijvoorbeeld de lever, de alvleesklier, gewrichten in handen en voeten, de ogen, etc. Een MRI scan kan soms duidelijk maken welke organen bij de patiënt het overschot aan ijzer bevatten.

De ijzeropstapeling in de cellen veroorzaakt beschadigingen doordat het de aanmaak van bepaalde vetafbrekende moleculen, de zogenaamde vrije radicalen, versterkt.

Veelal blijven duidelijke klachten uit tot op latere leeftijd. Niet alle patiënten krijgen alle symptomen.

Diagnose en behandeling[bewerken]

Omdat het ziektebeeld vaak aanvangt met vage klachten zoals vermoeidheidsverschijnselen, kan het soms lang duren alvorens de diagnose wordt overwogen door huisarts of specialist. De diagnose kan met zekerheid gesteld worden door een leverbiopsie te nemen of de puntmutatie via DNA-analyse op te sporen. De diagnose kan worden gesteld door in eerste instantie het transferrinesaturatiepercentage (TS-%) en het ferritine in het bloed te meten - als beide ongewoon hoog zijn is dit een sterke aanwijzing.

Ter behandeling kan men enerzijds zorgen dat het lichaam ijzer verliest door aderlating. Anderzijds kan men de ijzerinname beperken door geen rood vlees of organen te eten en gecontroleerd om te gaan met de vitamine C-inname. IJzer is in een of andere vorm in vrijwel alle voedingsmiddelen aanwezig waardoor er geen echt dieet beschikbaar is. Geregelde aderlating (flebotomie) is doorgaans de meest toegepaste methode om het ijzergehalte te verlagen en op peil te houden. Ook aspirine verhoogt de ijzeropname. Indien de diagnose tijdig wordt gesteld en de behandeling gestart, dan blijven klachten veelal uit.

Prevalentie[bewerken]

Momenteel is één op tien blanke Amerikanen drager van deze puntmutatie. Het is de meest frequente mono-allelische genetisch overdraagbare ziekte bij het blanke ras.

Hoewel het gemuteerde gen vrij algemeen voorkomt, geeft het bij heterozygotie meestal geen aanleiding tot ziekte en zelfs indien het homozygoot voorkomt geeft het bij vrouwen maar in mindere mate aanleiding tot ziekte, omdat vrouwen maandelijks ook wat ijzer verliezen via het menstruatiebloed.

De belangrijkste risicogroep zijn homozygote mannen, vooral als zij overmatig ijzer in hun dieet hebben en er daarnaast belastende factoren aanwezig zijn, zoals overmatig alcoholgebruik. Indien hemochromatose tijdig wordt opgemerkt, bij voorkeur voordat klachten ontstaan, is behandeling vaak heel goed mogelijk.

Ferritinegehalte van het serum is een uitermate belangrijke maatstaf[bewerken]

Welke serumferritineconcentraties zijn gezond en nastrevenswaardig ?
Ferritine in µg/L (ng/ml) De betekenis van het ferritinegehalte in het serum
1000 gevorderde hemochromatose met verhoogde kans op levercirrose
300 uiterste waarde voor mannen (flebotomie is nu noodzakelijk)
200 uiterste waarde voor vrouwen (flebotomie is nu noodzakelijk)
150 verhoogde kans op ijzerstapeling indien ook TS-% hoger dan 40%
> 100 nastrevenswaardig indien neiging tot ijzertekort
< 100 nastrevenswaardig indien neiging tot ijzerstapeling
100 gemiddelde bij gezonde bejaarde mannen
80 gemiddelde bij gezonde bejaarde vrouwen
50 nastrevenswaardig bij ontijzering door middel van flebotomie
10-20 waakzaamheid is geboden om ijzertekort te voorkomen

Transferrinesaturatiepercentage is een tweede belangrijke maatstaf[bewerken]

Transferrinesaturatiepercentage (TS-%)
ideaal TS-% verhoogd TS-%
nastrevenswaardig te vermijden - niet nastrevenswaardig
20% - 30% hoger dan 40% - 45% - 50% - 55% - 60%

Externe links[bewerken]