Hendrik Cornelisz. Vroom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gezicht op Hoorn, 1622

Hendrik Cornelisz. Vroom (geboren in Haarlem, in 1566 en stierf op 4 februari 1640) was een Nederlands ontwerper van wandtapijten, graveur, tekenaar en schilder. Hij wordt wel beschouwd als de grondlegger van de Europese zeeschilderkunst.

Biografie[bewerken]

Dat Vroom pas na 73 jaar in zijn geboortestad stierf is een wonder gezien zijn ongebreidelde en riskante reislust. Zijn vader was beeldhouwer en aardewerkschilder, zijn oom architect in Danzig. Waarschijnlijk al jong als schilder opgeleid in Delft, de geboortestad van zijn moeder, begon hij als plateelschilder van Delfts aardewerk. Volgens zijn vriend en biograaf Carel van Mander had hij al op jeugdige leeftijd een voorliefde voor het schilderen van "scheepkens".

Reizen naar Zuid-Europa[bewerken]

Zijn ambitie en misschien ook ruzie met zijn stiefvader dreef hem echter al snel van huis. Hij was nog geen twintig toen hij dienst nam op een schip op weg naar Sevilla. Vanuit Spanje trok hij naar Livorno, Florence (1585) om in Rome in dienst te treden van de in zeevaart geïnteresseerde Ferdinando I de' Medici (1587). Daar kreeg hij ook les van de schilder Paul Bril (ca. 1553 - 1626). Via Venetië, Milaan, Genua, Turijn, Lyon, Parijs en Rouen keerde hij terug naar de Nederlanden.

Tijdens een tweede reis naar Spanje overleefde hij een schipbreuk voor de Portugese kust. Door zijn kennis van het katholieke geloof wist hij te overleven. In het klooster waarin hij werd opgevangen schilderde hij de schipbreuk die hij net had meegemaakt. Hij wist dit werk voor veel geld in Lissabon te verkopen. Daarna volgde een reeks andere opdrachten.

Terug in Nederland; ontwerper van wandtapijten[bewerken]

In 1590 trouwde hij te Haarlem. Daarna bezocht hij kort zijn oom in Danzig. Vanaf 1592 was hij in Haarlem actief als ontwerper van wandtapijten en als de eerste Hollandse specialist op het gebied van zeegezichten. Hij ontwierp in 1596 de serie wandtapijten die de van oorsprong Brusselse wever François Spierincx in opdracht van Charles Howard in zijn nieuwe woonplaats Delft liet vervaardigen. Daarin werd de Engelse overwinning op de Spaanse Armada in 1588 gevierd. Vroom is later nog bij lord Howard in diens huis in Chelsea de wandtapijten komen bekijken. Bij die gelegenheid kreeg hij als dank voor zijn blijkbaar goed gelukte ontwerpen een beloning van 100 florijnen uitgereikt.[1]

In opdracht van de Staten van Zeeland liet Spierincx een wandtapijt vervaardigden die het beleg van Bergen op Zoom uitbeeldde. Opnieuw deed Vroom het ontwerp. Daarna gaf de staten de opdracht voor nog een serie wandtapijten die de Zeeuwse slagen tegen de Spanjaarden moesten uitbeeldden. Deze wandtapijten werden in Middelburg geweven in de ateliers van Jan en Hendrick de Maecht. Van vier daarvan maakte Vroom het ontwerp. Het gaat om de zeeslag bij Lillo, en de zeeslagen bij Rammekens, Zierikzee en fort Den Haeck. Deze wandtapijten zijn nog steeds te bezichtigen in de voormalige abdij van Middelburg, het huidige Zeeuws Museum in Middelburg.

Zeeschilder[bewerken]

Zijn specialisme kan niet los gezien worden van de opkomst van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Zijn leven liep immers vrijwel parallel met de Tachtigjarige Oorlog: de Republiek ontworstelde zich aan de greep van Spanje en bouwde de grootste handelsvloot ter wereld. Vandaar de vele afbeeldingen van zeegevechten en de schilderijen van Hollandse handelsschepen. Hij speelde een belangrijke rol als schilder van stadsgezichten door de de weergave van kuststeden in veel van zijn schilderijen.

Vroom vergaarde roem en hij investeerde zijn aanzienlijke rijkdom in onroerend goed. Hij werd op 4 februari 1640 in Haarlem begraven.

Nalatenschap en nawerking[bewerken]

Vroom schilderde in zijn olieverfschilderijen belangrijke gevechten van de Nederlandse en Engels vloten. Hierin geeft hij een gedetailleerde uitbeelding van de schepen. Het merendeel van de stukken die zijn beschreven door van Mander zijn verloren gegaan. Zijn grootste opdrachten kreeg Vroom pas na van Manders dood. Vrooms grote en decoratieve slagen, zijn ceremoniële taferelen en uitzichten op het strand introduceerden nieuwe compositorische middellen die door de jongere Nederlandse schilders van zeegezichten zouden worden opgepakt. De Haarlemse zeeschilders Hans Goderis, Cornelis Verbeeck en Cornelis Claesz. van Wieringen werden allen direct door Hendrik Vroom beïnvloed.[2] Vroom was lid van de Haarlemse Gilde van Sint Lucas. Onder zijn leerlingen waren Aert Anthonisz., Nicolaes de Kemp, Jan Porcellis en zijn eigen zonen Cornelis Hendriksz Vroom en Frederik Hendricksz Vroom.[3]

Aantal geselecteerde schilderijen[bewerken]

Hollandse driemaster in het Sont 1614 Handelsschepen zeilen richting Oosten 1614
VROOM Hendrick Cornelisz Arrival of a Dutch Three master at Schloss Kronberg.jpg
Vroom Hendrick Cornelisz Ships Trading in the East.jpg
Amsterdamse driemaster in het Sont bij kasteel Kronborg met rechts nog een Hollands bootje en links een Engels scheepje. Het schilderij geeft hierdoor de verhoudingen uit het begin van de 17e eeuw weer: van de 5479 schepen die in 1614 door deze zeestraat voeren waren 3820 Hollands. Het Sont verbindt de Noordzee met de Oostzee en is op het smalste punt slechts 4,5 kilometer breed. Dit maakt het ideaal voor tolheffing en de Denen bouwden hier reeds rond 1420 een fort om zich van deze inkomsten te verzekeren. Het afgebeelde kasteel Kronborg werd gebouwd in 1574 en is nog grotendeels intact. (Collectie Staatliche Museen zu Berlin) Achter op de rotsen een kasteel en voor het laden en lossen, het Nederlandse schip vuurt een saluutschot. De parasols en tulbanden maken duidelijk dat het een Oostelijk tafereel is. Opvallend is de verscheidenheid aan vlaggen: Hollandse, Engelse en Spaanse schepen voeren vredig handel. Vroom werd kennelijk geïnspireerd door het twaalfjarig bestand (1609-1621). (Collectie National Maritime Museum, Londen)
De Amsterdamse Haven 1630 Noord-Nederlandse schepen rammen Spaanse galeien 1617
VROOM Hendrick Cornelisz The Harbour in Amsterdam.jpg
Vroom Hendrick Cornelisz Dutch Ships Ramming Spanish Galleys off the Flemish Coast in October 1602.jpg
Zicht op Amsterdam. Rechts een oorlogsschip, links een kleine kustvaarder. Vroom kreeg vaak opdrachten voor het schilderen van stadsgezichten en deze werken hangen nog steeds in diverse stadhuizen. Zo schilderde hij onder meer zicht op Delft, de Haarlemmerpoort, Alkmaar, Hoorn en Haarlem. In 1622 verdiende hij met het zicht op Hoorn honderd gulden.(Collectie Schloss Schleißheim) Hollands schip ramt Spaans galei tussen Engeland en Vlaanderen op 3 oktober 1602. Een galei was een mede door roeiers voortbewogen schip dat vaak met een ram was uitgerust om de vijand naar de bodem te stoten. Op dit schilderij zijn de rollen omgekeerd daar het zeilschip over de galei heen vaart. Op de achtergrond vaart een Nederlands fregat. Deze lichte en snelle oorlogsschepen werden door de Republiek rond 1600 ontwikkeld en bleken een geduchte tegenstander voor de zware en trage Spaanse schepen.

(Collectie Rijksmuseum Amsterdam)

De slag op het Haarlemmermeer ca. 1621 Gezicht op Delft vanuit het zuidwesten, 1615
Vroom Hendrick Cornelisz Battle of Haarlemmermeer.jpg
Hendrik Cornelisz. Vroom Gezicht op Delft vanuit het westen.jpg
De slag op het Haarlemmermeer op 26 mei 1573 tussen de Geuzen en de Spanjaarden. De Spaanse vloot had 63 schepen op het Haarlemmermeer, de Hollandse geuzen hadden er meer dan honderd. De geuzenvloot was echter slecht uitgerust en de wind stond gunstig voor de Spanjaarden. De Hollandse vloot werd verslagen; het restant vluchtte naar de Kaag en de Oude Wetering, waar de schepen werden opgewacht door de Spanjaarden die nog eens 21 schepen veroverden. Twee maanden later gaf Haarlem zich over. (Collectie Rijksmuseum Amsterdam) Vroom geeft met dit schilderij een panoramisch zicht op Delft vanuit het zuidwesten. In het centrum van het schilderij is de Waterslootpoort dominant aanwezig tussen de torens van de Oude Kerk (links) en de Nieuwe Kerk (rechts). Verschillende andere Delftse gebouwen zijn zichtbaar op het schilderij, zoals de kapel van het Sint Joris Gasthuis, het Stadhuis, de Stadsherberg, het Gemeenlandshuis, het Meisjeshuis en de Gasthuiskerk. In de voorgrond is de Buitenwatersloot zichtbaar. Dit schilderij is een van de eerst bekende geschilderde stadsgezichten. Eerdere stadsgezichten zijn bijna altijd gravures of kaarten. Ten behoeve van de compositie is het stadhuis en de Nieuwe Kerk door Vroom te veel naar rechts geplaatst. (Collectie Stedelijk Museum Het Prinsenhof)
De aankomst van Frederik V van de Palts en Elizabeth Stuart te Vlissingen ca. 1623 Het uitzeilen van een aantal Oost-Indiëvaarders uit het Marsdiep ca.1615
VROOM Hendrick Cornelisz The Arrival at Vlissingen of the Elector Palatinate Frederick V.jpg
Hendrick Cornelis Vroom Het uitzeilen van een aantal Oost-Indiëvaarders (1600).jpg
Dit is zijn grootste werk: 203 X 409 cm. Links van het midden de Prince Royal met escorte, aan boord bevinden zich de pas getrouwde Frederik V van de Palts en Elizabeth Stuart. Zij komen aan in Vlissingen op 29 april 1613. Midden vooraan het Oranjeschip met prins Maurits en Frederik Hendrik en op de achtergrond de stadswallen. De Republiek zocht in de Protestant Palts een bondgenoot tegen de Katholieke Spanjaarden ondanks het in 1609 gesloten bestand. (Collectie Frans Hals Museum, Haarlem) De Oost-Indiëvaarders waaronder in het midden de Mauritius zeilen het Marsdiep uit. In 1602 was de Vereenigde Oostindische Compagnie opgericht om de concurrentie van de British East India Company te weerstaan. De VOC zou het monopolie verwerven op de handel met Azië en uitgroeien tot de eerste multinational. De productiedatum van het stuk is onduidelijk: ergens tussen 1600 en 1630. (Collectie Rijksmuseum, Amsterdam)

Voetnoten[bewerken]

  1. In het midden van de 17e eeuw liet Oliver Cromwell deze wandtapijten ophangen in het House of Lords. Bij het afbranden van het Engelse parlement in 1834 gingen de werken verloren.
  2. Theodorus Schrevelius in zijn "Harlemias".
  3. Hendrick Cornelisz Vroom in de RKD

Referenties[bewerken]

Externe links[bewerken]