Hendrik Cornelisz. Vroom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Hendrik Cornelisz. Vroom (Haarlem, 1562-1563 - begraven aldaar, 4 februari 1640) was een Nederlands schilder, graveur en tekenaar. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van de Europese marines.

Biografie[bewerken]

Gezicht op Hoorn, 1622

Dat Vroom pas na 75 jaar in zijn geboortestad stierf is een wonder gezien zijn ongebreidelde en riskante reislust. Zijn vader was beeldhouwer en aardewerkschilder, zijn oom architect in Danzig.

Kennelijk opgeleid in Delft, de geboortestad van zijn moeder, begon hij als schilder van Delfts aardewerk maar zijn ambitie dreef hem al snel naar Zuid-Europa om via Sevilla, Livorno, Florence (1585) en Rome in dienst te treden van de in zeevaart geïnteresseerde Ferdinando I de' Medici (1587). Daar kreeg hij les van de schilder Paul Bril (ca. 1553 – 1626). Hij keerde terug via Venetië, Milaan, Genua, Turijn, Lyon, Parijs, Rouen. In 1590 trouwde hij te Haarlem. Daarna bezocht hij kort Danzig. Hij overleefde een schipbreuk voor de Portugese kust op zijn reis naar Spanje. Vanaf 1592 was hij actief in Haarlem als ontwerper van tapijten en als de eerste Hollandse specialist op het gebied van zeegezichten. Hij ontwierp in 1596 het tapijt dat François Spiering maakte voor Charles Howard, uitbeeldende de Engelse overwinning op de Spaanse Armada in 1588. Voor de Staten van Zeeland ontwierp hij een tapijt dat zeeslagen tegen Spanje uitbeeldde. Zijn specialisme kan niet los gezien worden van de opkomst van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Zijn leven liep immers vrijwel parallel met de Tachtigjarige Oorlog: de Republiek ontworstelde zich aan de greep van Spanje en bouwde de grootste handelsvloot ter wereld. Vandaar de vele afbeeldingen van zeegevechten en de schilderijen van Hollandse handelsschepen. Hij speelde een belangrijke rol als schilder van stadsgezichten door de de weergave van kuststeden in veel van zijn schilderijen.

Vroom vergaarde roem en hij investeerde zijn aanzienlijke rijkdom in onroerend goed. Hij werd op 4 februari 1640 in Haarlem begraven.

Geselecteerde schilderijen[bewerken]

Hollandse driemaster in het Sont 1614 Handelsschepen zeilen richting Oosten 1614
VROOM Hendrick Cornelisz Arrival of a Dutch Three master at Schloss Kronberg.jpg
Vroom Hendrick Cornelisz Ships Trading in the East.jpg
Amsterdamse driemaster in het Sont bij kasteel Kronborg met rechts nog een Hollands bootje en links een Engels scheepje. Het schilderij geeft hierdoor de verhoudingen uit het begin van de 17e eeuw weer: van de 5479 schepen die in 1614 door deze zeestraat voeren waren 3820 Hollands. Het Sont verbindt de Noordzee met de Oostzee en is op het smalste punt slechts 4,5 kilometer breed. Dit maakt het ideaal voor tolheffing en de Denen bouwden hier reeds rond 1420 een fort om zich van deze inkomsten te verzekeren. Het afgebeelde kasteel Kronborg werd gebouwd in 1574 en is nog grotendeels intact. (Collectie Staatliche Museen zu Berlin) Achter op de rotsen een kasteel en voor het laden en lossen, het Nederlandse schip vuurt een saluutschot. De parasols en tulbanden maken duidelijk dat het een Oostelijk tafereel is. Opvallend is de verscheidenheid aan vlaggen: Hollandse, Engelse en Spaanse schepen voeren vredig handel. Vroom werd kennelijk geïnspireerd door het twaalfjarig bestand (1609-1621). (Collectie National Maritime Museum, Londen)
De Amsterdamse Haven 1630 Noord-Nederlandse schepen rammen Spaanse galeien 1617
VROOM Hendrick Cornelisz The Harbour in Amsterdam.jpg
Vroom Hendrick Cornelisz Dutch Ships Ramming Spanish Galleys off the Flemish Coast in October 1602.jpg
Zicht op Amsterdam. Rechts een oorlogsschip, links een kleine kustvaarder. Vroom kreeg vaak opdrachten voor het schilderen van stadsgezichten en deze werken hangen nog steeds in diverse stadhuizen. Zo schilderde hij onder meer zicht op Delft, de Haarlemmerpoort, Alkmaar, Hoorn en Haarlem. In 1622 verdiende hij met het zicht op Hoorn honderd gulden.(Collectie Schloss Schleißheim) Hollands schip ramt Spaans galei tussen Engeland en Vlaanderen op 3 oktober 1602. Een galei was een mede door roeiers voortbewogen schip dat vaak met een ram was uitgerust om de vijand naar de bodem te stoten. Op dit schilderij zijn de rollen omgekeerd daar het zeilschip over de galei heen vaart. Op de achtergrond vaart een Nederlands fregat. Deze lichte en snelle oorlogsschepen werden door de Republiek rond 1600 ontwikkeld en bleken een geduchte tegenstander voor de zware en trage Spaanse schepen.

(Collectie Rijksmuseum Amsterdam)

De slag op het Haarlemmermeer ca. 1621 Gezicht op Delft vanuit het zuidwesten, 1615
Vroom Hendrick Cornelisz Battle of Haarlemmermeer.jpg
Hendrik Cornelisz. Vroom Gezicht op Delft vanuit het westen.jpg
De slag op het Haarlemmermeer op 26 mei 1573 tussen de Geuzen en de Spanjaarden. De Spaanse vloot had 63 schepen op het Haarlemmermeer, de Hollandse geuzen hadden er meer dan honderd. De geuzenvloot was echter slecht uitgerust en de wind stond gunstig voor de Spanjaarden. De Hollandse vloot werd verslagen; het restant vluchtte naar de Kaag en de Oude Wetering, waar de schepen werden opgewacht door de Spanjaarden die nog eens 21 schepen veroverden. Twee maanden later gaf Haarlem zich over. (Collectie Rijksmuseum Amsterdam) Vroom geeft met dit schilderij een panoramisch zicht op Delft vanuit het zuidwesten. In het centrum van het schilderij is de Waterslootpoort dominant aanwezig tussen de torens van de Oude Kerk (links) en de Nieuwe Kerk (rechts). Verschillende andere Delftse gebouwen zijn zichtbaar op het schilderij, zoals de kapel van het Sint Joris Gasthuis , het Stadhuis, de Stadsherberg, het Gemeenlandshuis, het Meisjeshuis en de Gasthuiskerk. In de voorgrond is de Buitenwatersloot zichtbaar. Dit schilderij is een van de eerst bekende geschilderde stadsgezichten. Eerdere stadsgezichten zijn bijna altijd gravures of kaarten. Ten behoeve van de compositie is het stadhuis en de Nieuwe Kerk door Vroom te veel naar rechts geplaatst. (Collectie Stedelijk Museum Het Prinsenhof)
De aankomst van Frederik V van de Palts en Elizabeth Stuart te Vlissingen ca. 1623 Het uitzeilen van een aantal Oost-Indiëvaarders uit het Marsdiep ca.1615
VROOM Hendrick Cornelisz The Arrival at Vlissingen of the Elector Palatinate Frederick V.jpg
Hendrick Cornelis Vroom Het uitzeilen van een aantal Oost-Indiëvaarders (1600).jpg
Dit is zijn grootste werk: 203 X 409 cm. Links van het midden de Prince Royal met escorte, aan boord bevinden zich de pas getrouwde Frederik V van de Palts en Elizabeth Stuart. Zij komen aan in Vlissingen op 29 april 1613. Midden vooraan het Oranjeschip met prins Maurits en Frederik Hendrik en op de achtergrond de stadswallen. De Republiek zocht in de Protestant Palts een bondgenoot tegen de Katholieke Spanjaarden ondanks het in 1609 gesloten bestand. (Collectie Frans Hals Museum, Haarlem) De Oost-Indiëvaarders waaronder in het midden de Mauritius zeilen het Marsdiep uit. In 1602 was de Vereenigde Oostindische Compagnie opgericht om de concurrentie van de British East India Company te weerstaan. De VOC zou het monopolie verwerven op de handel met Azië en uitgroeien tot de eerste multinational. De productiedatum van het stuk is onduidelijk: ergens tussen 1600 en 1630. (Collectie Rijksmuseum, Amsterdam)