Hendrik III van Frankrijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hendrik III
1551-1589
Henri III Versailles.jpg
Koning van Polen
Periode 1573-1574
Voorganger Sigismund II August
Opvolger Stefanus Báthory
Grootvorst van Litouwen
Periode 1573-1574
Voorganger Sigismund III
Opvolger Stefanus Báthory
Koning van Frankrijk
Periode 1574-1589
Voorganger Karel IX
Opvolger Hendrik IV
Vader Hendrik II van Frankrijk
Moeder Catharina de' Medici
Dynastie Valois

Hendrik III (Fontainebleau, 19 september 1551Saint-Cloud, 2 augustus 1589, geboren als Alexandre Édouard de France, Pools: Henryk Walezy, Litouws: Henrikas Valua) was koning van Frankrijk van 1574 tot 1589. Als Hendrik van Valois was hij de eerste verkozen monarch van het Pools-Litouwse Gemenebest met de dubbele titels van koning van Polen en grootvorst van Litouwen van 1573 tot 1575.

Afkomst[bewerken]

Hij was de vierde zoon van Hendrik II en Catharina de' Medici en de laatste Franse koning uit het Huis Valois. Als kind genoot hij de bijzondere affectie van zijn moeder. Hij erfde het koningschap van zijn broer Karel IX, toen die in 1574 op 23-jarige leeftijd kinderloos overleed. Hendrik III was de derde zoon in rij van Hendrik II die koning werd, na zijn kinderloze broers Frans II en Karel IX. Tevoren droeg hij de titel "hertog van Anjou" en had hij als opperbevelhebber van het leger in 1569 de hugenoten bij Jarnac en Montcontour verslagen.

Polen[bewerken]

Omdat hij als vierde zoon weinig kans maakte ooit koning van Frankrijk te worden, slaagde hij er in zich via diplomatieke manoeuvres in 1573 tot koning van Polen te laten kiezen, maar deze functie beviel hem allerminst. De adel van dit land liet voor de koning namelijk weinig reële macht over. Toen hij bij het afleggen van de troon-eed aarzelde om een passage te bevestigen, waarin de tolerantie van alle godsdiensten werd bevestigd, zou een Poolse magnaat hem in het Latijn hebben toegesnauwd: "Si non iurabis, non regnabis" (Als je niet zweert, zul je niet regeren). Na enkele maanden hield Hendrik het voor gezien en vluchtte hij heimelijk weg uit Kraków, maar maakte eerst een plezierreis door Noord-Italië; daar vernam hij de dood van zijn broer.

Frankrijk[bewerken]

Hij keerde naar Frankrijk terug en werd in mei 1575 te Reims gekroond als Hendrik III. Hij ging door voor begaafd, had een verzorgde opvoeding genoten, maar leefde behoorlijk decadent en omringde zich met mignons ('lievelingen'; zo werden de mannen die Hendrik omringden genoemd, ze werden er van verdacht homoseksueel te zijn en vrouwenkledij te dragen).

Plannen voor een huwelijk (in 1571) met de achttien jaar oudere koningin Elizabeth I van Engeland vonden geen doorgang; Elizabeth was protestant en Hendrik katholiek. Bovendien zou Elizabeth dit huwelijk alleen geopperd hebben om vijand Spanje uit te dagen.

Opvolging[bewerken]

Zijn artistieke aanleg leefde Hendrik III uit in grandioze feestelijkheden, ondanks de telkens opvlammende strijd met de hugenoten. Deze strijd werd zelfs nog heviger, toen de hugenoot Hendrik van Navarra (de toekomstige Hendrik IV) plots de wettige troonopvolger werd na de dood van 's konings jongste broer, Frans van Anjou. Een huwelijk van Hendrik III met Louise van Lotharingen bleef immers kinderloos.

Guise[bewerken]

Het werd de koning in brede kring kwalijk genomen dat hij zich te sterk liet beïnvloeden door protestanten en zich in toenemende mate toegeeflijk opstelde tegenover de hugenoten. Daarom organiseerden zijn tegenstanders zich in de Ligue, een Heilig Verbond van conservatief-katholieke fanatici, onder leiding van Hendrik de Guise, een jeugdvriend van de koning. De Guise koesterde de ambitie spoedig Hendriks plaats in te nemen en genoot daarbij een immense populariteit bij de Parijse bevolking, die hij met een lastercampagne tegen de koning opzette. In mei 1588 kwam Parijs in opstand tegen Hendrik III, die zich genoodzaakt zag De Guise met de hoogste militaire bevoegdheden te gelasten.

In de overtuiging dat hij nooit helemaal de meester zou zijn in zijn koninkrijk zolang De Guise in leven was, besloot hij in een wanhoopspoging deze té machtige bondgenoot te laten vermoorden. Dat gebeurde op 23 december 1588 in het koninklijk Kasteel van Blois. Parijs was in rep en roer: de koning werd van zijn troon vervallen verklaard. Hendrik III riep de hulp in van Hendrik van Navarra en rukte samen met de hugenoten en de middenpartij der politieken op tegen de revolterende hoofdstad.

Vermoord[bewerken]

Tijdens de nu volgende belegering werd hij door de fanatieke monnik Jacques Clément op 1 augustus neergestoken. De (13e en) laatste koning uit het huis van Valois overleed de volgende dag aan zijn verwondingen, in het koninklijk kasteel van Saint-Cloud, nabij Parijs. Hij werd opgevolgd door Hendrik van Navarra, die de naam Hendrik IV aannam.

Voorouders[bewerken]

Voorouders van Hendrik III van Frankrijk
Overgrootouders Karel van Angoulême (1459-1496)
∞ 1488
Louise van Savoye (1476-1531)
Lodewijk XII van Frankrijk (1462-1515)
∞ 1491
Anna van Bretagne (1477-1514)
Piero di Lorenzo de' Medici (1471-1503)
∞ 1488
Alfonsina Orsini (1472-1520)
Roberto Orsini (-)

Catherine San Severino (-)
Grootouders Frans I van Frankrijk (1494-1547)
∞ 1514
Claude van Frankrijk (1499-1523))
Lorenzo II de' Medici (1492-1519)
∞ 1518
Madeleine de La Tour d'Auvergne (1498-1519)
Ouders Hendrik II van Frankrijk (1519-1559)
∞ 1533
Catharina de' Medici (1519-1589)