Henri Winkelman
Henri Gerard Winkelman (Maastricht, 17 augustus 1876 - Soesterberg, 27 december 1952) was de Nederlandse opperbevelhebber ten tijde van de Duitse invasie in 1940.
Inhoud |
[bewerken] Voor 1939
Winkelman werd geboren in een protestants gezin. Zijn vader, Julius Hendrik Winkelman, was inspecteur der registratie en domeinen. Na zijn HBS-opleiding ging hij naar Koninklijke Militaire Academie in Breda, met als doel om in Nederlands-Indië te dienen als officier. Tijdens zijn opleiding stelde hij zich doelstellend op en werd als cadet-korporaal geplaatst bij de Infanterie. Tijdens zijn studie was hij lid van verschillende cadettenverenigingen, waaronder een schiet- en muziekvereniging. Na een succesvolle studie werd hij in 1896 benoemd tot luitenant. Via de Hogere Krijgsschool in Den Haag doorliep hij zonder problemen officiersrangen bij de verschillende krijgsmachtonderdelen.
In 1902 trouwde hij met Arendina Jacomina Coert. Uit dit huwelijk kwamen twee zoons en twee dochters voort. Tussen 1909 – 1913 en 1917 – 1924 was hij werkzaam bij de afdeling Generale Staf van het ministerie van Defensie. Hij werd in 1913 bevorderd tot kapitein. In 1923 behaalde hij de rang van majoor en in 1931 werd hij bevorderd tot generaal-majoor en commandant van de 4de divisie. In 1934 volgde bevordering tot luitenant-generaal. Hij verliet datzelfde jaar de militaire dienst na eervol ontslag te hebben gevraagd, omdat hij in de race voor de functie van chef-staf had verloren van generaal Reijnders. Als gepensioneerd opperofficier bleef Winkelman op verschillende manieren actief op het gebied van landsverdediging. Zo was hij actief in de Defensie Commissie Bezwaarschriften en was hij vanaf 1938 adviseur bij Philips.
[bewerken] Benoeming tot opperbevelhebber
Na toenemende internationale spanning besloot het Kabinet-De Geer II in afwezigheid van minister-president De Geer over te gaan tot algehele mobilisatie. Er ontstonden spanningen tussen minister van Defensie Dijxhoorn en generaal Reijnders, voornamelijk over het strategisch beleid. Generaal Reijnders en het kabinet konden het na meerdere pogingen niet eens worden over de strategie, waarop hij ontslagen werd. Na crisisberaad in het kabinet schoof voormalig minister van defensie Van Dijk Winkelman naar voren om de post te bekleden. Op een late avond in januari (datum onbekend) werd hij door het kabinet gevraagd of hij de post wilde vervullen. Na een dag bedenktijd deelde minister Dijxhoorn mee dat Winkelman de post aannam. Dezelfde dag werd hij officieel benoemd tot opperbevelhebber van Land- en Zeemacht en tegelijkertijd bevorderd tot generaal. Met vier zilveren sterren op de kraag stapte generaal Winkelman op 6 februari 1940 het Algemeen Hoofdkwartier in Den Haag binnen.
[bewerken] De Duitse invasie
Toen op 10 mei 1940 de Duitse invasie plaatsvond, bleek dat de paraatheid van de Nederlandse krijgsmacht niet overal optimaal was. Winkelman was tijdens de nacht van de invasie niet aanwezig op het Algemeen Hoofdkwartier, maar sliep thuis in Wassenaar. Winkelman werd niet geïnformeerd tot vroeg in de ochtend. Hij vertrok onder gevaarlijke omstandigheden naar Den Haag. Tijdens deze rit vlogen er vele Duitse toestellen boven het hoofdkwartier en landden er Duitse parachutisten. Ondanks dit wist Winkelman op het hoofdkwartier aan het Lange Voorhout te komen.
Daar aangekomen deed hij een beroep op de bondgenoten en vooral op Frankrijk. Maar de hoogste prioriteit van de Nederlandse troepen kon het hoge opmarstempo van de Duitse luchtlandingstroepen niet tegenhouden, tot grote verrassing van Winkelman en zijn staf. De belangrijkste bruggen bij Dordrecht, Rotterdam en de Moerdijk waren al vrij snel in Duitse handen. Boven Den Haag waren ondertussen Duitse transporttoestellen neergeschoten waarbij de Nederlandse regering de aanvalsplannen tot haar beschikking kreeg. Uit deze plannen bleek al snel dat dit een politieke aanval was met als doel het gevangennemen van de koningin, het kabinet en de legerleiding. Daarom besloot generaal Winkelman Den Haag geheel af te grendelen. Maar de Duitse opmars in het zuiden en bij de Grebbelinie ging in zo hoog tempo dat dit plan snel onmogelijk uit te voeren viel.
Op 13 mei, na het vertrek van koningin Wilhelmina naar Londen, en terwijl terwijl de meeste ministers in Hoek van Holland waren om ook daarheen te gaan, droeg minister Max Steenberghe (die eerst samen met Aart van Rhijn niet mee wilde), op eigen initiatief, maar uit naam van de koningin en het kabinet, het regeringsgezag in Nederland over aan Winkelman, en verzocht hij de secretarissen-generaal zich naar de aanwijzingen van Winkelman te gedragen. Dit werd achteraf eerst door het kabinet en daarna door de koningin informeel goedgekeurd.
Het bombardement op Rotterdam en de onmiddellijk daarop volgende Duitse dreiging met een bombardement van Utrecht gaf voor Winkelman de doorslag dat de strijd zinloos was. Daarom tekende hij op 15 mei 1940 in een school in Rijsoord de capitulatie van Nederland. Bij deze gelegenheid schijnt hij te hebben gezegd: "Wij sluiten geen vrede, wij zetten de oorlog door" waarmee hij onder andere refereerde aan de naar Engeland uitgeweken militairen van de marine en luchtmacht. En Zeeland viel niet onder de capitulatie; de strijd in Zeeland duurde nog enkele dagen, tot er na het bombardement van Middelburg daar ook capitulatie volgde.
[bewerken] De laatste jaren
Na het tekenen van de capitulatie wilde Winkelman niet meewerken met de Duitse bezetter en werd daarop, op 2 juli 1940, gevangengenomen. Hij verbleef tijdens de gehele oorlog in krijgsgevangenschap in Duitsland, waaruit hij op 12 mei 1945 terugkeerde. Op 1 oktober 1945 werd hij eervol ontslagen uit de militaire dienst en onderscheiden met een koninklijke onderscheiding. Hij overleed op 27 december 1952 in Soesterberg. Na zijn dood werd hij geëerd met naamswijziging van de legerplaats in Nunspeet aan de Elspeterweg tot Generaal Winkelmankazerne. Die kazerne werd in 1996 gesloten, en vervolgens werd 2007 de Legerplaats Harskamp te Harskamp naar hem vernoemd. Daarnaast herbergt zijn woonplaats Soesterberg een straat met zijn naam, en aan zijn Algemeen Hoofdkwartier aan het Lange Voorhout is een plaquette bevestigd die aan Winkelman herinnert.
[bewerken] Literatuur
- Teo van Middelkoop, Generaal H. G. Winkelman. Standvastig strijder, 1876-1952 (2006 Zaltbommel)
