Hertenluisvlieg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hertenluisvlieg
Hertenluisvlieg zonder vleugels
Hertenluisvlieg zonder vleugels
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)
Klasse: Insecta (Insecten)
Orde: Diptera (Tweevleugeligen)
Onderorde: Brachycera (Vliegen)
Familie: Hippoboscidae (Luisvliegen)
Geslacht: Lipoptena
Soort
Lipoptena cervi
(Linnaeus, 1758)
Afbeeldingen Hertenluisvlieg op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Insecten

De hertenluisvlieg (Lipoptena cervi) is een parasiterende vliegensoort uit de familie van de luisvliegen (Hippoboscidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1758 door Linnaeus.

Verspreiding[bewerken]

De hertenluisvlieg is een veelvoorkomende soort in de meeste gematigde gebieden van Europa (waaronder ook Nederland en België), Algerije, Oost-Siberië en Noord-China. In Scandinavië komt de hertenluisvlieg veelvuldig voor, waar hij zich voedt met het bloed van elanden en rendieren. Dit leverde hem in Zweden bijvoorbeeld de naam Älgfluga (elandvlieg) op.

In het oosten van Noord-Amerika is de hertenluisvlieg later ingevoerd, hier is hij aangetroffen in de staten New Hampshire, Massachusetts, Pennsylvania en New York.

Kenmerken[bewerken]

Hertenluisvlieg met vleugels

De hertenluisvlieg is relatief klein, volwassen exemplaren zijn ongeveer 3,5 tot 5 millimeter groot. Ze zijn roodbruin van kleur en hebben een plat en leerachtige kop, borststuk en achterlijf, bedekt met stugge, donkere haren. Door hun plat en elastisch lichaam is het erg lastig om een hertenluisvlieg te verwijderen. De buik is groengeel, met lichtbruine vlakken op de achterste segmenten. De benen van deze vlieg zijn fors en hebben grote klauwen. De vlieg wordt door zijn uiterlijk vaak voor een spin aangezien.

De hertenluisvlieg is een slechte vlieger en kan vliegend slechts korte afstanden overbruggen. Nadat hij zijn doel heeft bereikt werpt hij zijn vleugels af, die niet meer zullen aangroeien.

Levensloop[bewerken]

In het vrouwtje ontwikkeld per keer één enkele larve in haar lichaam, dat zich voedt met afscheidingen uit een klier in de baarmoeder. Wanneer de larve klaar is om te verpoppen, plaatst het vrouwtje deze in de vacht van de gastheer of op de grond, bij voorkeur in de buurt van ligplaatsen van gastheren. In eerste instantie is de larve in zijn eindstadium volledig wit, maar na het verlaten van het lichaam van de moeder wordt deze snel donkerder en begint zich te verpoppen. Als de verpopping voltooid is, meestal in de late herfst, verlaat de volwassen vlieg de cocon en gaat op zoek naar een gastheer.

Na de landing op een gastheer werpt de hertenluisvlieg zijn vleugels af en graaft zich een weg door de vacht naar de huid van het dier. De vlieg voedt zich nu gedurende 15 tot 25 minuten met het bloed van de gastheer en gaat vervolgens op zoek naar een partner. Na een tijd zal het zwangere vrouwtje zich een tweede keer voeden met het bloed van de gastheer en gaat vervolgens op zoek naar een geschikte plek voor haar larve. Het is niet bekend hoeveel larven een hertenluisvlieg produceert.

Parasitisme[bewerken]

Net als alle luisvliegen parasiteert de hertenluisvlieg op dieren in zijn omgeving, in zijn geval op elanden, herten en sommige runderen. In de gebieden waar de hertenluisvlieg inheems is, parasiteert hij voornamelijk op Edelherten, elanden, reeën, damherten, siberisch muskusherten en rendieren. In Noord-Amerika parasiteert hij ook op wapiti's en witstaartherten. Er zijn ook enkele meldingen van parasitisme op mensen, honden en dassen, vermoedelijk had de vlieg zich in deze gevallen in gastheer vergist.

Beet[bewerken]

Het is niet ongewoon wanneer een hertenluisvlieg op zoek naar bloed een mens steekt. Deze beet is in eerste instantie pijnloos en wordt zelden opgemerkt. Op de gebeten plek zal zich binnen drie dagen echter een rode, harde bult vormen, die intens jeukt. Deze jeuk zal pas na 14 tot 20 dagen voorbijgaan, de bult kan een jaar lang zichtbaar blijven. Buiten de ontstekingen en ander ongemak is de beet van de hertenluisvlieg voor mensen over het algemeen echter onschadelijk.[1]

Bij sommige dieren kan een beet van een hertenluisvlieg echter wel schadelijk zijn. Er zijn gevallen bekend dat gebeten paarden ernstige symptomen van koliek kregen en bij honden kunnen ernstige ontstekingen vormen. Bovendien hebben Duitse onderzoekers ontdekt dat de hertenluisvlieg ziektes op herten kan overdragen door middel van de bacterie Bartonella schoenbuchensis.[2]

Synoniemen[bewerken]

Pediculus cervi, illustratie in de Fauna Germanica (1793)
  • L. pallida (Meigen, 1830)
  • L. pallipes (Curtis, 1824)
  • Haemobora pallipes Curtis, 1824
  • Ornithobia pallida Meigen, 1830
  • Pediculus cervi Linnaeus, 1758
Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Sauli Härkönen, Maria Laine, Martine Vornanen, Timo Reunala in Alces: Deer ked (Lipoptena cervi) dermatitis in humans = an increasing nuisance in Finland
  2. (en) Christoph Dehio, Ursula Sauder, Rosemarie Hiestand Journal of Clinical Microbiology Isolation of Bartonella schoenbuchensis from Lipoptena cervi, a Blood-Sucking Arthropod Causing Deer Ked Dermatitis