Hertogdom Zwaben
| Herzogtum Schwaben | |||||
| onderdeel van het Heilige Roomse Rijk | |||||
|
|||||
|
|||||
| Kaart | |||||
 |
|||||
| 10e en 11e eeuw | |||||
Het hertogdom Zwaben (Duits Schwaben, Latijn Suevia of Alamannia) was één van de vijf stamhertogdommen van Duitsland, het land van de Sueben of de Alemannen.
Het omvatte het grootste deel van Baden-Württemberg, het westen van het huidige Beieren, de Elzas (sinds 925) en de oostelijke helft van Zwitserland tot aan Chiavenna in Italië en de Gotthardpas.
Binnen het Heilige Roomse Rijk bestond het hertogdom Zwaben feitelijk ongeveer 350 jaar, van 911 tot 1268. De verwerving van de hertogelijke troon door de Hohenstaufen in 1050 was een belangrijk jaar in de geschiedenis van het hertogdom. Toen hertog Frederik III in 1152 als Frederik I tot koning van het Heilige Roomse Rijk werd gekozen, werd Zwaben het belangrijkste Duitse hertogdom. Een eeuw lang was het hertogdom verbonden met de keizer, hetzij in personele unie, hetzij als leen voor een zoon van de keizer.
Na het uitsterven van de Hohenstaufen in 1268 viel het hertogdom ten prooi aan de hoge adel van het hertogdom. Vooral de graven van Württemberg stelden zich in het bezit van Rijksgoed en hertogsgoed. De adel verhinderde ook het herstel van het hertogdom. Koning Rudolf verleende de hertogelijke waardigheid aan zijn zoon Rudolf (overleden 1290), maar dit had geen effect. De restanten van het rijksbezit werden verenigd in de rijkslandvoogdij Zwaben.
Sinds keizer Maximiliaan I voerden de Habsburgers van 1500 tot 1806 het wapen van het hertogdom Zwaben om hun aanspraken op Württemberg te propageren. Zij voerden ook de titel 'vorst in Zwaben'. De Oostenrijkse bezittingen in Zwaben werden wel Zwabisch Oostenrijk genoemd. Na de verheffing van het keurvorstendom Württemberg tot koninkrijk in 1806 werd het wapen van het hertogdom Zwaben door de koningen als veld in hun wapen gevoerd. De deelstaat Baden-Württemberg voert als wapen dat van het oude hertogdom Zwaben.
Bij de indeling van het Heilige Roomse Rijk in Kreitsen werd er voor zuidwest-Duitsland de Zwabische Kreits gevormd.
De naam Zwaben wordt nog gebruikt voor de landstreek Zwaben in Duitsland tussen de Rijn en de Lech, maar die vormt geen politieke of administratieve eenheid meer. Het oostelijke deel van Zwaben dat nu in het westelijke deel van Beieren ligt, vormt daar een regierungsbezirk met de naam Schwaben.
