Het Lijsternest

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Lijsternest

Het Lijsternest is het voormalig woonhuis van de schrijver Stijn Streuvels. Het is gelegen op een heuveltje (de "kleitkop") op het adres Stijn Streuvelsstraat 25 in het Belgische dorp Ingooigem, een deelgemeente van Anzegem.

Geschiedenis[bewerken]

Vanaf 1896 zocht Stijn Streuvels naar een eigen, bij voorkeur afgelegen plek, waar hij zich ongestoord aan het schrijverschap kon wijden. In 1903 was hij in de mogelijkheid, met de erfenis van zijn oom Victor Lateur, een stuk grond te kopen net buiten Ingooigem. De grond was van weerbarstige klei en gelegen aan de grote weg, op nauwelijks vijfhonderd meter van het dorpscentrum.

De villa werd ontworpen door de Kortrijkse architect Jozef Viérin (1872-1949) en werd gebouwd in verschillende fasen. Viérin had zijn opleiding genoten aan de Gentse Sint-Lucasschool, waar de neogotiek toen de norm was. Met het Lijsternest realiseerde hij een van de vroegste gebouwen in regionalistische stijl, die de traditionele waarden van de Vlaamse huisarchitectuur in ere hield. De Vlaamse regionalistische stijl ontwikkelde zich, onder meer dankzij leden van de architectenfamilie Vierin, tot een belangrijke bouwtrant zowel in de kustarchitectuur als bij de wederopbouw na de Eerste Wereldoorlog in West-Vlaanderen.

Streuvels had een eigen visie op wat zijn woonst moest worden: het zou een synthese zijn van elementen uit de lokale architectuur. Net als Vierin, die tot zijn vriendenkring behoorde, werkten ook andere leden van de Kortrijkse Kunstgilde aan de uitvoering mee, zoals Emmanuel Viérin (voor het interieur), Jozef en Adolf De Coene (voor de meubels), beeldende kunstenaars Arthur Deleu, Victor en Richard Acke, Karel Noppe, Victor Verhougstraete en Jozef Laignel (voor de schilderijen, het aardewerk en de bibelots).

Het werd een breedhuis met twee zijrisalieten en een veranda aan de westzijde. Het werd opgetrokken met streekeigen baksteen en de muren werden witgekalkt boven een gepikte plint. De deuromlijsting werd uitgevoerd in grijze gesinterde baksteen. De overstekende zadeldaken rustten op schoorstukken en werden afgedekt met Vlaamse pannen en voorzien van klimmende dakkapellen.

De woonkamer in het Lijsternest

De bouwwerken vingen aan in 1904 en het jaar daarop namen de pas getrouwde Streuvels en Alida Staelens hun intrek in het huis dat hij de naam "Het Lijsternest" gaf. Emmanuel Viérin tekende een vignet met een zingende lijster op een bebladerde boomtak, dat door de schrijver voortaan als brieflogo werd gebruikt. Uitbreidingen kwamen er in 1906 en 1911. In 1906 liet Streuvels, met het geld van de Staatsprijs die hij het jaar voordien had ontvangen, een werkkamer bijbouwen. De noordoostelijke hoek van de woning werd uitgebreid en van een tuitgevel voorzien. In 1911 werden opnieuw werken uitgevoerd, nadat hij voor de tweede maal de Staatsprijs had ontvangen. In de studiekamer werd het beroemde 'panoramische raam' aangebracht.

De schrijftafel van Streuvels voor het panoramische venster

Tijdens en na de Eerste en de Tweede Wereldoorlog werden herstellingswerken uitgevoerd. Op het einde van de Eerste Wereldoorlog liepen het huis en de tuin ernstige schade op, die spoedig hersteld werd. In 1919 werd de tuin met negenhonderd vierkante meter uitgebreid. Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog werd het huis door granaten getroffen (20 mei 1940) en Streuvels moest elders onderdak zoeken. Bij zijn terugkeer moest hij plunderingen vaststellen. Herstellingswerken werden in 1943 uitgevoerd. Bij die gelegenheid werd de werkkamer uitgebreid in oostelijke richting, werden de tuitgevels aan de zuidzijde vervangen door puntgevels met houten spanten met schoorstukken, de risalieten gestut door overhoekse steunberen en de kozijnconstructies vervangen door achterin geplaatste vensters.

Vanuit de bureaukamer (waar hij meestal schreef) had Streuvels een indrukwekkend zicht op een ongerept landschap: in het oosten het sierlijke heuvellandschap van Tiegem, in het zuiden de Scheldevallei met het silhouet van de Kluisberg en in het westen de Triniteitsberg bij Doornik met een uitzicht naar Henegouwen. Boven de werktafel hangt nog steeds het beroemde devies: "Nulla dies sine linea" (Geen dag zonder regel), dat hij tot het zijne had gemaakt.

Na het overlijden van Streuvels, in augustus 1969, bleef zijn weduwe, Ida Staelens (1879-1975), het huis bewonen. In 1977 werd de eigendom aangekocht door de provincie West-Vlaanderen. Onderhouds- en herstellingswerken werden uitgevoerd, maar woning en inboedel bleven onaangeroerd en in 1980 werd de woning opengesteld als museum. Vanaf maart 2008 werden, vanwege problemen met de stabiliteit van het gebouw, restauratiewerken uitgevoerd. Het museum werd gesloten en pas in april 2014 opnieuw opengesteld voor bezoekers. Het Lijsternest is ook het vertrekpunt van een wandeling genaamd Het Streuvelspad.

Van de sluitingsperiode werd gebruik gemaakt om alle interieurelementen en de collectie objecten grondig te registreren, te beschrijven, te fotograferen en in te voeren in een daartoe aangepast softwarepakket. Een aantal objecten werd behandeld, gerestaureerd of hersteld. Dit vormde de basis voor het terugplaatsen van de collectie, na de restauratie van het woonhuis en de schuur.

Het woonhuis, met inbegrip van de bibliotheek en de inboedel, is beschermd als monument en de tuin als dorpsgezicht, bij Ministerieel Besluit van 15 april 2004.

Bronnen[bewerken]

  • Vlaamse administratie, afdeling ROHM West-Vlaanderen, Cel Monumenten en Landschappen, archief nummer W/01452.
  • Federale administratie, Kadaster West-Vlaanderen, Brugge, Mutatieschetsen, Ingooigem, 1904/3, 1906/3, 1907/4, 1919/4, 1943/14, 1955/25.
  • Provinciale bibliotheek en cultuurarchief West-Vlaanderen, Brugge, Prentbriefkaartencollectie.
  • Dienst Cultuur provincie West-Vlaanderen, Het Lijsternest Inooigem. Voorstel tot bescherming (Onuitgegeven nota), 2003.

Literatuur[bewerken]

  • Luc SCHEPENS, Kroniek van Stijn Streuvels, Brugge, 1971.
  • Luc SCHEPENS, Gids voor het provinciaal museum Stijn Streuvels - Het Lijsternest te Ingooigem - Anzegem, Brugge, 1980
  • Jeroen CORNEILLY, Nieuw op de monumentenlijst: Anzegem, Ingooigem, Het Lijsternest, huis van Stijn Streuvels, in: In de Steigers, 2005.
  • A. DE GUNSCH & Sofie DE LEEUW, met medewerking van T. CALLENS, Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Anzegem, Deelgemeenten Anzegem, Gijzelbrechtegem, Ingooigem, Kaster, Tiegem en Vichte, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL27, Turnhout, 2006.

Externe link[bewerken]