Meisje met de parel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Het meisje met de parel)
Ga naar: navigatie, zoeken
Meisje met de parel
Girl with a Pearl Earring.jpg
Museum Mauritshuis
Locatie Den Haag
Kunstenaar Johannes Vermeer
Jaar circa 1665-1667
Type Olieverf op doek
Afmetingen 44,5 × 39 cm
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Meisje met de parel is een schilderij uit 1665-1667 van de Hollandse meester Johannes Vermeer. De laatste jaren is Meisje met de parel uitgegroeid tot het geliefdste schilderij van Vermeer. Het werk is in het bezit van het Mauritshuis in Den Haag.

Beschrijving[bewerken]

Het schilderij is een zogenaamde tronie, een studie van een opvallend gezicht of een gelaatsuitdrukking.[1] Rembrandt maakte dit genre in de 17e eeuw populair. Tronies werden in groten getale voor de open markt geproduceerd. Anders dan bij portretten waren de modellen vrijwel altijd anoniem. Men heeft geen van Vermeers modellen ooit kunnen identificeren en dat geldt ook voor dit meisje. Een mogelijke kandidaat is zijn oudste dochter Maria, die in die periode twaalf, dertien jaar oud was.[2]

Het afgebeelde meisje draagt een blauwe tulband met een gele, omlaag vallende doek. De hoofdbedekking contrasteert met het bruinachtig gele jasje met de witte kraag. In het oog springt de parel, een grootse creatie van glimlichten en schaduwen en rafelige randen.[3] Met twee verfstreken gaf Vermeer linksboven een helder lichtaccent en onderaan een weerschijn van haar witte kraag. Gezien de grootte is het eerder een glazen, gelakte 'druppeloorbel' dan een natuurlijke parel. Ook de modellen op Meisje met de rode hoed en Meisje met de fluit dragen dergelijke oorbellen.

Het lijkt alsof het meisje met haar onbevangen blik direct contact zoekt met de toeschouwer, alsof ze door hem verrast is. Met haar half geopende mond wekt ze de indruk dat ze iets wil zeggen. Haar vochtige, extra rood aangezette lippen geven haar een sensuele uitstraling.

Mogelijk ontleende Vermeer inspiratie aan het aan Guido Reni toegeschreven portret van Beatrice Cenci (zie Cenci), waarvan talrijke kopieën circuleerden in Europa.[2]

Naamgeving en geen parel[bewerken]

Tot 1995 stond het schilderij bekend als "meisje met tulband". Pas in het Mauritshuis besloot men dat "Meisje met de parel" een betere naam was.[4] Na geconfronteerd te zijn met het gegeven dat de parel op het schilderij geen parel is, gaf het museum aan de naam toch niet opnieuw te willen wijzigen. Vincent Icke kwam in 2014 tot de conclusie, dat de oorbel geen parel kan zijn: de spiegelende weerkaatsing, peervorm en grootte zijn vreemd aan een gangbare parel.[5]

Eigenaren[bewerken]

Het portret van Beatrice Cenci kan als voorbeeld hebben gediend.

Na Vermeers dood in 1675 vermeldde de inventarislijst van zijn bezittingen ook Twee tronijnen geschildert op sijn Turx. Meisje met de parel kan één daarvan zijn geweest. Vermeers mecenas Pieter van Ruijven was waarschijnlijk de eerste eigenaar. Bij zijn dood in 1674 liet van Ruijven zijn kunstverzameling na aan zijn weduwe. Via zijn dochter kwamen de schilderijen in het bezit van van Ruijvens schoonzoon Jacob Dissius. Op 16 mei 1696 werden uit Dissius' nalatenschap 21 schilderijen van Vermeer geveild in Amsterdam, waaronder drie tronies (nr. 38, 39 en 40). Deze brachten respectievelijk 10, 17 en 46 gulden op. De veilinglijst beschreef één daarvan als Een Tronie in Antique Klederen, ongemeen konstig.[2]

Meisje met de parel dook in 1881 weer op bij een veiling in Den Haag. De schilder was onbekend, maar Victor de Stuers, ambtenaar voor kunsten, vermoedde dat het een Vermeer was. De Stuers en zijn buurman, kunstverzamelaar Arnoldus Andries des Tombe (1816-1902), spraken af niet tegen elkaar op te bieden. Op deze wijze verwierf Des Tombe het schilderij voor het luttele bedrag van twee gulden en dertig cent. Bij de restauratie van het verwaarloosde werk ontdekte men in de linkerbovenhoek de signatuur van Johannes Vermeer. Des Tombe had geen nakomelingen en vermaakte bij zijn overlijden in 1902 een deel van zijn kunstverzameling aan het Mauritshuis, waaronder dit schilderij. Tijdens de vernieuwing van dit museum, tussen april 2012 en juni 2014, ging het schilderij samen met andere topstukken van de collectie op reis naar Japan, de VS en Italië. De tentoonstellingen in Tokio, Kobe, New York, San Francisco, Atlanta en Bologna werden door 2,2 miljoen personen bezocht.[6]

Trivia[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Zie het Engelse Wikipedia artikel
  2. a b c Essential Vermeer
  3. Bailey, pagina 134
  4. AD.nl 'Meisje met de parel draagt helemaal geen parel', 9 december 2014
  5. Icke, V., Meisje met geen parel, Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde 80, 12, 418-419 (december 2014)
  6. Interview met Emilie Gordenker, directeur van het Maurtishuis. De Volkskrant 20 juni 2014