Hieronymus Cock

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hieronymus Cock
Hieronymus Cock.jpg
Persoonsgegevens
Volledige naam Hieronymus Wellens de Cock
Geboren Antwerpen, 1518
Overleden Antwerpen, 3 oktober 1570
Geboorteland Zuidelijke Nederlanden
Beroep(en) kunstschilder, prentkunstenaar, tekenaar, uitgever
Oriënterende gegevens
Periode 1545-1570
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Hieronymus Cock, ook Hieronymus Kock genoemd, voluit Hieronymus Wellens de Cock (Antwerpen, 1518 - aldaar, 3 oktober 1570) was een Zuid-Nederlands kunstschilder, graveur en tekenaar behorend tot de renaissance. Hij is vooral bekend als uitgever en verkoper van prenten.

Levensloop[bewerken]

De Heilige Familie met Johannes de Doper naar het werk van Andrea del Sarto
Gravure van de kaart van Diego Gutiérrez: Americae Sive Qvartae Orbis Partis Nova Et Exactissima Descriptio

Cock kwam uit een bekende Antwerpse schildersfamilie. Ook zijn vader, Jan Wellens de Cock, en oudere broer, Matthijs Cock, waren actief als schilder. In 1545 trad Hieronymus toe tot het Antwerpse Sint-Lucasgilde. Hoewel hij lid was van dit schildersgilde, is er geen enkel schilderij dat met zekerheid aan hem toegeschreven kan worden. Wel signeerde hij enkele prenten met ‘H. Cock pictor’ (H. Cock schilder).

Van 1546 tot 1548 studeerde en werkte hij in Rome. Hier tekende hij nauwgezet de monumenten uit de oudheid, getuige de uitgave in 1551 van een serie prenten van zijn hand getiteld Praecipua aliquot Romanae antiquitatis ruinarum monimenta (Enkele ruïnes uit de Romeinse oudheid). Daarnaast legde hij in Rome contacten met andere graveurs en prentenuitgevers.

Na zijn verblijf in Rome vestigde hij zich in Antwerpen, waar hij in 1549 zijn eigen werkplaats en uitgeverij oprichtte. Cock wordt beschouwd als de belangrijkste kopergraveur van de zestiende eeuw. Cock graveerde zelf maar publiceerde ook het werk van andere graveurs. Zijn uitgeverij annex winkel werd ook Aux Quatre Vents (In de vier windstreken) genoemd. Deze winkel lag vlak bij de Nieuwe Beurs in Antwerpen.

In zijn Antwerpse werkplaats gaf hij les aan onder meer Pieter Bruegel de Oude en Cornelis Cort, maar ook de Italiaanse meestergraveur Giorgio Ghisi werkte voor hem. Later kwamen hierbij Cornelis Bos, Balthasar Bos (beiden uit 's-Hertogenbosch), Pieter Balten, Frans Huys, Pieter van der Heyden, Pieter van der Borcht (I) en – uit de Noordelijke Nederlanden – Cornelis Cort (1552), Philips Galle (1554-1564) en Harmen Jansz. Muller. Verder had hij contact met de Antwerpse drukker Christoffel Plantijn en de Haarlemse geleerde en graveur Dirck Volkertsz. Coornhert.

Hij werkte ook samen met de Spaanse cartograaf Diego Gutiérrez wiens kaart Americae Sive Qvartae Orbis Partis Nova Et Exactissima Descriptio in Antwerpen werd uitgegeven. In Spanje waren de graveurs niet in staat een dergelijk complexe gravure te realiseren.

Een groot deel van de tekeningen in het werk Discorsi sopra le antichità di Roma uit 1582 van Vincenzo Scamozzi waren eigenlijk gekopieerd uit een werk van Cock uit de jaren 1550.

Cocks uitgeverij speelde een belangrijke rol in de verspreiding in de Nederlanden van het werk van hoog-renaissancistische meesters als Rafaël Santi, Michelangelo, Titiaan, Francesco Primaticcio en Andrea del Sarto. Omgekeerd werden composities van Nederlandse schilders verspreid. Ook boorde Cock nichemarkten aan, zoals blijkt uit diverse prenten met het opschrift ‘Jheronimus Bosch inventor’ (bedenker Jheronimus Bosch).[1] Deze prenten met bedelaars, boeren, duivels en monsters bleken immens populair.

Cock overleed op 3 oktober 1570. Zijn uitgeverij werd na zijn dood voortgezet door zijn weduwe, Volcxken Diercx. De leiding van de werkplaats in Antwerpen vertrouwde zij toe aan Philips Galle. Na haar dood in 1600 werden veel koperplaten verkocht aan diverse ateliers, waar ze werden hergebruikt.

Tentoonstelling[bewerken]

Van 14 maart tot 9 juni en van 18 september tot 15 december 2013 vindt in M - Museum Leuven en in het Institut Néerlandais te Parijs de tentoonstelling Hieronymus Cock – Bruegels uitgever | In de Vier Winden en de renaissance in prent plaats. Deze tentoonstelling brengt voor het eerst in vijfentwintig jaar een breed overzicht van de activiteiten van het uitgevershuis ‘In de vier winden’. Aan de hand van meer dan honderd zeldzame en kwetsbare werken op papier, worden de activiteiten van Cock en zijn medewerkers aan het publiek voorgesteld. Het merendeel van de stukken is afkomstig uit de rijke collectie prenten en tekeningen van de Koninklijke Bibliotheek van België. Binnen deze instelling werd de afgelopen jaren nieuw onderzoek verricht naar het uitgevershuis ‘In de vier winden’ en zijn productie. Tientallen cruciale bruiklenen uit belangrijke binnen- en buitenlandse collecties vervolledigen het overzicht.Dit project is een partnerschap tussen de Koninklijke Bibliotheek van België, M – Museum Leuven, de Fondation Custodia – Collection Frits Lugt en Illuminare – Studiecentrum voor Middeleeuwse Kunst (KU Leuven). De curatoren van de tentoonstelling zijn Joris Van Grieken (Koninklijke Bibliotheek van België), Ger Luijten (Fondation Custodia - Collection Frits Lugt) en Jan Van der Stock (Illuminare - KU Leuven).

Bronnen
  • Friedländer, Max J. (1969) Early Netherlandisch Painting. Volume V. Geertgen tot Sint Jans and Jerome Bosch, Leyden: A.W. Slijthof, Brussels: La Connaissance.
  • Joris Van Grieken, Ger Luijten en Jan Van der Stock, "Hieronymus Cock - De renaissance in prent", tent. cat. Leuven - Parijs, 2013, Brussel: Mercatorfonds, 2013.

Noten

  1. Friedländer (1969): p. 69-70. Deze prenten gaan echter zelden terug op originele composities van Bosch. Vermoedelijk had Cock wel enkele schetsbladen van Bosch in zijn bezit, die als voorbeeld voor deze prenten dienden.