Higashiyama-cultuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Higashiyama-cultuur of Higashiyamaperiode (東山時代) is een deel van de Japanse cultuur dat zijn hoogtepunt kende tijdens de 15e eeuw.

Tijdens de Muromachiperiode bouwde men in het oostelijke deel van Kioto verschillende tempels, aristocratische villa's, tuinen en andere bouwwerken. Tot op de dag van vandaag noemt men die oosterse deel van Kyoto nog steeds de Higashiyamawijk. Verschillende activiteiten die we nu als typisch Japans beschouwen kwamen toen tot stand. Activiteiten zoals ikebana, de theeceremonie, No-theater, enz. maken deel uit van de Higashiyama-cultuur.

De twee Ashikaga-shoguns van de Muromachiperiode[bewerken]

De Muromachiperiode, die beter bekend staat als de periode van verschillende burgeroorlogen, chaos en wanorde, kende desibdabjs een rijke cultuur. Tijdens deze periode ontstonden er allerlei elementen die tot op de dag van vandaag een grondslag vormen van wat men de typisch Japanse cultuur noemt. De twee shoguns van de Ashikaga clan speelden hier een centrale rol bij. Ashikaga Yoshimitsu en zijn kleinzoon Ashikaga Yoshimasa in het bijzonde hebben een heropleving van de Japanse cultuur teweeg gebracht. Ze hielden zich voornamelijk bezig met kunst, filosofie en literatuur. Zo ging veel aandacht naar de opbouw van verschillende paleizen, tuinen, schilderijen en keramiek. Vandaag staat de cultuur van de noordelijke heuvels en die van de oostelijke heuvels vaak onlosmakelijk naast mekaar, met het Kinkaku-ji en het Ginkaku-ji als hun respectievelijke symbool .

Yoshimitsu[bewerken]

Ashikaga Yoshimitsu (足利 義満) (25 september 1358), de derde shogun van de Ashikaga-clan, groeide op aan het hof van Kyoto. Naast zijn goede politieke en militaire kennis had Yoshimitsu ook veel interesse voor het cultureel aspect, wat later hem op het pad van de culturele leider heeft gezet.

Yoshimitsu en de Muromachiperiode[bewerken]

De onrust in de Muromachiperiode ontstond al na de overwinning tegen de Mongoolse troepen. Na elke overwinning moest de shogun zijn generaals belonen met grondgebieden en rijkdommen van de overwonnenen. Hoewel het Mongoolse leger van het buitenland de Japanners aanviel was er geen beloning of land dat men kon uitgeven. Dit zorgde ervoor dat de generaals met elkaar vochten waardoor de band tussen de shogun en de samurai[1] alsmaar verzwakte.

Volgens het beleid van de eerste shogun Minamoto no Yoritomo, werden de generaals zoveel mogelijk buiten Kyoto gehouden. De eerste shogun was ervan overtuigd dat de hoffelijke levenswijze zeer comfortabeel en verleidelijk zou zijn. De latere Ashikaga-shogun Yoshimitsu, in tegenstelling tot zijn voorgangers, moedigde zijn vazallen juist aan om in Kyoto te blijven. Op die manier kregen de ruwe krijgers een andere beeld. Ze hadden nu interesse in alles wat met cultuur te maken had. Zo werden hun favoriete kunstenaars beschermd en leerden ze de kunst juist waarderen.

Yoshimitsu als culturele leider van Japan[bewerken]

De kunstpolitiek van Yoshimitsu had echter een diepere betekenis. Hij wou niet alleen door de militaire kracht regeren, maar wou tevens een legitiem leider zijn. Yoshimitsu geloofde dat hij dit kon bereiken door van zichzelf ook de culturele leider van Japan te maken. Bovendien kreeg hij de middelen en steun van zijn militaire leiders, die nu bewondering voor het culturele hadden. In zijn beleid waren pracht en praal zeer belangrijk, hoewel elementen met inhoudelijke waarde ook belangrijk waren. Het zen-boeddhisme speelde hier namelijk een centrale rol bij. Veel artiesten uit de Muromachiperiode waren namelijk zen-priesters, en zen vormde de basis voor allerlei kunstwerken.

Yoshimasa[bewerken]

Ashikaga Yoshimasa (足利 義政) (20 januari 1435), de zoon van de 6de shogun Ashikaga Yoshinori, was de 8ste shogun in de Ashikaga-lijn. In 1441 werd zijn vader vermoord door de Shugo[2]. Het was een zware slag voor de Shogunaat, en Yoshimasa was toen nog maar acht jaar. De Shugo zagen hun kans en poogden de Ashikaga clan voorgoed te verdrijven. Daardoor was het een periode van vele conflicten en oorlogen.

Yoshimasa als persoon[bewerken]

Nippon no kokoro, of de unieke ziel van Japan, werd tijdens de Higashiyamaperiode meer gevormd dan in eender welke andere periode. Zelfs al speelde Yoshimasa een cruciale rol in de vorming van de Japanse culturele identiteit, wordt hij vaak in een negatief daglicht gezet. De historici beschrijven hem vaak als een zwakkeling die door zijn vrouw, Hi no Tomiko, gedomineerd werd. Zijn onbekwaamheid en onvermogen om zijn volk en staat te beschermen hebben vaak tot verschillende problemen en rampen geleden.

Hoewel er veel feiten over zijn leven bekend zijn, is het moeilijk een samenhangend beeld te vormen van zijn persoon. Zo weet men dat Yoshimasa veel respect voor zijn grootvader Yoshimitsu had. Daarnaast was zijn bewondering voor de culturele verwezenlijkingen van zijn grootvader niet te onderschatten. Toch wou hij de glorie van zijn grootvader niet imiteren; met de bouw van zijn Zilveren Paviljoen wou hij de luxe van de kinkaku-ji niet nastreven. Hij pleitte voor éénvoud. De simpele constructies van de gebouwen en tuinen in zijn oostelijke landgoed zijn hier een bewijs van. Een man die vroeger te veel van de luxe leven heeft genoten is uiteindelijk tot verlichting gekomen en kiest voor de simpele leven, volgens de boeddhistische waarden die in die tijd aan het hof aanvaard werden.

Yoshimasa en zijn beleid[bewerken]

Toen Yoshimasa aan de macht kwam, verwaarloosde hij zijn plichten als shogun en hield zich meer bezig met schilderen, lezen, oprichten van paleizen en theeceremonies. Door zijn gebrek aan interesse voor het bestuur, werd de macht van de shogun steeds verzwakt. Op die manier konden de provinciale aristocraten steeds meer macht winnen.

Yoshimasa bouwde verschillende paleizen, wat hoge kosten met zich meebracht voor de staat. Wanneer hij geld tekort had, leende hij het van de boeddhistische tempels. Door de handel met China konden de zen-priesters veel geld spenderen. Uiteindelijk bleek geld lenen niet voldoende te zijn. Bijgevolg begon Yoshimasa hogere belastingen in te voeren. Dit zorgde voor heel wat onvrede en een economische chaos sloeg toe. Vier jaar lang heerste hongersnood over Japan.

Afstand van de macht[bewerken]

In 1464, tijdens zijn 29ste verjaardag maakte hij zijn aftreden bekend. Omdat hij toen nog geen eigen zoon had, adopteerde hij zijn jongere half-broer Yoshimi (義視) om hem als shogun op te volgen. Onverwacht werd er daaropvolgende jaar een zoon geboren in de Ashikaga-familie, Ashikaga Yoshihisa(義尚). Zo ontstond er in de familie van de shogun een conflict om de opvolging. In 1467 brak er een hevige strijd uit, bekend als de Ōnin-oorlog(応仁の乱). Deze oorlog wordt gezien als het beginpunt van de Sengokuperiode en een ondergang van de Ashikaga-shogunaat. Tijdens het conflict hield Yoshimasa zich afzijdig.

Yoshimasa wordt meestal als een slechte politieke leider beschouwd. Hoewel hij zijn Higashiyama landgoed als terugtrekking uit de politieke wereld gebouwd heeft, mag men zijn autoriteit als ex-shogun van daaruit niet onderschatten.

De cultuur van de oostelijke heuvels[bewerken]

Het zen-boeddhisme had een enorme invloed op de Higashiyama-cultuur. Vooral contacten met de monniken uit de Enryaku-ji hebben hierbij een rol gespeeld. Naast spirituele kennis werd er veel van het culturele en het artistieke aspect overgedragen. Zo ontstonden verschillende culturele aspecten die men tot op de dag van vandaag als typisch Japans beschouwt.

In tegenstelling met de Kitayamacultuur (北山文化)[3], met hun extravagante werken en andere verfijnde schatten, staat die van Higashiyama bekend om zijn simpele en stilistische werken. Sommige kenmerken daarvan staan vandaag beter bekend als wabi-sabi 侘寂[4].

Architectuur[bewerken]

Het Zilveren Paviljoen[bewerken]

Het voornaamste verblijf in de Higashiyama werd herdoopot tot de Jisho-ji (慈照寺). Het was stichter zelf die erop toestond dat dit verblijf na zijn dood in een tempel veranderd werd. Met als gevolg heeft men de naam in Jisho-ji, zijn boeddhistische naam, veranderd.

De kannonden, bekend als het zilveren paviljoen, is een symbool van de Jisho-ji, beter bekend als de Ginkaku-ji 銀閣寺. Het wordt beschouwd als de nationale erfenis van Japan. Tevens weerspiegelt het de spiritualiteit van de shogun Yoshimasa. Zo wordt de eerste verdieping Shinkuuden, of het hart van de lege gang genoemd, terwijl de tweede verdieping de naam Cho'onden of woedende golven draagt.

Yoshimasa keek op naar zijn grootvader en zijn kinkaku-ji Zijn eigen paviljoen wou hij echter met zilver bedekken. Hoewel door heersende politieke onrust en de destructieve Ōnin-oorlog werd het voor Yoshimasa onmogelijk om voor genoeg zilver te zorgen. In 1489 stierf Yoshimasa, net voor de afwerking van het zilveren paviljoen. Samen met Togudo[5] zijn is het Zilveren Paviljoen het symbool van de Higashiyama-tijdperk. Hun ontwerp en structuur zijn nog steeds zichtbaar in verschillende huizen en tempels overal in Japan. De kenmerken zijn onder andere de bekende tokonoma (床の間) [6], de shoji (障子)[7] en de fusuma (襖)[8]. Samen vormen ze de shoin-architectuur, die sterk naar de Higashiyama-cultuur verwijst. De traditionele shoin-zukuri[9] ligt aan de basis van de traditionele Japanse huizen. Het werd het opgenomen in de nationale erfgoed van het land. In 1994 werd het ook geregistreerd in de 'UNESCO World Cultural Heritage Site'.

De theekamer[bewerken]

Ashikaga Yoshimasa heeft een belangrijke rol in de theeceremonie gespeeld. Zo kan Yoshimasa beschouwd worden als de stichter van de wabicha[10] De stichting van één van de belangrijkste onderdelen van de theeceremonie, de regels van de theekamer, werd ingesteld door Yoshimasa zelf.

Men kon gemakkelijk voor een grotere kamer kiezen, maar men verkoos de kleinere maat om zijn betekenis. De grootte van de kamer, vier en een halve tatami impliceerde een afkeer voor de sociale ongelijkheid. Daarom koos Yoshimasa voor de naam Doujin(同人), wat betekent dat alle mensen als gelijken beschouwd worden, zonder onderscheid te maken tussen hogere en lagere rangen.

Deze kamer werd uitsluitend gebruikt voor de theebijeenkomsten. Als compensatie voor het sobere bouwmateriaal koos Yoshimasa voor originele decoratie, met nadruk op verschillende monochrome inktschilderijen die als versiering dienden. Vanaf de 15de eeuw werd theeceremonie beschouwd als een deel van de Higashiyama-cultuur. Hoogst waarschijnlijk door de associatie met de achtste shogun, Ashikaga Yoshimasa. De theeceremonie van deze periode was gebaseerd op de theecultuur van de toenmalige zenmonniken, hovelingen, krijgselite en allerlei handelaars.

No-theater[bewerken]

Andere belangrijke element van de Higashiyama-cultuur was de no-theater. Kanami Kiyotsugu[11] en zijn zoon Zeami waren acteurs in de traditionele Yamato sarugaku[12]. Met tijd hebben ze een nieuwe dramatische stijl ontwikkeld, door het assimileren van zang en dans van Õmi sarugaku[13] en de dengaku[14]. Deze nieuwe vorm viel in maak van de toenmalige shogun Yoshimitsu. Met zijn steun konden Kanami en Zeami hun optreden evolueren tot de elegante dans-drama die we vandaag kennen als de no-theater.

Hoewel Zeami, later bekend als de hoog meester van de kunst, gestorven is voor de Higashiyama periode, heeft zijn opvolger vaak voor Yoshimasa mogen opgetreden. De no-theater viel goed in smaak bij de aristocraten van de Higashimaya periode. De no-maskers die tijdens deze periode gemaakt werden, worden tot op de dag van vandaag als de meest verfijnde beschouwd. De gewaden die door Yoshimasa zelf aan de acteurs gegeven werden, worden vandaag gekoesterd en gebruikt als modellen voor nieuwe gewaden. Het no-theater zelf was een duidelijke voorbeeld van de simpliciteit die voor Yoshimasa van centraal belang was.

Ikebana[bewerken]

Onder de regering van Yoshimasa ontstonden grote veranderingen in de kunst van ikebana. De grote bouwwerken en kleinere huizen bevatten een tokonoma 床の間[15]. Deze was voordien eerder eenvoudig, maar in de loop van de vijftiende eeuw werd het een zeer belangrijk element in de Japanse traditie. In de tokonoma wordt vaak een enkel, met veel zorg gekozen element geplaatst, naar de simplistische stijl van Higashiyama-cultuur. Objecten die vaak gekozen worden zijn: beeldjes, Japans aardwerken en Ikebana.

Onder Yoshimasa heeft men de regels betreffende de ikebana simpeler gemaakt zodat mensen uit alle klassen van deze kunst konden genieten. De verandering van de regels werd doorheen de tijd bewaard en vandaag vinden volgens velen de ikebana hun schoonheid juist door het feit dat ze zo simpel zijn.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Japanse krijgsadel
  2. Oorspronkelijk een provinciaal ambtenaar van het bakufu. Later in de loop van de veertiende eeuw geëvolueerd tot een feodaal heer met gezag over een uitgestrekt gebied.
  3. Verwijst naar de artistieke uitingen in Noord-Kyōto tijdens de Muromachiperiode.
  4. Een nieuwe Japanse levensfilosofie waarbij men schoonheid van het vergankelijke en het onvolmaakte wilt aanvaarden
  5. Is een gebouw op de Higashiyama verblijf.
  6. Is een alkoof die men terug kan vinden in een traditioneel ingerichte kamer, meestal worden er allerlei decoratieve elementen opgehangen, zoals bloemen of decoratieve rollen
  7. Japanse schuifdeuren gemaakt uit een houten rasterwerk met een transparant papier aan één zijde geplakt
  8. Japanse schuifdeuren die aan beide zijden met een dik papier zijn beplakt. Gebruikt als een decoratieve schuifdeur
  9. De traditionele Japanse interieur.
  10. Is een vorm van de theeceremonie gebaseerd op de 'geraffineerde, simpele schoonheid'.
  11. Was een Japanse noh-acteur, auteur en zanger, die tijdens de Muromachi periode leefde.
  12. Is een vorm van volkstheater, oorspronkelijk monomane of de representatieve optreden
  13. Is een vorm van volkstheater, beschreven als een spookachtige, emotionele en verfijnde kunstvorm.
  14. Veld muziek, een vorm van theater
  15. een alkoof die men terug kan vinden in een traditioneel ingerichte kamer. Meestal worden er allerlei decoratieve elementen opgehangen, zoals bloemen of decoratieve rollen