Hollandse IJssel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hollandse IJssel
Location Hollandse IJssel.PNG
Lengte 46 km
Van Doorslag, Nieuwegein
Naar Nieuwe Maas
Stroomgebied van de Nederland
Zijrivieren Kromme IJssel, Lange Linschoten, Vlist, Gouwe
Plaatsen Nieuwegein, IJsselstein Gouda, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel, Willeskop, Montfoort, Oudewater, Haastrecht, Moordrecht, Gouderak, Ouderkerk aan den IJssel, Nieuwerkerk aan den IJssel
Stroomt door Utrecht, Zuid-Holland
Zonsondergang boven de Hollandse IJssel in Willeskop
Zonsondergang boven de Hollandse IJssel in Willeskop
Hollandse IJssel in Oudewater
Hollandse IJssel in Oudewater
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Hollandse IJssel (ook: Hollandsche IJssel) is een rivier in de provincies Utrecht en Zuid-Holland die een enigszins boogvormige route aflegt tussen Nieuwegein en de Nieuwe Maas ten oosten van Rotterdam.

Geschiedenis[bewerken]

Middeleeuwen[bewerken]

De Hollandse IJssel was oorspronkelijk een zijarm van de Lek, die voorbij Vreeswijk begon. Om twee redenen moest die arm in de 13e eeuw worden afgedamd: de afdamming van de Rijn bij Wijk bij Duurstede had van de Lek een grotere rivier gemaakt, en de ontginning van het Hollandse veengebied vroeg om een gedegen afwatering. Dat kon alleen bij een lager waterpeil in de Hollandse IJssel. Op last van Graaf Floris V kwam de dam in 1285 tot stand (de Dam bij het Klaphek). Sindsdien wordt de Hollandse IJssel uitsluitend door gegraven wateren gevoed, met name de Doorslag. Toch heeft de rivier, tussen Oudewater en Hekendorp bijvoorbeeld, nog kleinschalige uiterwaarden, waarbij de buitenste dijk hoog en steil is. De binnenste dijk is laag.

1953[bewerken]

Tijdens de watersnood van 1 februari 1953 ontstond een gat van veertien meter in de IJsseldijk bij Nieuwerkerk aan den IJssel. In opdracht van de burgemeester is dat met behulp van het achttien meter lange binnenvaartschip Twee Gebroeders van schipper Arie Evegroen uit Ouderkerk gedicht. Het schip werd met de kop tegen de dijk gezet en vervolgens zwenkte de achtersteven naar het gat. De natuur deed de rest, het schip klapte als een sluisdeur tegen de kant en zoog zich - door de enorme stroming - in het gat vast. Vervolgens werd meteen begonnen rondom de Twee Gebroeders zandzakken te storten. Aan de dijk staat een monument ter herinnering aan het feit dat op deze wijze de overstroming van een groot deel van centraal Zuid-Holland werd voorkomen.

Loop van Doorslag tot Nieuwe Maas[bewerken]

Zowel het begin als het eindgedeelte zijn verstedelijkt, het middendeel biedt over het algemeen een karakteristiek Groene-Hartlandschap.

Nieuwegein-IJsselstein[bewerken]

De rivier krijgt zijn naam bij de aansluiting van de Doorslag met de Kromme IJssel Doorslag in Nieuwegein. Hier komt de Kromme IJssel uit eerst zuidoostelijke en later westelijke richting, langs 't Klaphek (Lekdijk) waar de stroom vanuit Cabauw als Enge IJssel aankomt. De Hollandse IJssel loopt in westelijk richting langs het nabijgelegen IJsselstein (oude kern op de linkeroever) stroomt.

IJsselstein-Gouda[bewerken]

De Hollandse IJssel stroomt verder in noordwestelijke richting en doet na IJsselstein Montfoort aan. Via Willeskop, waar Maalvliet De Pleyt een overstappunt kan zijn voor kanoërs, stroomt de rivier verder naar Oudewater. Hier bevindt zich de monding van de Lange Linschoten. Vervolgens vormt de rivier enige tijd de provinciegrens tot het historische Goejanverwellesluis bij Hekendorp.
Bij het stadje Haastrecht bevindt zich de monding van de Vlist, een veenriviertje dat de Lopikerwaard van de Krimpenerwaard scheidt. Van beide waarden vormt de Hollandse IJssel de noordelijke afwatering.

Gouda-Capelle aan den IJssel[bewerken]

Dan volgt de grootste stad aan de rivier, Gouda, vlak waarvoor zich nog een sluizencomplex, De Waaiersluis bevindt. Boven deze sluizen is de rivier dan ook gekanaliseerd te noemen. Via de Mallegatsluis in Gouda kan de stad worden ingevaren en tevens weer verlaten naar het noorden. Ten westen van Gouda ligt de Julianasluis, deze vormt nu de meest gebruikelijke verbinding voor vrachtschepen naar het noorden van het land via een gegraven verbinding met de Gouwe. Het getij dringt steeds vanuit zee tot Gouda door, waardoor vroeger de grachten in de stad met vers water doorgespoeld, ofwel geschuurd, konden worden. Het verschil tussen eb en vloed varieert nu nog, na de uitvoering van de Deltawerken, van 1.80 meter in de zomer tot 3.30 meter in de winter.

Vanaf Gouda is de Hollandse IJssel een aanzienlijk bredere stroom, met aan beide zijden vele zellingen. Hij passeert het dubbeldorp Gouderak (links, in de Krimpenerwaard) en Moordrecht (rechts, in het Schieland), die door een veer verbonden zijn, en vervolgens de forenzenplaats Nieuwerkerk aan den IJssel (rechts) en het veel kleinere Ouderkerk aan den IJssel (links). Het laatste gedeelte is verstedelijkt: op de linkeroever ligt Krimpen aan den IJssel en er tegenover het nog grotere Capelle aan den IJssel. Tussen beide plaatsen bevindt zich sinds 1958 de genoemde stormvloedkering, het oudste element van de Deltawerken. Vijf jaar eerder was de rivier tijdens de Watersnood nog een groot gevaar gebleken. De getijdenwerking op de rivier is sindsdien bij noodgevallen beheersbaar.

Capelle aan den IJssel-IJsselmonde[bewerken]

De rivier mondt bij Kralingseveer uit in de Nieuwe Maas. Aan de overkant ligt het eiland dat zijn naam (indirect, via het gelijknamige dorp) aan de Hollandse IJssel dankt: IJsselmonde.

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]