Holstein-Gottorp

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Slot Gottorf (Gottorp)

Holstein-Gottorp (eigenlijk Schleswig-Holstein-Gottorf, ook wel Holstein-Gottorf geschreven) was een vorstenhuis in de hertogdommen Sleeswijk en Holstein. Het hertogdom Holstein behoorde tot de Neder-Saksische Kreits binnen het Heilige Roomse Rijk. Sleeswijk was een Deens leengebied.

Gottorf is de naam van een slot (oorspronkelijk een burcht) die gelegen is op een eiland in de Schlei bij de stad Sleeswijk.

Inleiding[bewerken]

Christiaan I van Denemarken werd in 1425 geboren als de zoon van graaf Dietrich van Oldenburg en Hedwig van Holstein-Rendsburg. Hij volgde zijn vader in 1440 op als graaf van Oldenburg en werd in 1448 tot koning van Denemarken gekozen. Het graafschap Ooldenburg stond hij in 1454 af aan zijn jongere broer Gerhard VI. In 1459 volgde hij de broer van zijn moeder op als graaf van Holstein. Tenslotte werd hij 1460 door de standen van het hertogdom Sleeswijk tot hertog gekozen. In 1474 werd het graafschap Holstein door de keizer tot hertogdom verheven. Er was dus een unie ontstaan van het koninkrijk Denemarken en de hertogdommen Sleewswijk en Holstein. Het hertogdom Holstein behoorde tot het Heilige Roomse Rijk, het hertogdom Sleeswijk niet.

Het eerste huis te Gottorf (1490-1523)[bewerken]

Na de dood van koning Christiaan I in 1481 werd hij in de hertogdommen Sleeswijk en Holstein opgevolgd door zijn twee zoons Johan en Frederik I. De oudste zoon Johan was tevens koning van Denemarken. In 1490 vond er in enige mate een deling plaats: koning Johan kreeg het deel met de stad Segeberg en hertog Frerderik kreeg het deel met Gottorf. De beide hertogdommen bleven een zekere eenheid behouden. Na de dood van Johan in 1513 werd hij opgevolgd door zijn zoon Christiaan II. Nadat deze in 1523 was afgezet en gevlucht, werd Frederik I koning. Ook de beide hertogdommen werden nu weer herenigd.

Het tweede huis Gottorf (1544-1773)[bewerken]

Na de dood van koning Frederik I in 1533 deelden zijn drie zonen in 1544 de hertogdommen. Hierbij kregen ieder van de drie broers een aandeel in beide hertogdommen.

Na het uitsterven van Holstein-Hadersleben in 1580 werd het gebied in 1581 verdeeld onder de twee overgebleven takken, waarbij Rendsburg aan de koninklijke tak te Sonderburg kwam en Fehmarn aan de hertogelijke tak te Gottorf. In 1640 kwam het graafschap Pinneberg aan beide takken na het uitsterven van de laatste graven van Holstein uit het huis Schaumburg. Het graafschap werd verdeeld, waarbij het ambt Barmstedt aan Holstein-Gottorp kwam. Hertog Frederik III van Holstein-Gottorp verkocht het ambt Barmstedt met Elmshorn in 1649 aan de koninklijke stadhouder Christiaan Rantzau. Een eigen universiteit voor het hertogdom Holstein werd in 1665 te Kiel gesticht.

De staatsrechterlijke positie van de hertogen binnen Sleeswijk was een bron van veel strijd met Denemarken. Door de Vrede van Roskilde in 1658 verwierf de hertog de volledige soevereiniteit in zijn aandeel. In het vergelijk van Rendsburg moest de hertog de leensheerschappij van Denemarken erkennen, maar de Vrede van Fontainbleau in 1679 herstelde de soevereiniteit van de hertog. De leensheerschappij moest opnieuw erkend worden in 1684 en het vergelijk van Altona in 1689 herstelde de soevereiniteit van de hertog weer. In de vrede van Traventhal in 1700 werd de soevereiniteit van de hertog weerd bevestigd. De Vrede van Fredriksborg in 1721 maakt een definitief eind aan de strijd. De hertog moest zijn aandeel in Sleeswijk afstaan aan Denemarken. Het hertogdom Sleeswijk was dus herenigd. Wat de hertog resteerde was het hertogelijk aandeel in Holstein. De hoofdstad werd dan ook verplaatst naar Kiel.

In 1762 veranderde de machtsverhouding grondig, toen hertog Karel Peter Ulrich, die via zijn moeder een kleinzoon was van tsaar Peter de Grote als Peter III de Russische troon besteeg. In 1767 sloten Rusland en Denemarken een vergelijk, waarin het inmiddels grootvorstendom genoemde Holstein-Gottorp werd geruild tegen het graafschap Oldenburg. In 1773 werd het hertogdom Holstein-Gottorf overgedragen aan Denemarken. De familie noemde zich sindsdien Holstein-Oldenburg.

Regenten[bewerken]

regering naam geboren overleden familie
1544-1586 Adolf 25-1-1526 1-10-1586 zoon van Frederik I van Denemarken
1586-1587 Frederik II 21-4-1568 15-6-1587 zoon
1587-1590 Filips 10-8-1570 18-10-1590 broer
1590-1616 Johan Adolf 27-2-1575 31-3-1616 broer
1616-1659 Frederik III 22-12-1597 10-8-1659 zoon
1659-1695 Christiaan Albrecht 3-2-1641 6-1-1695 zoon
1695-1702 Frederik IV 18-10-1671 19-7-1702 zoon
1702-1739 Karel Frederik 30-4-1700 18-6-1739 zoon
1739-1762 Karel Peter Ulrich 21-1-1728 14-7-1762 zoon
1762-1773 Paul 1-10-1754 23-3-1801 zoon

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]