Hoogheemraadschap van Rijnland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoogheemraadschap van Rijnland
Waterschap in Nederland
Wapen van het Hoogheemraadschap van Rijnland
2014-Waterschappen-1250.png
Kaart met de Nederlandse waterschappen (2014). Rijnland is aangegeven met 12
Locatie
Provincie Noord-Holland, Zuid-Holland
Oppervlakte 110.000 ha  
Geschiedenis
Opgericht 1255
Opgeheven -
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Het hoogheemraadschap van Rijnland is een van de vierentwintig waterschappen die Nederland telt. Het is gevestigd in Leiden. Het gebied waarin Rijnland werkt, strekt zich uit van Wassenaar tot Amsterdam en van IJmuiden tot Gouda. Dit gebied, dat ruim 1100 vierkante kilometer groot is, wordt aan de westkant begrensd door de Noordzee.

Er zijn vier uitwateringssluizen: bij Spaarndam, Halfweg, Katwijk en Gouda, waar geloosd wordt op respectievelijk het Noordzeekanaal (tweemaal), de Noordzee en de Hollandsche IJssel.

Taken[bewerken]

Kaart van Rijnland en Amstelland in de 17e eeuw, gemaakt door Willem Blaeu.

Het waterschap Rijnland is in het gebied verantwoordelijk voor:

  • Waterkwaliteitsbeheer: kwaliteit van het oppervlaktewater.
  • Waterkering: duinen, dijken en kaden.
  • Waterkwantiteitsbeheer: voldoende bergingsmogelijkheden voor (zoet)oppervlaktewater.
  • Baggeren: verwijderen of toedekken van chemische vervuiling van waterbodems.
  • Natuur en milieu: water op een verantwoorde wijze inpassen volgens de voorschriften van de ruimtelijke ordening.

Waterbeheer[bewerken]

Het waterschap bepaalt het waterpeil in sloten en plassen, en daarmee ook hoe hoog het grondwaterpeil staat. Het land mag niet uitdrogen, maar het mag ook niet te nat zijn. In Rijnland is het hoogheemraadschap hier verantwoordelijk voor.

Geschiedenis[bewerken]

Het Hoogheemraadschap van Rijnland is het eerste officiële waterschap in Nederland. Het kreeg in 1255 privileges van graaf Willem II van Holland.

Het hoogheemraadschap in het Hollandse Rijnland ontleent zijn bestaan aan de afwateringsproblematiek van het gebied langs de Oude Rijn tussen de westelijke grens van het Sticht Utrecht en de Noordzeekust. Na het dichtslibben van de Rijnmond bij Katwijk in de 12e eeuw werd gezocht naar alternatieve afwateringsmogelijkheden. Deze werden gevonden door afwateringen naar het noorden te graven, waaronder de Heimanswetering, de Does en de Zijl, zodat het water uit de veengebieden in de omgeving van Leiden naar het noorden, via het Leidsche Meer en het Oude Haarlemmermeer kon worden afgevoerd. De oudste vermelding van Rijnland dateert uit 1255. Dit document bevindt zich in het Rijnlands archief. Via uitwateringssluizen van het Spaarne in de Spaarndammerdijk met Kolksluis bij Spaarndam, en later ook via Halfweg, stroomde het water in het IJ, vanaf 1876, het Noordzeekanaal. In de 19e eeuw kwamen er ook uitwateringen bij Katwijk en Gouda. Bij de vier uitwateringssluizen verrezen ook stoomgemalen om de afwatering te verbeteren. Het Haarlemmermeer, drooggemaakt in 1852, vormde het hart van het boezemgebied van Rijnland. Het hoogheemraadschap was gevestigd in het Gemeenlandshuis aan de Breestraat in Leiden. Sinds enige jaren is het ondergebracht in een modern kantoorgebouw aan de westkant van Leiden. In Halfweg en Spaarndam staan nabij de sluizen ook nog historische gebouwen van het hoogheemraadschap.

Rijnlandse lengte- en oppervlaktematen[bewerken]

Vanaf het einde van de zestiende eeuw werden de in Rijnland gebruikte lengte- en oppervlaktematen een standaard voor een groot deel van Nederland en werden deze vaak naast allerlei plaatselijke maten gebruikt. In 1806 werd het Rijnlandse stelsel de officiële standaardmaat van het Koninkrijk Holland, totdat in 1810 het metrisch stelsel werd ingevoerd.

Lengtematen[bewerken]

  • Rijnlandse roede is 3,767 meter (= 12 voet)
  • Rijnlandse voet is 31,4 centimeter (= 12 duim)
  • Rijnlandse duim is 2,61 centimeter (= 12 lijn)
  • Rijnlandse lijn is 0,21 centimeter

Oppervlaktematen[bewerken]

  • Rijnlandse morgen is 0,85 hectare (= 2 gemeten = 6 hond = 600 roeden)
  • Rijnlandse gemet is 0,425 hectare (= 3 hond)
  • Rijnlandse hond is 0,14 hectare (= 100 roeden)
  • Rijnlandse roede is 14,19 vierkante meter

Gebied[bewerken]

De westelijke grens wordt gevormd door de Noordzee. Aan de noordkant grenst het gebied van het Hoogheemraadschap van Rijnland van Velsen tot aan de westkant van Amsterdam aan het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, in het noordoosten van Amsterdam tot aan Jacobswoude aan het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht, in het zuidoosten tot aan Bodegraven aan het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Al vanaf de 14e eeuw wordt de zuidgrens met het Hoogheemraadschap van Delfland gevormd door de Landscheidingsweg, die zijn naam hieraan ontleent. Deze weg is aangelegd over de Landscheidingsdijk (of Landscheiding), die noodzakelijk is omdat het waterpeil in Rijnland verschilt van dat in Delfland.

Opgeheven en inliggende waterschappen[bewerken]

Het Hoogheemraadschap van Rijnland was een overkoepelend waterschap, waarin een groot aantal kleinere waterschappen lagen. Deze "inliggende" waterschappen waren gedeeltelijk afhankelijk van Rijnland.

Per 1 januari 1979 werden de polders en waterschappen binnen Rijnland gefuseerd tot zes nieuwe grotere waterschappen en twee "polderafdelingen". De polderafdelingen Middengeest en Zuidgeest omvatten (in de periode 1979-1989) de polders in het gebied van de geestgronden in het noordwesten van Zuid-Holland.

De zes nieuwe waterschappen waren zelfstandig, zij stonden niet meer onder toezicht van het Hoogheemraadschap, maar onder hun provincie.

in het noorden van Zuid-Holland ten noorden van de Oude Rijn:

in Zuid-Holland ten zuiden van de Oude Rijn:

Voor de namen van de inliggende waterschappen van vóór 1979 zie de artikelen over de waterschappen en polderafdelingen van 1979.

In 1990 werd De Oude Venen met de beide polderafdelingen Middengeest en Zuidgeest samengevoegd tot het waterschap De Veen- en Geestlanden (1990-1993) (Leiderdorp). Noordwoude en De Ommedijck vormden een nieuw waterschap Meer en Woude (1990-1998) (Waddinxveen) In 1994 werden De Aarlanden en De Veen- en Geestlanden samengevoegd in De Oude Rijnstromen (1994-2004) (Leiderdorp). In 1999 De Gouwelanden en Meer en Woude in het waterschap Wilck en Wiericke (1999-2004) (Waddinxveen).

Van 1999 tot 2004 waren er nog drie inliggende waterschappen overgebleven: Groot-Haarlemmermeer, De Oude Rijnstromen en Wilck en Wiericke. Deze gingen per 1 januari 2005 op in het Hoogheemraadschap van Rijnland, zodat er nog maar één waterschap in het gebied van Rijnland was.

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Waterstaat in stedenland. Het hoogheemraadschap van Rijnland voor 1857. Auteurs: Milja van Tielhof en Petra J.E.M. van Dam. Uitgeverij Matrijs, 2006. ISBN 90-5345-299-0
  • Hollands water. Het hoogheemraadschap van Rijnland na 1857. Auteur: Ludy Giebels. Uitgeverij Matrijs, 2002. ISBN 90-5345-199-4

Externe links[bewerken]