Hugo van der Goes

De Aanbidding der Herders

Hugo van der Goes (verm. Gent, ca. 1440 - Oudergem, 1482) was een Vlaamse kunstschilder. Hij wordt samen met schilders als Jan van Eyck, Rogier van der Weyden, Hans Memling en Dirk Bouts bij de Vlaamse Primitieven gerekend. Het werk van deze schilders wordt vandaag doorgaans tot de vroege noordelijke renaissance gerekend, hoewel men ook herhaaldelijk de continuïteit van middeleeuwse elementen heeft beklemtoond en de werken desgevallend onder de "laatgotiek" heeft geklasseerd. Primitief betekent in deze context dan ook 'eerst' of 'vroeg'.

Levensloop

Van der Goes werd waarschijnlijk geboren in 1440 in Gent, het latere België. Hij trad op 5 mei 1467 toe tot het kunstenaarsgilde en werd later zelfs gekozen tot deken. In 1475 trok hij zich in het Rood-Klooster in het Brusselse Zoniënwoud als lekenbroeder terug. Hij bleef nog enige tijd schilderen en ook reizen, maar zijn geestesziekte speelde hem steeds meer parten. Hij leed aan acute depressies en vond uiteindelijk in 1482 een vroege dood. Van der Goes heeft geen enkel werk ondertekend en het is compleet onduidelijk hoeveel schilderijen zijn oeuvre omvat.

Portinari-triptiek

Hugo van der Goes werkte in de traditie van de Vlaamse Primitieven en wordt gezien als een van de belangrijkste en vooruitstrevendste leden. Zijn belangrijkste en bekendste werk is het gigantische altaarstuk Aanbidding der Herders, dat ook wel bekend staat als de Portinari-triptiek. Het drieluik werd in 1475-76 gemaakt in opdracht van Tommaso Portinari, een vertegenwoordiger van de De' Medici-familie in Brugge. Het altaarstuk was bedoeld voor de kapel van het hospitaal van Santa Maria Nuova in Florence, hoofdplaats van Toscane in Italië. Toen het daar aankwam bracht zijn realisme een ongelofelijke sensatie teweeg. Het had grote invloed op de Florentijnse schilders.
Het middenpaneel (dat 2,5 bij 3 meter meet) laat het pasgeboren kind Jezus zien met Jozef en Maria, aanbeden door herders en engelen. Op de zijpanelen zijn de leden van de familie Portinari afgebeeld met hun beschermheiligen. De Portinari's lijken abnormaal klein, dit heeft een symbolische betekenis, het laat zien dat ze lager in rang zijn. Ook de engelen van het middenpaneel zijn van dit formaat. Naast deze en andere symboliek (zoals die van de stillevenaspecten zoals de sandaal en bloemen) laat het werk ook een scherp vroegnoordelijk realisme zien. Van der Goes accentueert de emotie in de handen en gezichten en schildert met een feilloos gevoel voor compositie, expressie en kleur. Zijn realisme richt zich niet op details, maar op beweging, ruimte en de spanning tussen de figuren.

De Aanbidding der Herders is te bezichtigen in de Botticelli-zaal van het Uffizi in Florence.

Oeuvre

Schilderijen

Afbeelding	Titel	Datering	Techniek	Afmetingen	Museum
	Het Monforte-retabel	ca. 1470	olieverf op paneel	147x242 cm + 9x76,3 cm	Gemäldegalerie, Berlijn
	Dood van de Heilige Maagd	ca. 1470	olieverf op paneel	147,8 x 122,5 cm	Groeningemuseum, Brugge
	Portinari-triptiek	ca. 1470	olieverf op paneel	253 x 586 cm	Galleria degli Uffizi, Florence
	Diptiek van Wenen	ca. 1475	olieverf op paneel	32,3x21,9 cm (links) en 34,4x22,8 cm (rechts)	Kunsthistorisches Museum, Wenen
	linkerluik van het Hippolytusdrieluik (middenpaneel en rechterluik van de hand van Dieric Bouts)	ca. 1475	olieverf op paneel	92 x 41 cm (linkerluik)	Groeningemuseum, Brugge
	Portret van een biddende man met Johannes de Doper	ca. 1475	olieverf op paneel	32 x 22.5 cm	Walters Art Museum, Baltimore
	Portret van een man	ca. 1475	olieverf op paneel	ovaal 31,8 x 26 cm	Metropolitan Museum of Art, New York
	Portret van een monnik	ca. 1478	olieverf op paneel	25.1 x 18.7 cm	Metropolitan Museum of Art, New York
	Altaarstuk van de Drie-eenheid	ca. 1478-1479	olieverf op paneel	4 maal 202x100.5 cm	National Gallery of Scotland, Edinburgh
	diptiek van de kleine kruisafneming (links)	ca. 1480	tempera op doek	53,5x38,5 cm	privéverzameling, New York
	diptiek van de kleine kruisafneming (rechts)	ca. 1480	tempera op doek	53,5x38,5 cm	Gemäldegalerie, Berlijn
	De aanbidding door de herders	ca. 1480	olieverf op paneel	97x245 cm	Gemäldegalerie, Berlijn
	Madonna met kind (middenpaneel van een triptiek, zijluiken van een andere, onbekende kunstenaar)	ca. 1480/1490	olieverf op paneel	30 x 23 cm	Städelsches Kunstinstitut, Frankfurt am Main

Tekeningen

Afbeelding	Titel	Datering	Techniek	Afmetingen	Museum
	Jakob en Rachel	ca. 1470-1475	Pentekening in bruine inkt en kwast in bruin pigment, hoogsel in wit op papier met een leigrijze grondering	338x572 mm	Christ Church college, Oxford
	Jozef en Asenat	ca. 1475	Pentekening in geelachtig-bruine en donkerbruine inkt, lichtjes omlijnd in pen, restanten van een voortekening met een zwarte griffel, krijt(?) op papier	max. doorsnede 214 mm	Ashmolean Museum, Oxford
	Christus aan het kruis	ca. 1475-1480	kwast in bruin pigment, hoogsel in wit op papier met een grijs-bruin-violette grondering	258x204 mm	Windsor Castle, Koninklijke Bibliotheek

Trivia

Hugo van der Goes eindigde in 2005 op nr. 111 in de Vlaamse versie van De Grootste Belgverkiezing.

Externe links

• Artcyclopedia: Hugo van der Goes

Mediabestanden

Zie de categorie Hugo van der Goes van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.