Huissen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Huissen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Huissen Wapen van Huissen
Huissen
Huissen
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Lingewaard Lingewaard
Coördinaten 51° 56' NB, 5° 56' OL
Algemeen
Inwoners (1 december 2013) 18 357
Overig
Postcode 6851-6852
Netnummer 026
Belangrijke verkeersaders A15 N325 N839
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Huissen (uitspraak: Huussen, in het Huissens (Zuid-Gelders) dialect: Huusse'[1]) is een stad in het oosten van Nederland, in de provincie Gelderland (gemeente Lingewaard, in de streek Over-Betuwe) en heeft 17.615 inwoners (1 januari 2009). Huissen kreeg op zijn laatst in 1314 stadsrechten. Huissen is de grootste plaats in de gemeente en ligt aan de Nederrijn, in het gebied tussen Arnhem en Nijmegen.

De plaats bestaat uit Huissen-stad, dat wil zeggen de oude "stad" en aangrenzende woonwijken, Het Zand, een tweede aangrenzende kern vooral gericht op de tuinbouw, en de in de jaren zeventig van de 20e eeuw ontstane wijk Zilverkamp. Na enkele kleinere nieuwbouwwijken is sinds het begin van de 21e eeuw de wijk Loovelden in ontwikkeling.

Ten oosten van de stad zijn grote uiterwaarden te vinden. In het noorden vormt de Huissensedijk de grens met Arnhem. Bij het kleine industriegebied Looveer is Huissen via een veerpont over de Nederrijn verbonden met de Liemers. Aan de overzijde van de rivier behoort een kleine strook in de uiterwaarden tot Huissen. In het zuiden van de plaats aan de Linge bevindt zich het industrieterrein Pannenhuis, dat toegang geeft tot een grote veiling en tot het agropark Bergerden.

Het oude centrum wordt gekenmerkt door winkelstraten en horeca. Door het hieronder genoemde bombardement is het aantal historische gebouwen gering. De "skyline" wordt bepaald door de parochiekerk en een toenemend aantal appartementsgebouwen.

Geschiedenis[bewerken]

Middeleeuwen[bewerken]

Huissen werd al tijdens de vroege middeleeuwen in 814 als Hosenhym vermeld; later (na de invallen der Noormannen) werd deze plaats Hosenheim genoemd. Vanaf 1033 en de daaropvolgende eeuwen werd Hosenheim eerst als Huschenheim of Heuschenheim, dan als Heuschen of Heussen, en tenslotte als Huessen, nu gespeld als Huissen (plaatselijk dialect is Huusse, incidenteel ook gespeld als Huesse) vermeld. Huissen (op dat moment Heuschenheim genoemd) blijkt in 1242 in handen te zijn van de graven van Kleef. Zij richten een tol in aan de Rijn en stichten een burcht. Rond die burcht ontstaat een handelsnederzetting. De plaats krijgt in ieder geval uiterlijk 1314[2] stadsrechten. In 1502 was Huissen een enclave van Kleef. Karel van Gelre probeerde Huissen te veroveren. Hij belegerde de stad, maar de troepen werden door Kleef verslagen, iets dat elk jaar wordt nagespeeld.

Na de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648)[bewerken]

Vanaf de Tachtigjarige Oorlog is Huissen een katholieke enclave in het protestante Nederland. Veel katholieken uit de wijde omgeving van Huissen gaan daar ter kerke. Huissen en het nabijgelegen dorp Malburgen (de kerk verdween in de zestiende eeuw) blijven - net zoals de Liemers - tot het Hertogdom Kleef en met Kleef vervolgens tot Brandenburg (1614-1701) en Pruisen (na 1701) behoren. Tussen 1795 en 1816 verwisselde Huissen verschillende keren van eigenaar. Jan Willem de Winter is door Napoleon Bonaparte op 4 mei 1810 verheven tot Graaf van Huessen (mogelijk is Huissen bedoeld,voor Fransen lastig uit te spreken). Na het Congres van Wenen wordt Huissen in 1816 deel van Nederland.

De Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Huissen heeft zwaar geleden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Na een brandbombardement in de nacht van 13 op 14 mei 1943 volgt, tijdens en na de Slag om Arnhem in 1944, nog een aantal bombardementen, waarbij veel van het oude Huissen wordt vernietigd. Op 17 september 1944 wordt het Looveer getroffen, waarbij een schuilkelder een voltreffer krijgt. Op 2 oktober 1944 wordt het oude centrum gebombardeerd. Ook 't Zand wordt getroffen. Hierbij komen meer dan 200 mensen om. Vanaf september 1944 begint ook de evacuatie, waardoor op 2 april 1945 geen Huissenaren getuige waren van de bevrijding door Canadese militairen. Op 17 april 2010 wordt in Huissen Centrum het eerste 'Exodusmonument' onthuld en ingezegend. Dit monument gedenkt ook de dood van drie dappere mannen op 22 oktober 1944, die op 'De Praets' te Arnhem hun leven verloren tijdens de oversteek over de Rijn. Zij hielpen vluchtelingen bij deze vlucht. Op 12 juni 2010 wordt daartoe op De Praets een tweede Exodus gedenkteken onthuld. Op 25 juni 2011 wordt in het bijzijn van de heer mr. Jan Terlouw het voor de regio belangrijke Exodusmonument onthuld.Hiermee wordt de gehele uittocht uit de oost Betuwe herdacht. Vanaf dat jaar is er tevens het jaarlijks wandelevenement. Deze tocht herinnert aan de grote Exodus in het najaar van 1944.Er is een causaal verband tussen de mislukking van de Operatie Market Garden en deze dramatische uittocht. Pas ruim 7 maanden later komen burgers terug in hun zwaar beschadigde omgeving. De wandeltocht wordt herdacht als de evacuatie feitelijk is afgelopen ( laatste zaterdag in juni)en als er weer perspectief is voor de burgers.

Het huidige Huissen[bewerken]

In de jaren zestig van de 20e eeuw wordt de buurtschap Malburgen alsmede de Kleefse Pleij (aan de overzijde van de Nederrijn, alwaar de Rijn en de IJssel zich splitsen), door Arnhem geannexeerd. Op 1 januari 2001 is de gemeente Huissen gefuseerd met Gendt en Bemmel tot de gemeente Lingewaard. Ook is er de (nog gedeeltelijke in aanbouw zijnde) nieuwe wijk Loovelden bijgekomen.

Hoewel Huissen momenteel vooral een forensenstad is, speelt de historisch belangrijke tuinbouw nog steeds een grote rol. Daarnaast is de stad er in geslaagd om veel van de oude tradities, zoals de processie (Umdracht), de Huissense Gilden, het carnaval, de kermis met de daarbij behorende traditie van het Vleiskeure' op de donderdag voorafgaand aan de kermis alsmede het eigen dialect te behouden. Deze tradities geven de stad een duidelijk zuidelijk karakter.

Openbaar vervoer[bewerken]

Het openbaar vervoer in Huissen wordt verzorgd door Breng. Door Huissen rijden momenteel de volgende buslijnen:

Lijn 300: Arnhem - Malburgen/Immerloo - Huissen - Bemmel - Nijmegen Universiteit Oostzijde/CS

Lijn 33: Arnhem - Malburgen/Immerloo - Huissen - Angeren - Gendt - Haalderen - Bemmel - Lent - Nijmegen CS

Lijn 74: Velp Gruttostraat - Arnhem Kleefsewaard - Huissen

De routes van deze lijnen zijn zo ingedeeld dat ze vrijwel heel Huissen bedienen.

In januari 2010 hebben burgemeesters en wethouders groen licht gegeven voor een brede nieuwe busbaan langs de Ir. Molsweg en een deel van de Oude Huissensedijk in Arnhem-Zuid ten bate van de RijnWaalSprinter (Lijn 300) naar Huissen, Bemmel en Nijmegen.

Wapen en vlag: de zwaan[bewerken]

Wapen van Huissen

Het wapen is afgeleid van het familiewapen van de graven van Kleef. Op zegels uit de middeleeuwen kwam de zwaan al voor en werd het schild soms gedekt met een stedenkroon.

De zwaan vindt mogelijk zijn oorsprong in de Lohengrinzwaan. Ter onderscheiding van het Kleefse wapen is de zwaan gedraaid. De kleuren waren de oude Rooms-Duitse kleuren en werden door de meeste Kleeflandse steden gevoerd. De zwaan komt voor op de zegels en munten van Huissen.

De vlag van Huissen heeft twee banden, rood en wit, met in het wit het stadswapen afgebeeld. Zowel het wapen als de vlag hebben hun officiële status verloren bij de vorming van de gemeente Lingewaard, maar zij worden in Huissen door de burgerij nog steeds gevoerd.

De zwaan speelt als symbool van Huissen een belangrijke rol. Zo staat op de Markt een gestileerd standbeeld van de zwaan, gemaakt door de kunstenaar Kees Berendsen en heet het grootse carnavalsgezelschap De Kraonige Zwaone.

Geboren in Huissen[bewerken]

Woonachtig in Huissen[bewerken]

Literatuur[bewerken]

Geschiedenis van Huissen[bewerken]

  • Zwaan op woelige baren. Historische schets van de gemeente Huissen 1818-2001 - Ferdinand van Hemmen / Huissen: Gemeente Lingewaard, 2004
  • Geschiedenis van Huissen / J.H.F. Zweers & E.J.Th.A.M.A. Smit - Huissen: Historische Kring Huessen, 2000
  • Huissen van prehistorie tot Middeleeuwen / C.G. Neijenhuis - Huissen, Historische Kring Huessen, 2002
  • De gemeente Huissen / S. Oedin - Lisse: Imperator, 1946
  • De oude Kleefse enklaves en hun overgang naar Gelderland 1795-1817 - E.J.Th.A.M.A. Smit / Zutphen: De Walburg Pers, 1975
  • "gehuld in vlammen en rook" Verslagen over de oorlogssituatie in Huissen september-oktober 1944 / Vin Siepman en Henny Derksen - Huissen: Historische Kring Huessen, 2004
  • Bibliografie van Huissen. Voorlopige inventarisatie van literatuur die betrekking heeft op Huissen / J.H.F. Zweers. Huissen, Historische Kring Huessen, 1998.
  • Een Bossenaar, de enige Nederlandse ooggetuige van Huissen's bevrijding,De Nieuwe Tijd,3e Jaargang No.16, vrijdag 9 Juli 1948

Huissens dialect[bewerken]

  • Huissen zoas 't zing'en täötel, nr. 5 ('t rooie bükske) / Huissen: De Kraonige Zwaone, 2010 (omvat zowel liedjes als een woordenboek van het Huissens dialect)
  • Daor komme´ wej now ..., Muziek CD Zwaonekoor "De Slubkes", 2010
  • Hèkselèève / Henny W.J. Derksen - Huissen: De Kraonige Zwaone, 1984
  • Huussese Riemelerèjkes / Gerrit Bedeaux (Illustraties: Martin van Onna) / Huissen: "Stichting Vrienden van Huissen", 2008

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Aldus Henny Derksen en Gerrit Bedeaux in het woordenboek Huissen zoas 't zing'en täötel'!, De Kraonige Zwaone, 1982, blz. 80.
  2. Dr. E.J.Th.A.M.A. Smit en drs. J.H.F. Zweers: Oudste vermelding van Huissen als stad uit 1314, gepubliceerd in Mededelingen, 2009, nr. 4. Mededelingen is het orgaan van de Historische Kring Huessen.

Beluister

(info)