Hyperreus
Hyperreuzen zijn een zeer zeldzame categorie sterren met een gigantische massa en lichtsterkte van tussen 100 en 265 zonnemassa's de zwaarste en grootste sterren die ontdekt zijn.
Inhoud |
[bewerken] Eigenschappen
Het woord "hyperreus" wordt algemeen gebruikt om de massiefste sterren te omschrijven, hoewel er preciesere definities zijn. In 1956, gebruikten de astronomen Feast en Thackeray de term super-superreus (die later werd vervangen door hyperreus) voor sterren met een absolute helderheid groter dan MV = -7. In 1971 stelde Keenan voor dat de term gebruikt zou worden voor superreuzen met tenminste een brede emissie component in Hα, wat betekent dat er een uitgebreide stellaire atmosfeer of een relatief grote verhouding van massaverlies. Dit criterium wordt tegenwoordig het meest gebruikt door wetenschappers. Het betekent dat een hyperreus niet noodzakelijk groter moet zijn dan een gelijkaardige superreus. Hypergiganten worden echter als de massiefste sterren gezien en kunnen massa hebben van 100 tot 265 zonnemassa's.
Hypergiganten zijn ook zeer lichtsterk, tot wel een miljoen maal lichtsterker dan de zon, en hebben temperaturen die variëren tussen 3500 K en 35000 K. Bijna alle hyperreuzen variëren in lichtsterke over een bepaalde tijdsperiode vanwege de instabiliteit in hun kern.
Vanwege hun grote massa worden hyperreuzen (op een astronomische tijdsschaal gezien) niet erg oud: enkel een paar milljoen jaar, vergeleken met de 10 miljard jaar voor sterren zoals de zon. Hierdoor zijn hyperreuzen erg zeldzaam en zijn er maar een paar gekend tegenwoordig.
[bewerken] Stabiliteit
Aangezien de lichtsterke van sterren sterk toeneemt met de massa ligt de lichtsterkte van hyperreuzen vaak zeer dicht bij de Eddingtonlichtkracht, de lichtsterkte waarbij de druk van de zwaartekracht gelijk is aan de druk door de straling van de ster. Als de lichtkracht sterker is dan de Eddingtonlichtkracht zou de ster zoveel straling produceren dat delen van zijn buitenste lagen uitgestoten zouden worden. Dit zou verhinderen dat een ster zulk een lichtsterke een langere tijdsperiode kan volhouden.
[bewerken] Gekende hyperreuzen
Hyperreuzen zijn door hun zeldzaamheid moeilijk te bestuderen. Door onbekende redenen lijkt er een limiet te zijn voor de lichtsterkte van de koelere hyperreuzen (degenen die geel of rood gekleurd zijn): geen van hen zijn lichtsterker dan bolometrische magnitude -9,5, wat ongeveer overeenstemt met 500 000 maal de lichtsterkte van de zon.
[bewerken] Lichtsterke blauwe variabeles
Lichtsterke blauwe variabeles (afgekort LBVs) worden geclassificeerd als hyperreuzen en zijn de helderste gekende sterren.
- P Cygni, in het sterrenbeeld Zwaan
- S Doradus, in een nabije galaxie die de Grote Magelhaense Wolk heet, in het sterrenbeeld Goudvis. Die galaxie was ook de locatie van Supernova 1987A, zelf ook een hyperreus.
- Eta Carinae, in de Carinanevel (NGC 3372) in het sterrenbeeld Kiel.
- De Pistol ster, in de buurt van het centrum van de Melkweg in het sterrenbeeld Boogschutter.
- Meerdere sterren in de cluster Cl* 1806-20 aan de andere kant van de melkweg. Een van deze sterren, LBV 1806-20, is de helderste gekende ster, 2 tot 40 miljoen maal helderder dan de zon.
[bewerken] Blauwe hyperreuzen
- Zeta¹ Scorpii misschien een LBV
- MWC 314 ook misschien een LBV
- HD 169454
- BD -14° 5037
- Cygnus OB2-12, door sommige auteurs gezien als een LBV
- R136a1 de massiefste ster tot nu toe gekend, met een massa van 265 zonnemassa's
[bewerken] Witte hyperreuzen
[bewerken] Gele hyperreuzen
Gele hyperreuzen zijn een zeer zeldzame soort sterren, met maar 7 gekende exemplaren in de melkweg.
- Rho Cassiopeiae
- V509 Cassiopeiae
- IRC+10420
- IRAS 17163-3907
- V382 Carinae
- Zie ook de sterren in Westerlund 1
[bewerken] Rode hyperreuzen
- RW Cephei
- NML Cygni
- VX Sagittarii
- VV Cephei
- S Persei
- VY Canis Majoris heeft de grootste diameter van alle gekende sterren
| Stersoorten | ||||
|---|---|---|---|---|
|
|
