IJsvrij

IJsvrij heeft twee betekenissen.

Zelfstandig naamwoord met klemtoon op de eerste lettergreep

IJsvermaak op schilderij van Avercamp.

IJsvrij is de traditionele benaming voor een dag of ochtend vrijaf, die op scholen (en bedrijven) wordt gegeven bij strenge vorst. Traditioneel werd ijsvrij gegeven wanneer winterse omstandigheden de wegen onbegaanbaar gemaakt hadden, of verantwoord werken onmogelijk maakten. In het bouwvak spreekt men in dit geval van vorstverlet. Pas eind twintigste eeuw kreeg deze maatregel bij scholen, en later bij bedrijven, het karakter van een vriendelijk gebaar.

De kinderen of werknemers kunnen zich dan overgeven aan vormen van ijspret als schaatsen, en ook wel aan sneeuwballen gooien of sleeën. Sinds het einde van de kleine ijstijd ligt er in Nederlandse winters soms maar enkele dagen genoeg ijs om te kunnen schaatsen. Dit is voor een aantal scholen de reden om juist op zo'n dag vrijaf te geven.

Bijvoeglijk naamwoord met klemtoon op de tweede lettergreep

De-icing van een Super 80 op de luchthaven van Syracuse

Een haven of vaarroute is ijsvrij als er op een bepaald moment of een groot deel van het jaar weinig of geen ijs ligt, zodat de scheepvaart niet gehinderd wordt. De westkust van Noorwegen is grotendeels ijsvrij ondanks de noordelijke ligging, door de invloed van de Golfstroom. De noordkust van Rusland is zelden ijsvrij, wat voor de Russische scheepvaart een groot probleem is.

Zaken kunnen ook door menselijke bemoeienis ijsvrij gemaakt of gehouden worden. Voor vaarroutes zijn er ijsbrekers, automobilisten hebben ijskrabbers, luchthavens hebben de-icing-service voor vliegtuigvleugels, en sportvelden hebben soms veldverwarming, in Nederland overigens ook om natte velden sneller droog te krijgen.