IJzertijd

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Drieperiodensysteem
Holo-
ceen
Historische Tijd
La Tène-periode   Proto-
historie
Hallstatt-periode
IJzertijd
  Laat  
Midden
Vroeg
Bronstijd
Neolithicum Kopertijd  
Laat Pre-
historie
Midden
Vroeg
Mesoli- thicum of
Epipaleo-
lithicum
Laat
Midden
Vroeg
Pleisto-
ceen
Paleo- lithicum Laat
Midden
Vroeg
Steentijd
Gereconstrueerde boerderij uit de ijzertijd op het Reijntjesveld in Drenthe
Typische Zuid-Nederlandse bronzen gordelhaken uit de ijzertijd, nagemaakt in koper

De ijzertijd is de periode die volgde op de bronstijd en gekenmerkt werd door het gebruik van ijzer. Er is geen eenduidige wereldwijde ijzertijd vast te stellen omdat de exacte periode waarin mensen ijzer begonnen te gebruiken afhankelijk is van hun cultuur en geografische locatie.

Soms wordt onderscheiden IJzertijd I en IJzertijd II.

Algemeen[bewerken]

In Griekenland, de Levant en India begon de ijzertijd het vroegst, rond 1200 v.Chr.. In West-Europa wordt de ijzertijd gedateerd op de periode van circa 800 v.Chr. tot de Romeinen naar de Lage Landen kwamen (circa het begin van onze jaartelling). In België en het zuiden van Nederland werden ijzeren voorwerpen gangbaar omstreeks 700 v.Chr.,[1] terwijl Noord-Nederland achterbleef: daar waren ijzeren speerpunten en paardenbitten in een graf uit de 6e eeuw v.Chr. in Havelte-Darp de vroegste sporen.[2]In zuidelijker streken (het Midden-Oosten, het oostelijke Middellandse Zee-bekken) was de overgang wat eerder (vanaf circa 1200 v.Chr.). De overgang van de bronstijd naar de ijzertijd is in die streken gepaard gegaan met grote politieke verschuivingen (zie de brandcatastrofe).

De naam ijzertijd duidt op het veelvuldig gebruik van ijzer bij het maken van metalen voorwerpen. IJzer heeft diverse voordelen ten opzichte van brons:

  • het is harder, dus beter geschikt voor wapens en gereedschap
  • het is makkelijker te bewerken
  • het is makkelijker te repareren
  • de grondstof ervoor komt op veel meer plaatsen voor
  • het gaat langer mee

IJzer was lange tijd een weinig gebruikt metaal omdat het weinig als vrij metaal in gedegen vorm voorkomt, in tegenstelling tot koper. Oorspronkelijk kende men daarom alleen het meteoritisch ijzer, een zeldzaamheid. Het duurde lang voordat men leerde het metaal uit zijn erts vrij te maken.

De voordelen zorgden ervoor dat bij voorkeur ijzer werd gebruikt voor allerlei wapens (vooral het zwaard) en gereedschap. Het nu minder belangrijke brons werd omgesmolten tot sieraden en siervoorwerpen (vooral armbanden en paardentuig).

Typische elementen uit de ijzertijd[bewerken]

Typische elementen uit de ijzertijd die in mindere mate of helemaal niet voorkwamen in de bronstijd zijn:

  • ijzeren voorwerpen zoals bijlen, wapens, gereedschap, zagen
  • bronzen munten
  • bronzen situlae (zie hieronder)
  • slingerkogels
  • ijzerwinning uit de natuur (klapperstenen uit de Veluwe, moerasijzererts in het noorden, ijzeroer uit Brabant en Oost-Nederland)
  • een soort upper class die bijzondere voorwerpen bezat zoals goud en koraal

Via handel kwamen er nog andere voorwerpen naar Nederland. Opvallend zijn de zogenaamde bronzen situlae (emmers) die in Centraal-Europa werden gemaakt om wijn te mengen met water (een typisch Romeins/Grieks gebruik). Er zijn in Nederland negen exemplaren gevonden.

Omdat ijzer veel sneller corrodeert dan brons of koper, zijn veel ijzeren voorwerpen die niet toevallig onder zeer gunstige omstandigheden in de bodem lagen nagenoeg volledig vergaan.

Bijzondere archeologische vondsten[bewerken]

Nederland[bewerken]

Een koningsgraf uit Oss (ongeveer 500 v.Chr.) bevatte bijzondere grafgiften en is een van de grootste dat ooit in West-Europa is gevonden (52 meter doorsnede).

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. J.H.F Bloemers & T. van Dorp: Pre-& Protohistorie van de Lage Landen, p.243 'IJzer in opkomst'
  2. Kooi P.B. 1983 in Oudheidkundige mededelingen uit het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden, 64, p.197-208