INES-schaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De INES-schaal (International Nuclear and Radiological Event Scale, Internationale schaal van nucleaire gebeurtenissen[1]) werd ingevoerd in 1990 door het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), zodat er naar het publiek gecommuniceerd kon worden over de ernst van een nucleair ongeval.

De INES schaal is geïnspireerd door de schaal van Richter, die wordt gebruikt voor de intensiteit van aardbevingen. Elke verhoging van het niveau vertegenwoordigt een ongeval tien keer ernstiger dan het vorige niveau. Echter, in plaats van bij aardbevingen (waarbij de intensiteit kwantitatief kan worden beoordeeld), is het niveau van een door de mens veroorzaakte ramp, zoals een nucleair ongeval, afhankelijk van interpretatie. Vanwege de moeilijkheid van het interpreteren van deze gegevens, wordt het INES-niveau vaak pas geruime tijd na het incident vastgesteld. Daarom heeft de schaal geen assisterend vermogen bij de directe hulpverlening.

De criteria en indicatoren zijn vastgesteld door een internationaal panel van experts, bijeengeroepen in 1989 door het IAEA en het kernenergieagentschap van de OESO.[2] Er zijn 7 niveaus op de INES-schaal; 3 'incident'-niveaus en 4 ongeval-niveaus.[3] De schaal is zodanig opgesteld dat elke volgend niveau een ongeveer tien keer ernstiger situatie weergeeft.

7 – Major Accident (grote ramp)
6 – Serious Accident (ernstig ongeval)
5 – Accident With Wider Consequences (ongeval met bovenlokale gevolgen)
4 – Accident With Local Consequences (ongeval met lokale gevolgen)
3 – Serious Incident (ernstig incident)
2 – Incident (incident)
1 – Anomaly (onregelmatigheid)
0 – Deviation (No Safety Significance)(Kleine onregelmatigheid zonder gevolgen voor de veiligheid)

Deelaspecten[bewerken]

Het niveau op de schaal wordt bepaald op grond van drie deelaspecten:

  • Mens en milieu (people and the environment)
  • Stralingsafscherming en -beheersing (radiological barriers and control)
  • Veiligheidssystemen (defence-in-depth)

Mens en milieu[bewerken]

Van belang hier is de daadwerkelijke blootstelling van personen in of in de nabijheid van de installatie, en onvoorziene uitstoot van radioactief materiaal.

Stralingsafscherming en -beheersing[bewerken]

Dit betreft aspecten gebeurtenissen binnen een grotere installatie die niet de blootstelling van personen of uitstoot van radioactief materiaal buiten de installatie zelf betreffen, maar waarbij wel hoge stralingsniveaus optreden of onvoorziene verspreiding van grote hoeveelheden radioactief materiaal binnen de installatie. Voorbeelden hiervan zijn het Kernongeluk van Three Mile Island dat met terugwerkende kracht op niveau 5 is ingeschaald vooral omdat er een grote kernsmelting optrad, waarvan de effecten grotendeels tot het reactorvat beperkt bleven.

Veiligheidssystemen (defence-in-depth)[bewerken]

Iedere nucleaire installatie heeft verschillende redundante veiligheidssystemen, die als het ware verschillende ringen van verdediging vormen om ongelukken te voorkomen (defence-in-depth). Dit aspect van de INES-schaal heeft betrekking op gebeurtenissen waarbij deze keten van systemen niet heeft gefunctioneerd zoals bedoeld. Onder andere vallen hieronder incidenten zoals met de Kerncentrale Borssele in 1986, waarbij verschillende noodkoelsystemen het lieten afweten.

Niveaus[bewerken]

Voor niveaus lager dan 2 is internationale vergelijking lastig, omdat de precieze inschaling afhangt van de lokale en nationale autoriteiten. Dit geldt in het bijzonder voor niveau 0: dit zijn incidenten die niet op de schaal staan, maar ter plaatse wel meldingsplichtig zijn. Gebeurtenissen van niveau 2 en hoger zijn anderzijds weer tamelijk zeldzaam, zodat ook hier moeilijk conclusies kunnen worden getrokken op basis van jaarlijkse cijfers.

Vraagteken Er wordt getwijfeld aan de feitelijke juistheid van het volgende gedeelte

Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan.
Opgegeven reden: Lijkt niet in overeenstemming met laatste updates, met name impact op defence-in-depth. Zie en-wiki en [1]

Niveau 7[bewerken]

De hoogste schaal bevat de grote rampen, waarbij een grote hoeveelheid radioactief materiaal is vrijgekomen, met grootschalige gezondheids- en milieueffecten tot gevolg. Om een dergelijke ramp te bedwingen zijn verstrekkende noodmaatregelen nodig. Volgens de normen van het IAEA wordt een ongeval op INES-niveau 7 ingeschaald wanneer de totale uitstoot overeenkomt met enkele tienduizenden terabecquerel (TBq) 131I-equivalent of meer.[4]

Vanwege de grootschaligheid van dit niveau vallen de gebeurtenissen van niveau 7 onder het deelaspect mens en milieu. In de historie zijn tot nu twee ongelukken op op niveau 7 voorgekomen; de kernramp van Tsjernobyl en de kernramp van Fukushima, waarbij in beide gevallen zeer grote hoeveelheden radioactief materiaal vrijkwam, waardoor grote gebieden moesten worden geëvacueerd.

Niveau 6[bewerken]

Bij ongevallen van niveau 6 komt een behoorlijke hoeveelheid radioactief materiaal vrij, waarbij zeer waarschijnlijk geplande noodmaatregelen uitgevoerd zullen moeten worden.

De gebeurtenissen met niveau 6 vallen net als niveau 7 onder het deelaspect mens en milieu, omdat de hoeveelheid vrijgekomen radioactief materiaal direct invloed heeft op de leefomgeving. In de geschiedenis is er één ongeluk geclassificeerd als niveau 6; het ongeluk met een opslagtank bij de Majak Chemische Combinatie in de buurt van Kysjtym, waarbij ongeveer 2x1017 becquerel aan radioactiviteit vrijkwam.

Niveau 5[bewerken]

De ongelukken in niveau 5 zijn op te delen in twee aspecten: mens en milieu en stralingsafscherming en -beheersing.

In het eerste geval is er sprake van een beperkte hoeveelheid vrijgekomen radioactief materiaal, waarbij enige noodmaatregelen waarschijnlijk zullen moeten ingesteld. De vrijgekomen straling kan maximaal enkele doden tot gevolg hebben. Een voorbeeld op het gebied van nucleaire installaties is de brand in een reactor bij Windscale in het (Verenigd Koninkrijk) in 1957, waarbij 7x1014 becquerel aan radioactieve straling vrijkwam. Een voorbeeld buiten nucleaire installaties is het Goiânia-incident met hoogradioactief ziekenhuismateriaal in Brazilië, waarbij in totaal ongeveer 8x1014 becquerel aan straling vrijkwam en verschillende mensen blootgesteld werden aan straling en vier doden vielen.

Ongelukken binnen het aspect stralingsafscherming en -beheersing omvatten ongelukken, waarbij er aanzienlijke schade aan de reactorkern is ontstaan (bijvoorbeeld door kernsmelting), of het door brand of een andere oorzaak vrijkomen van een aanzienlijke hoeveelheid radioactiviteit binnen de nucleaire installatie, waarbij de kans zeer groot is, dat er mensen mee in aanraking komen. Een voorbeeld is het kernongeluk van Three Mile Island, waarbij de reactorkern voor een groot deel gesmolten op de bodem van het reactorvat terecht was gekomen.

Niveau 4[bewerken]

Ook niveau 4 is in twee aspecten mens en milieu en stralingsafscherming en -beheersing onderverdeeld.

Onder het aspect mens en milieus vallen de ongelukken met een minimale uitstoot van radioactief materiaal, waarbij vrijwel geen noodmaatregelen getroffen hoeven worden, anders dan een verscherpt toezicht op de voedselketen. De straling moet minimaal één slachtoffer hebben geëist. Een voorbeeld van deze categorie ongelukken met nucleaire installaties is het kernongeluk van Tokaimura, waarbij er te veel uranium aan tank werd toegevoegd, en er veel straling vrijkwam. Omwonenden in een straal van 350 meter werden geëvacueerd en 21 medewerkers werden blootgesteld aan straling, waarvan er twee overleden. Een voorbeeld buiten nucleaire installaties is het kernongeval in Fleurus, waarbij een medewerker een in 50% van de gevallen dodelijke hoeveelheid straling ontving, maar uiteindelijk overleefde.

Binnen het aspect stralingsafscherming en -beheersing vallen de ongelukken waarbij meer dan 0,1% van de kern beschadigt of smelt, en er een behoorlijke hoeveelheid radioactiviteit binnen het gebouw vrijkomt, waaraan mogelijk mensen mee in aanraking kunnen komen. Een voorbeeld van een dergelijk ongeluk is het ongeluk in de kerncentrale Saint-Laurent, waarbij één brandstofstaaf smolt, zonder dat daarbij radioactiviteit buiten het gebouw vrijkwam.

Niveau 3[bewerken]

Zeer kleine off-site effecten; blootstelling van het publiek op een niveau beneden de voorgeschreven grenzen.

of

Ernstige verspreiding van de besmetting; on-site en/of acute effecten op de gezondheid van een of meer werknemers.

Voorbeelden:

Niveau 2[bewerken]

Dit is een incident zonder off-site effecten, een significante verspreiding van de besmetting ter plaatse kan zijn opgetreden. Voorbeelden:

  • Kerncentrale Ascó (Catalaans, Spanje), april 2008; radioactieve besmetting[6][7]
  • Kerncentrale Forsmark (Zweden).
  • Kerncentrale Doel (België), 18 maart 2011; In eenheid 4 van de centrale staan meerdere pompen voor het leveren van water naar de stoomgeneratoren. Tijdens een controle bleek dat een van deze pompen in bepaalde omstandigheden niet genoeg debiet zou leveren. Het incident werd als niveau 2 ingeschaald mede doordat de exploitant het incident pas laat meldde.[8][9]

Niveau 1[bewerken]

Dit is een klein tot zeer klein incident.

Voorbeeld:

  • Het uitvallen van de stroom en falen van een van de noodkoelinstallaties bij de Hoge Flux Reactor bij Petten in Nederland.

Niveau 0[bewerken]

Dit is een incident zonder invloed op de veiligheid.

Zie ook[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Het ABC voor de kernenergie, NRG, geraadpleegd 15 maart 2011
  2. The International Nuclear Event Scale, als bijlage bij toelichting op de Storingrapportage Nucleaire Installaties 2007 van de Kernfysische Dienst van het Nederlandse Ministerie van VROM.
  3. Minder storingen kerncentrale Borssele, Kernfysische Dienst van het Ministerie van VROM, 2008
  4. Voor andere stoffen dan 131I gelden weegfactoren, waarbij schadelijkere materialen een hogere weegfactor krijgen. Zo heeft 137Cs een weegfactor van 40 (dat wil zeggen, 1 TBq 137>Cs wordt gelijk gesteld aan 1 TBq 131I) en 239Pt een van 10 000.
  5. De Morgen 2/9/08
  6. Consejo de seguridad nuclear: Ascó
  7. Kerncentrale Ascó I krijgt recordboete: 15,4 miljoen euro
  8. Probleem met waterpomp in kerncentrale Doel, De Morgen, geraadpleegd 18 maart 2011
  9. Nieuw incident in Kerncentrale Doel, Het Nieuwsblad, 31 maart 2011, geraadpleegd 3 juni 2011

Externe links[bewerken]