Icesave

Het hoofdkantoor van de eigenaar van IceSave, de IJslandse bank Landsbanki Íslands, in Reykjavik.

Icesave was de handelsnaam waaronder de op één na grootste bank van IJsland, Landsbanki Íslands, sinds mei 2008 op de Nederlandse markt actief was met het aantrekken van spaargeld via online spaarrekeningen. Onder dezelfde naam was de bank al langer actief op de Britse markt. Icesave beloofde spaarders 5% rente op hun spaargeld (en later 5,25%), terwijl in Nederland de gemiddelde rente op dat moment rond de 4% lag.

In Nederland hadden begin oktober 2008 ongeveer 108.000 spaarders een rekening bij Icesave, volgens Icesave hadden zij bij elkaar ruim € 1,6 miljard ingelegd. In Groot-Brittannië waren ongeveer 300.000 Icesave-spaarders. Zij hadden ongeveer £ 4,5 miljard ingelegd.

Op 7 oktober 2008 werden alle activiteiten van Icesave Nederland en Landsbanki stilgelegd. Op 13 oktober liet De Nederlandsche Bank (DNB) het depositogarantiestelsel in werking treden. Minister Bos overwoog juridische stappen tegen de IJslandse autoriteiten.

Icesave in Nederland

In mei 2008 meldde Landsbanki bij DNB dat het een internetspaarbank in Nederland op gaat zetten: Icesave. Op grond van Europese regels kan DNB de bankvergunning niet weigeren, DNB mocht en mag wel aanvullende eisen stellen. DNB stelde als aanvullende eis dat Icesave in het eerste jaar maximaal 500 miljoen euro uit Nederland aan mag trekken. Al een maand later, in juni 2008, blijkt dat Icesave veel meer dan 500 miljoen euro heeft aangetrokken. DNB wilde daar een eind aan maken en stuurt toezichthouders naar Reykjavik om over de schending van de afspraken te praten. Het gesprek levert niets op, waarna Nout Wellink, de president van DNB, zich met de zaak bemoeit. Er volgt overleg op directieniveau tussen de Nederlandse en de IJslandse autoriteiten, maar ook dat leidt tot niets. De daarop volgende maanden probeert DNB een strategie uit te stippelen. Terwijl DNB nog bezig is met de strategie, stuurt Icesave op 23 september een brief naar DNB. In de brief meldt Icesave dat ze zich niet gebonden voelt aan de afspraken uit mei van dat jaar. DNB wil weer overleggen, maar voordat het overleg gestalte kan krijgen wordt de bank genationaliseerd door IJsland en worden alle activiteiten stilgelegd. DNB zegt 'we zijn ingehaald door de kredietcrisis'.

Ook na de brief van 23 september 2008 heeft DNB gezwegen. Op 8 oktober 2008 maakte Landsbanki zelf bekend aan Icesavespaarders dat het zijn verplichtingen niet kan nakomen. In de tijd dat DNB en Landsbanki ruzie hebben, tussen juni 2008 en oktober 2008, openen vele Nederlanders een spaarrekening bij Icesave. Onder die spaarders zijn ook veel gemeenten en provincies, de schade loopt op tot 1,6 miljard euro.

Problemen door kredietcrisis

reclame van Icesave op een Londense taxi

In de voorgaande jaren was de IJslandse financiële sector zeer sterk gegroeid. Medio 2008 was de omvang van de IJslandse financiële sector een veelvoud van het IJslandse bruto nationaal product. De omvang van het balanstotaal van de IJslandse banken was gestegen van bijna tweemaal het IJslandse bbp in 2003 tot tien keer het IJslandse bbp in juni 2008. Het merendeel van deze groei was echter gefinancierd met leningen, afkomstig van buitenlandse investeerders, voor een belangrijk deel opgenomen in andere valuta dan de IJslandse kroon. De uitzettingen hadden echter voor een relevant deel plaatsgevonden in IJsland zelf, onder meer in de vorm van hypotheken. Hierdoor hadden IJslandse banken niet alleen een valutarisico, maar ook een herfinancieringsrisico. Naarmate 2008 vorderde, hadden IJslandse banken steeds meer moeite om vervallende leningen te herfinancieren. Dit bracht Landsbanki ertoe om de Nederlandse (en Britse) markt voor particulier spaargeld te betreden. Het algehele wegvallen van het vertrouwen op de markt voor interbancaire deposito's in september 2008, een centraal moment in de kredietcrisis, leidde ertoe dat Landsbanki zijn verplichtingen niet meer kon nakomen. Op 6 oktober 2008 werd Landsbanki genationaliseerd (hetgeen uiteraard de problemen op geen enkele wijze verhielp: de IJslandse overheid was niet bij machte de bank te saneren).

Op 8 oktober 2008 maakte Icesave in Nederland bekend dat het zijn verplichtingen niet langer na kon komen. Icesave verwees de Nederlandse klanten naar de IJslandse en Nederlandse depositogarantiestelsels. Alle transacties die vanaf maandagmiddag 6 oktober 2008 zijn gedaan, werden niet meer uitgevoerd. De gedupeerde spaarders moesten een beroep doen op de IJslandse en Nederlandse garantieregelingen. Het Nederlandse ministerie van Financiën en de Nederlandsche Bank overlegden met de regering van IJsland om ervoor te zorgen dat de IJslandse overheid zou voldoen aan zijn verplichten ten aanzien van de Nederlandse spaarders van Icesave. De IJslandse premier Geir Haarde zei kansen te zien om de spaarders tegemoet te komen.

De IJslandse bank Landsbanki, waar Icesave onderdeel van was, was in solvabiliteitsproblemen geraakt. De Nederlandsche Bank hielp Icesave-spaarders hun spaargeld terug te krijgen. DNB en het ministerie van Financiën voerden overleg met de IJslandse autoriteiten over een regeling. Ook de Britse autoriteiten werkten aan een soortgelijke regeling met de IJslandse overheid. Icesave heeft zowel in Groot-Brittannië als in Nederland de opname van geld onmogelijk gemaakt. In de loop van 7 oktober is de Nederlandse website van Icesave uit de lucht gehaald en vervangen door een informatiescherm waarop staat vermeld dat nadere informatie zal worden verspreid via de website van DNB, dezelfde tekst is ook te vinden op de site van De Nederlandsche Bank.

Depositogarantiestelsel

Landsbanki valt voor de eerste € 20.887 onder het IJslandse depositogarantiestelsel. Landsbanki neemt bovendien aanvullend deel aan het Nederlandse depositogarantiestelsel, welke het verschil vergoedt tussen wat het Nederlandse stelsel zou vergoeden als het volledig van toepassing zou zijn, en wat het IJslandse depositogarantiestelsel behoort te vergoeden. Het Nederlandse stelsel vergoedde voorheen tot € 20.000 spaargeld 100% en tot € 40.000 spaargeld 90%. Sinds 7 oktober 2008 geldt een maximumbedrag van € 100.000.

Persiflage op het IceSave-logo na garantstelling door de Nederlandse regering, door Artyvee

Nadat het onzeker bleek of IJsland aan de genoemde garantieverplichtingen kon en wilde voldoen heeft de Nederlandse overheid zich hiervoor tegenover de spaarders garant gesteld. De Nederlandsche Bank zal bovendien de volledige afwikkeling van de aanvragen verzorgen, waardoor de spaarders niet zelf de claim in IJsland hoeven in te dienen. Op 13 oktober heeft DNB het depositogarantiestelsel officieel in werking gesteld. De tegoeden die tot en met 12 oktober aanwezig zijn op de betreffende rekeningen, zijn tot dan ook rentedragend. Binnen 5 maanden na de officiële inwerkingstelling van het depositogarantiestelsel, dienen de rekeninghouders een aanvraag in te dienen voor vergoeding. DNB zal uiterlijk 22 oktober proberen met alle rekeninghouders in contact te komen. Na het indienen van een verzoek tot vergoeding, dient DNB binnen 3 maanden de vordering uit te keren.

Nog wel gedupeerd zijn degenen die meer dan € 100.000 op hun rekening hadden. Bovendien geldt het depositogarantiestelsel alleen voor particulieren en kleine ondernemers. Echter bleken ook veel gemeenten en provincies voor miljoenen euro's in IJsland te hebben gespaard, deze tegoeden worden niet vergoed vanuit het depositogarantiestelsel.

Minister Wouter Bos van Financiën ziet in deze zaak het antwoord op de schuldvraag van de problemen liggen bij de IJslandse toezichthouder. De Nederlandsche Bank bleek afspraken te hebben gemaakt over het maximum spaargeld dat Landsbanki in Nederland mocht binnenhalen, € 500 miljoen. Landsbanki heeft zich niet aan deze afspraak gehouden, begin oktober was er reeds € 1,6 miljard ingelegd. Ook bekijkt de minister of de informatie van de IJslandse toezichthouder wel compleet en correct was.

Terugvordering spaartegoeden

Namens enkele duizenden Icesave-klanten heeft het Nationaal Incasso Bureau (NIB) geprobeerd beslag te laten leggen op hun tegoeden bij Icesave Nederland. De Consumentenbond had aangekondigd een kort geding tegen de bank starten om de spaarders toegang te geven tot hun spaartegoeden. Omdat IceSave woensdagmiddag 8 oktober 2008 heeft bekendgemaakt niet meer aan zijn verplichtingen als spaarbank te kunnen voldoen is het kort geding van de Consumentenbond van de baan. De beslaglegging door het NIB was om dezelfde redenen niet meer zinvol.

Op 9 oktober werd duidelijk dat de Nederlandse Minister van Financiën Wouter Bos IJsland dreigt met een rechtszaak, als het land niet aan zijn verplichtingen voldoet en als blijkt dat de IJslandse autoriteiten in het verleden verkeerde informatie hebben verstrekt over de kredietwaardigheid van Icesave. Icesave heeft sinds een halfjaar een vergunning van De Nederlandsche Bank, Bos laat onderzoeken op grond van welke informatie over de kredietwaardigheid van Icesave deze vergunning is verstrekt. De minister weigert uit diplomatiek-tactische overwegingen vooralsnog de Nederlandse Staat garant te laten staan voor de eerste € 20.887 van Nederlandse Icesave-spaarders, dat behoort tot de verplichtingen van IJsland, maar hij vindt wel dat de Nederlandse spaarders niet maandenlang in onzekerheid mogen zitten over hun geld.

Tijdens een persconferentie op de avond van 9 oktober 2008 zei Wouter Bos dat de Nederlandse Icesave-spaarder linksom of rechtsom zijn geld zou terugkrijgen. De Nederlandse staat garandeert dat ook de € 20.887 van IJsland uitgekeerd zal worden en de spaarders zullen hun geld tot een maximum van € 100.000 terugzien. Nout Wellink van De Nederlandsche Bank voegde er aan toe dat uiterlijk 22 oktober alle spaarders van Icesave een vorderingsformulier toegezonden zullen krijgen. Hij beloofde het geld terug te geven aan de spaarders bij de IJslandse bank.

Op 11 oktober heeft de IJslandse staat toegezegd de verplichtingen op basis van haar garantiestelsel na te komen; de Nederlandse staat zal dit geld voorschieten.

Op 17 november 2008 werd bekend dat de IJslandse, Britse en Nederlandse regeringen een akkoord bereikt hadden over terugbetaling van tegoeden bij Icesave. In augustus 2009 bleek in het IJslandse parlement geen meerderheid te bestaan voor de goedkeuring van deze akkoorden. Het IMF en andere kredietverstrekkers stelden zich op het standpunt dat toegezegde leningen eerst na het definitief worden van de akkoorden zouden worden uitbetaald. Op 31 december 2009 nam het IJslandse parlement de desbetreffende wet, die voorzag in overheidsgaranties ter waarde van $ 5,5 miljard, alsnog aan. Na protesten van de IJslandse bevolking weigerde de president de wet te tekenen, waarna de premier een referendum aankondigde. Onderhandelingen tussen de regeringen van IJsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk omtrent wijziging van de leningsvoorwaarden, in februari 2010, leidden niet tot resultaat. Op 6 maart 2010 wees de IJslandse bevolking in een referendum de wet omtrent de terugbetaling van de aan IJsland verstrekte leningen met een overweldigende meerderheid af: slechts 1,5% stemde ervoor.

Op 9 december 2010 werd bekendgemaakt dat er een akkoord is tussen IJsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Afgesproken werd dat een bedrag van 1,3 miljard Euro door IJsland betaald wordt aan Nederland. Op 16 februari 2011 ging het IJslandse parlement akkoord met deze nieuwe overeenkomst tussen IJsland en het Verenigd Koninkrijk en Nederland over terugbetaling van de voorgeschoten € 3,8 miljard: de rente werd verlaagd van 5,5% tot 3,0%; de terugbetaling zou starten in 2016 en uiterlijk in 2046 klaar zijn . Op 20 februari 2011 weigerde de IJslandse president Grimsson wederom het wetsvoorstel te ondertekenen. Op 9 april 2011 verwierp de IJslandse bevolking in een referendum ook dit akkoord. Men verwachtte dat het geschil nu zou worden voorgelegd aan het EFTA Court.

Bericht van Icesave

Op 10 oktober 2008 werd een Bericht van Icesave aan alle klanten op internet geplaatst. In de loop van 11 oktober werd dezelfde tekst ook per email naar een deel van de Icesaveklanten gezonden. In het bericht worden de gebeurtenissen samengevat. Verder wordt aangegeven dat Icesave zo snel mogelijk de benodigde informatie, zoals bijvoorbeeld de saldo's van de Icesave spaarrekeningen beschikbaar zal stellen aan de klanten zodat zij die informatie kunnen gebruiken bij het doen van een aanvraag tot vergoeding.

In de loop van week 42 werd inloggen op de online bank weer mogelijk gemaakt. Op verzoek van De Nederlandsche Bank werd door Icesave de rente tot en met 12 oktober 2008 op de spaarrekeningen bijgeschreven. Rekeninghouders kunnen dit saldo gebruiken voor een aanvraag tot vergoeding bij DNB, zodra zij het aanvraagformulier Collectieve Garantieregeling hebben ontvangen.

Aanvraagformulier depositogarantiestelsel

De Nederlandsche Bank zond de rekeninghouders van Icesave vóór 22 oktober 2008 informatie over de aanvraagprocedure voor een vergoeding krachtens het depositogarantiestelsel. Daarbij werd aangetekend dat de aanvraag bij DNB uiterlijk kon worden ingediend tot en met 16 maart 2009.

Uitbetaling gedupeerden

Op 11 december 2008 is DNB gestart met het uitbetalen van de gedupeerde spaarders. Een kleine 100.000 aanvragers hebben een aanvraag bij DNB ingediend.

Terugbetaling uit faillissementsboedel

De bewindvoerders van Landsbanki zeiden in november 2011 te verwachten dat na de verkoop van Iceland Foods, voor 67% eigendom van Landsbanki, een eerste betaling aan de crediteuren gedaan zou kunnen worden van 432 miljard kronur.

Externe links

• Informatiebulletin nr. 1 voor Icesave spaarders Bewindvoerders Landsbanki NL, 18 november 2008
• DLA Piper Insolventies: Landsbanki Islands HF
• Veel gestelde vragen over Icesave De Nederlandsche Bank

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties: