Icesave

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het hoofdkantoor van de eigenaar van IceSave, de IJslandse bank Landsbanki Íslands, in Reykjavik.

Icesave was de handelsnaam waaronder de op één na grootste bank van IJsland, Landsbanki Íslands, sinds mei 2008 op de Nederlandse markt actief was met het aantrekken van spaargeld via online spaarrekeningen. Onder dezelfde naam was de bank al langer actief op de Britse markt. Icesave beloofde spaarders 5% rente op hun spaargeld (en later 5,25%), terwijl in Nederland de gemiddelde rente op dat moment rond de 4% lag.

Op 6 oktober 2008 werd duidelijk dat Icesave zijn verplichtingen niet kon nakomen. Dat betekende het einde van deze internetbank en het begin van een omvangrijke affaire. Het omvallen van Icesave maakte deel uit van de IJslandse bankencrisis.

Icesave in Nederland[bewerken]

In mei 2008 meldde Landsbanki bij De Nederlandsche Bank (DNB) dat het een internetspaarbank in Nederland ging opzetten: Icesave. Op grond van Europese regels kan DNB de bankvergunning niet weigeren; DNB mocht en mag wel aanvullende eisen stellen. DNB stelde als aanvullende eis dat Icesave in het eerste jaar maximaal 500 miljoen euro uit Nederland aan mocht trekken. Al een maand later, in juni 2008, bleek dat Icesave veel meer dan 500 miljoen euro had aangetrokken. DNB wilde daar een eind aan maken en stuurde toezichthouders naar Reykjavik om over de schending van de afspraken te praten. Het gesprek leverde niets op, waarna Nout Wellink, de president van DNB, zich met de zaak bemoeide. Er volgde overleg op directieniveau tussen de Nederlandse en de IJslandse autoriteiten, maar ook dat leidde tot niets. De daarop volgende maanden probeerde DNB een strategie uit te stippelen. Terwijl DNB daarmee nog bezig was, stuurde Icesave op 23 september een brief naar DNB. In de brief meldde Icesave dat ze zich niet gebonden voelde aan de afspraken uit mei van dat jaar, en intussen openden vele Nederlanders een spaarrekening bij Icesave. Onder die spaarders waren ook veel gemeenten en provincies. Begin oktober 2008 hadden in Nederland ongeveer 108.000 spaarders een rekening bij Icesave; volgens Icesave hadden zij bij elkaar ruim 1,6 miljard ingelegd.[1] In Groot-Brittannië waren ongeveer 300.000 Icesave-spaarders. Zij hadden ongeveer £ 4,5 miljard ingelegd.[2] DNB wilde weer overleggen, maar voordat het overleg gestalte kon krijgen werd de bank genationaliseerd door IJsland en werden alle activiteiten stilgelegd: De IJslandse bank Landsbanki, waar Icesave onderdeel van was, was in solvabiliteitsproblemen geraakt. DNB zei: 'We zijn ingehaald door de kredietcrisis.'[3]

Op 6 oktober 2008 werd Landsbanki genationaliseerd door de IJslandse overheid[4][5][6]

Op 7 oktober 2008 werden alle activiteiten van Icesave Nederland, Icesave Groot-Brittannië en Landsbanki stilgelegd; opname van geld was niet meer mogelijk. Ook werden de websites van Icesave uit de lucht gehaald en vervangen door een informatiescherm waarop staat vermeld dat nadere informatie zal worden verspreid via de website van DNB. Dezelfde tekst was ook te vinden op de site van DNB.[7]

Op 8 oktober 2008 maakte Landsbanki zelf bekend aan Icesavespaarders dat het zijn verplichtingen niet kon nakomen. Icesave verwees de Nederlandse klanten naar de IJslandse en Nederlandse depositogarantiestelsels. Alle transacties die vanaf maandagmiddag 6 oktober 2008 zijn gedaan, werden niet meer uitgevoerd.[8][9]

De gedupeerde particuliere spaarders moesten een beroep doen op de IJslandse en Nederlandse garantieregelingen. Op 13 oktober liet DNB het depositogarantiestelsel in werking treden.[10] Het Nederlandse ministerie van Financiën onder leiding van minister Bos en de Nederlandsche Bank overlegden met de regering van IJsland om ervoor te zorgen dat ook de IJslandse overheid zou voldoen aan zijn verplichtingen ten aanzien van de Nederlandse spaarders van Icesave. Ook de Britse autoriteiten werkten aan een soortgelijke regeling met de IJslandse overheid.[11] De IJslandse premier Geir Haarde zei kansen te zien om de spaarders tegemoet te komen.[12][13]

Minister Bos overwoog juridische stappen tegen de IJslandse autoriteiten.

Achtergrond van de problemen[bewerken]

reclame van Icesave op een Londense taxi

In de voorgaande jaren was de IJslandse financiële sector zeer sterk gegroeid. Medio 2008 was de omvang van de IJslandse financiële sector een veelvoud van het IJslandse bruto nationaal product. De omvang van het balanstotaal van de IJslandse banken was gestegen van bijna tweemaal het IJslandse bbp in 2003 tot tien keer het IJslandse bbp in juni 2008[14]. Het merendeel van deze groei was echter gefinancierd met leningen, afkomstig van buitenlandse investeerders, voor een belangrijk deel opgenomen in andere valuta dan de IJslandse kroon. De uitzettingen hadden echter voor een relevant deel plaatsgevonden in IJsland zelf, onder meer in de vorm van hypotheken. Hierdoor hadden IJslandse banken niet alleen een valutarisico, maar ook een herfinancieringsrisico. Naarmate 2008 vorderde, hadden IJslandse banken steeds meer moeite om vervallende leningen te herfinancieren. Dit bracht Landsbanki ertoe om particulier spaargeld te gaan aantrekken op de Nederlandse (en Britse) markt. Het algehele wegvallen van het vertrouwen op de markt voor interbancaire deposito's in september 2008, een centraal moment in de kredietcrisis, leidde ertoe dat Landsbanki zijn verplichtingen niet meer kon nakomen. Op 6 oktober 2008 werd Landsbanki genationaliseerd, hetgeen de problemen echter niet verhielp: de IJslandse overheid was niet bij machte de bank te saneren.

Depositogarantiestelsel[bewerken]

Persiflage op het IceSave-logo na garantstelling door de Nederlandse regering, door Artyvee

Landsbanki viel voor de eerste € 20.887 onder het IJslandse depositogarantiestelsel. Landsbanki nam bovendien aanvullend deel aan het Nederlandse depositogarantiestelsel, dat het verschil vergoedt tussen wat het Nederlandse stelsel zou vergoeden als het volledig van toepassing zou zijn, en wat het IJslandse depositogarantiestelsel behoort te vergoeden.[15][16] Het Nederlandse stelsel vergoedde voorheen tot € 20.000 spaargeld 100% en tot € 40.000 spaargeld 90%. Sinds 7 oktober 2008 geldt een maximumbedrag van € 100.000.[17][18][19]

Nadat het onzeker bleek of IJsland aan de genoemde garantieverplichtingen kon en wilde voldoen heeft de Nederlandse overheid zich hiervoor tegenover de spaarders garant gesteld. De Nederlandsche Bank zal bovendien de volledige afwikkeling van de aanvragen verzorgen, waardoor de spaarders niet zelf de claim in IJsland hoeven in te dienen.[20] Op 13 oktober heeft DNB het depositogarantiestelsel officieel in werking gesteld. De tegoeden die tot en met 12 oktober aanwezig waren op de betreffende rekeningen, zijn tot dan ook rentedragend. Binnen 5 maanden na de officiële inwerkingstelling van het depositogarantiestelsel, dienden de rekeninghouders een aanvraag in te dienen voor vergoeding. Na het indienen van een verzoek tot vergoeding, keerde DNB binnen 3 maanden de vordering uit.[21]

Nog wel gedupeerd zijn degenen die meer dan € 100.000 op hun rekening hadden. Bovendien geldt het depositogarantiestelsel alleen voor particulieren en kleine ondernemers. Echter bleken ook veel gemeenten en provincies voor miljoenen euro's in IJsland te hebben gespaard,[22] deze tegoeden worden niet vergoed vanuit het depositogarantiestelsel.

Minister Wouter Bos van Financiën ziet in deze zaak het antwoord op de schuldvraag van de problemen liggen bij de IJslandse toezichthouder. De Nederlandsche Bank bleek afspraken te hebben gemaakt over het maximum spaargeld dat Landsbanki in Nederland mocht binnenhalen, € 500 miljoen.[23] Landsbanki heeft zich niet aan deze afspraak gehouden, begin oktober was er reeds € 1,6 miljard ingelegd.[1] Ook bekijkt de minister of de informatie van de IJslandse toezichthouder wel compleet en correct was.

Terugvordering spaartegoeden[bewerken]

Namens enkele duizenden Icesave-klanten heeft het Nationaal Incasso Bureau (NIB) geprobeerd beslag te laten leggen op hun tegoeden bij Icesave Nederland. De Consumentenbond had aangekondigd een kort geding tegen de bank starten om de spaarders toegang te geven tot hun spaartegoeden.[24] Omdat IceSave woensdagmiddag 8 oktober 2008 heeft bekendgemaakt niet meer aan zijn verplichtingen als spaarbank te kunnen voldoen is het kort geding van de Consumentenbond van de baan.[25] De beslaglegging door het NIB was om dezelfde redenen niet meer zinvol.[26]

Op 9 oktober werd duidelijk dat de Nederlandse Minister van Financiën Wouter Bos IJsland dreigt met een rechtszaak, als het land niet aan zijn verplichtingen voldoet en als blijkt dat de IJslandse autoriteiten in het verleden verkeerde informatie hebben verstrekt over de kredietwaardigheid van Icesave. Icesave heeft sinds een halfjaar een vergunning van De Nederlandsche Bank, Bos laat onderzoeken op grond van welke informatie over de kredietwaardigheid van Icesave deze vergunning is verstrekt. De minister weigert uit diplomatiek-tactische overwegingen vooralsnog de Nederlandse Staat garant te laten staan voor de eerste € 20.887 van Nederlandse Icesave-spaarders, dat behoort tot de verplichtingen van IJsland, maar hij vindt wel dat de Nederlandse spaarders niet maandenlang in onzekerheid mogen zitten over hun geld.[27][28][29][30][31]

Tijdens een persconferentie op de avond van 9 oktober 2008 zei Wouter Bos dat de Nederlandse Icesave-spaarder linksom of rechtsom zijn geld zou terugkrijgen. De Nederlandse staat garandeert dat ook de € 20.887 van IJsland uitgekeerd zal worden en de spaarders zullen hun geld tot een maximum van € 100.000 terugzien. Nout Wellink van De Nederlandsche Bank voegde er aan toe dat uiterlijk 22 oktober alle spaarders van Icesave een vorderingsformulier toegezonden zullen krijgen. Hij beloofde het geld terug te geven aan de spaarders bij de IJslandse bank.[32][33][34]

Op 11 oktober heeft de IJslandse staat toegezegd de verplichtingen op basis van haar garantiestelsel na te komen; de Nederlandse staat zal dit geld voorschieten.[35][36]

Op 17 november 2008 werd bekend dat de IJslandse, Britse en Nederlandse regeringen een akkoord bereikt hadden over terugbetaling van tegoeden bij Icesave[37][38]. In augustus 2009 bleek in het IJslandse parlement geen meerderheid te bestaan voor de goedkeuring van deze akkoorden. Het IMF en andere kredietverstrekkers stelden zich op het standpunt dat toegezegde leningen eerst na het definitief worden van de akkoorden zouden worden uitbetaald[39]. Op 31 december 2009 nam het IJslandse parlement de desbetreffende wet, die voorzag in overheidsgaranties ter waarde van $ 5,5 miljard, alsnog aan[40]. Na protesten van de IJslandse bevolking weigerde de president de wet te tekenen, waarna de premier een referendum aankondigde[41][42]. Onderhandelingen tussen de regeringen van IJsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk omtrent wijziging van de leningsvoorwaarden, in februari 2010, leidden niet tot resultaat. Op 6 maart 2010 wees de IJslandse bevolking in een referendum de wet omtrent de terugbetaling van de aan IJsland verstrekte leningen met een overweldigende meerderheid af: slechts 1,5% stemde ervoor[43].

Op 9 december 2010 werd bekendgemaakt dat er een akkoord is tussen IJsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Afgesproken werd dat een bedrag van € 1,3 miljard door IJsland betaald wordt aan Nederland.[44] Op 16 februari 2011 ging het IJslandse parlement akkoord met deze nieuwe overeenkomst tussen IJsland en het Verenigd Koninkrijk en Nederland over terugbetaling van de voorgeschoten € 3,8 miljard: de rente werd verlaagd van 5,5% tot 3,0%; de terugbetaling zou starten in 2016 en uiterlijk in 2046 klaar zijn.[45] [46] Op 20 februari 2011 weigerde de IJslandse president Grimsson wederom het wetsvoorstel te ondertekenen.[47] Op 9 april 2011 verwierp de IJslandse bevolking in een referendum ook dit akkoord.[48] Men verwachtte dat het geschil nu zou worden voorgelegd aan het EFTA Court.[49].

In januari 2013 heeft het hof van justitie van de Europese Vrijhandelsassociatie (EFTA) IJsland gelijk gegeven dat het weigerde Nederlandse en Britse rekeninghouders van Icesave te compenseren.[50] Tegen de uitspraak is geen beroep mogelijk. Volgens het hof waren de gevolgen van de kredietcrisis voor IJsland dermate zwaar, dat het land van compensatie af kon zien. De uitspraak is een tegenslag voor Nederland, maar de Nederlandse overheid heeft inmiddels ongeveer de helft, dat is € 734 miljoen, van dat geld teruggekregen uit de failliete boedel van Landsbanki. IJsland liet direct na de uitspraak weten dat het verwacht dat de gedupeerden de komende jaren wel volledig zullen worden gecompenseerd uit de boedel van Landsbanki.[51] Volgens de regering van IJsland vertegenwoordigen de bezittingen van Landsbanki een waarde van zo'n € 8,8 miljard en zijn de schulden maar € 7,6 miljard.[52]

Bericht van Icesave[bewerken]

Op 10 oktober 2008 werd een Bericht van Icesave aan alle klanten op internet geplaatst. In de loop van 11 oktober werd dezelfde tekst ook per email naar een deel van de Icesaveklanten gezonden. In het bericht worden de gebeurtenissen samengevat. Verder wordt aangegeven dat Icesave zo snel mogelijk de benodigde informatie, zoals bijvoorbeeld de saldo's van de Icesave spaarrekeningen beschikbaar zal stellen aan de klanten zodat zij die informatie kunnen gebruiken bij het doen van een aanvraag tot vergoeding.[53]

In de loop van week 42 werd inloggen op de online bank weer mogelijk gemaakt. Op verzoek van De Nederlandsche Bank werd door Icesave de rente tot en met 12 oktober 2008 op de spaarrekeningen bijgeschreven. Rekeninghouders kunnen dit saldo gebruiken voor een aanvraag tot vergoeding bij DNB, zodra zij het aanvraagformulier Collectieve Garantieregeling hebben ontvangen.

Aanvraagformulier depositogarantiestelsel[bewerken]

De Nederlandsche Bank zond de rekeninghouders van Icesave vóór 22 oktober 2008 informatie over de aanvraagprocedure voor een vergoeding krachtens het depositogarantiestelsel. Daarbij werd aangetekend dat de aanvraag bij DNB uiterlijk kon worden ingediend tot en met 16 maart 2009.

Uitbetaling gedupeerden[bewerken]

Op 11 december 2008 is DNB gestart met het uitbetalen van de gedupeerde spaarders[54]. Een kleine 100.000 aanvragers hebben een aanvraag bij DNB ingediend.

Bijna 6 jaar later verkocht DNB de nog openstaande vorderingen op de moeder van Icesave,Landsbanki, via Deutsche Bank aan beleggers met een winst van 6 miljoen euro. Met deze verkoop is de 1,636 miljard euro die is uitbetaald onder het depositogarantiestelsel aan Icesavespaarders volledig terugbetaald.[55] DNB procedeert door over rentebetalingen over de schuld van circa 100 miljoen euro.[56]

Terugbetaling uit faillissementsboedel[bewerken]

De bewindvoerders van Landsbanki zeiden in november 2011 te verwachten dat na de verkoop van Iceland Foods, voor 67% eigendom van Landsbanki, een eerste betaling aan de crediteuren gedaan zou kunnen worden van 432 miljard kronur, omgerekend ongeveer 2,8 miljard Euro[57].

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b DNB weet nog niets over Icesave NOS.nl, 8 oktober 2008
  2. Icesave savers warned on accounts, BBC, 7 oktober 2008
  3. DNB stond klaar om Icesave aan te pakken, FEM, 15 oktober 2008
  4. IJsland neemt controle over bankensector NRC, 7 oktober 2008
  5. Tweede bank IJsland genationaliseerd De Tijd, 7 oktober 2008
  6. IJsland nationaliseert tweede grootste bank De Standaard, 7 oktober 2008
  7. DNB treedt in overleg met IJslandse autoriteiten over Icesave DNB, 7 oktober 2008
  8. Icesave gooit handdoek in de ring, Algemeen Dagblad, 8 oktober 2008
  9. Verklaring op website www.icesave.nl
  10. Persbericht in werking treden van depositogarantiestelsel DNB, 14 oktober 2008
  11. DNB helpt Nederlandse klanten Icesave Volkskrant 7 oktober 2008
  12. Icesave komt verplichtingen niet na NOS.nl, 8 oktober 2008
  13. Overheid en DNB in overleg met IJsland over IceSave Beursgorilla.nl, 8 oktober 2008
  14. Mark J. Flannery, University of Florida: Iceland’s Failed Banks: A Post-Mortem, p. 103, [1]
  15. Deposit Guarantees. Sedlabanki - Centrale bank van IJsland
  16. Depositogarantiestelsel. DNB
  17. Inwerkingstreding verhoging garantiestelsel DNB, 7 oktober 2008
  18. 8. Stel mijn bank gaat failliet. Wat is dan de procedure? Consumentenbond, oktober 2008
  19. Dekking Depositogarantiestelsel blijft 100.000 euro
  20. De Nederlandsche Bank stelt depositogarantiestelsel voor spaarders bij Icesave in werking DNB, 9 oktober 2008
  21. DNB stelt depositogarantiestelsel officieel in werking voor rekeninghouders Icesave DNB, 9 oktober 2008
  22. Financiële problemen gemeenten en provincies BrabantsDagblad, 15 oktober 2008
  23. Icesave brak beloften, DNB was machteloos Parool, 16 oktober 2008
  24. Consumentenbond start kort geding Icesave, Financieele Dagblad, 8 oktober 2008
  25. Update kort geding Icesave Consumentenbond, 8 oktober 2008
  26. NIB incasso: Beslaglegging Icesave nutteloos, bijna failliet Financieele Dagblad 8 oktober 2008
  27. IJsland heeft het nu even 'heel erg druk' NRC, 9 oktober 2008
  28. Icesave: Bos dreigt IJsland voor de rechter te slepen Elsevier, 9 oktober 2008
  29. Bos wil snel zekerheid van Icesave De Telegraaf, 9 oktober 2008
  30. Bos dreigt met rechtszaak tegen IJsland Trouw, 9 oktober 2008
  31. Bos dreigt met rechtszaak tegen IJsland. Dag, 9 oktober 2008
  32. 20 miljard voor financiële sector (persconferentie video), NOS Politiek 24, 9 oktober 2008
  33. 20 miljard voor financiële sector NRC, 10 oktober 2008
  34. DNB stelt depositogarantiestelsel voor spaarders bij Icesave in werking De Nederlandsche Bank, 9 oktober 2008
  35. IJsland komt verplichtingen na
  36. ‘Bos en Britten houden lening aan IJsland tegen’ NRC, 7 november 2008
  37. Akkoord IJsland over Icesave
  38. (en) Iceland agrees deal on foreign bank deposits
  39. Impasse in IJslandse politiek over Icesave-akkoorden
  40. (en) Iceland Lawmakers Pass Accord With U.K., Netherlands
  41. IJsland houdt referendum over omstreden Icesave-akkoord
  42. (en) Iceland to Hold Referendum on Icesave Bill After Grimsson Veto
  43. (en) 1.5% voted ‘yes’ in Icesave referendum
  44. De Jager: Icesave akkoord over volledige terugbetaling, FD.nl, 09-12-2010
  45. IJslandse parlement stemt in met Icesave-deal
  46. IJslanders akkoord met terugbetaling Icesave geld
  47. (en) Iceland President Blocks Bill Guaranteeing $5 Billion U.K., Dutch Deposits
  48. (en) Icelanders Reject Foreign Depositor Claims, Forcing Year-Long Court Battle
  49. Dit is het gerecht dat is ingesteld voor geschillen tussen de EU-lidtaten en de drie andere lidstaten van de Europese Economische Ruimte, zijnde IJsland, Liechtenstein en Noorwegen
  50. Economie nieuws.nl, Rechter geeft IJsland gelijk in Icesave-zaak, 28 januari 2013 Geraadpleegd op 2013-01-30
  51. Volkskrant: IJsland wint Icesave-zaak, 28 januari 2013 Geraadpleegd op 2013-01-30
  52. Het Financieele Dagblad, Nederland verliest proces Icesave-claim, 29 januari 2013, blz 5
  53. Bericht van Icesave aan alle klanten Bank.blog.nl, 10 oktober 2008
  54. Nieuwsbericht van DNB DNB, 11 december 2008
  55. http://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/nieuws-2014/dnb310933.jsp
  56. http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2824/Politiek/article/detail/3726174/2014/08/27/Kunnen-we-het-Icesave-debacle-nu-achter-ons-laten.dhtml
  57. (en) Iceland to Make First $3.3B Depositor Payment