Idioom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Idioom is een ander woord voor taaleigen, dat wil zeggen eigenaardigheden van een taal. Er wordt onderscheid gemaakt tussen talige middelen die andere talen op een vergelijkbare wijze tot hun beschikking hebben en zaken waarvoor dat niet geldt. Een begrip wordt doorgaans beperkt tot grammaticale en lexicale eigenaardigheden, ofschoon ook fonologische en morfologische elementen zeer afwijkend kunnen zijn.

Het idioom moet worden onderscheiden van de woordenschat en de grammatica van een taal:

De volgende zinnen, bijvoorbeeld, zijn grammaticaal correct, met zuiver Nederlandse woorden:

Welke tijd is het?
Wat is jouw naam?

Echter, in het Nederlands zegt men gewoonlijk

Hoe laat is het?
Hoe heet je?

Alleen deze laatste zin hoort dus tot het Nederlandse idioom. Dergelijke vaste woordcombinaties die het idioom van een taal vormen worden ook wel collocaties of fraseologismen genoemd.

Een belangrijk onderdeel van het idioom is het figuurlijk gebruik van voorzetsels als op, aan, onder en dergelijke. Het woord onder betekent letterlijk: dichter bij het aardoppervlak ten opzichte van iets (of dichter bij het middelpunt van de aarde, voor zaken die onder het aardoppervlak liggen). In die betekenis wordt het woord onder vertaald als below in het Engels en sous in het Frans. In een uitdrukking als onder vrienden wordt onder figuurlijk gebruikt. Dan wordt het vertaald met among (Eng.) of parmi (Fr.). Het Nederlandse voorzetsel is daarmee slechts gedeeltelijk equivalent aan het Franse sous en het Engelse below (zie verder vertaalequivalent). Het gebruik van onder in onder vrienden is een voorbeeld van Nederlands idioom.

Als de grammatica verschillende woordvolgordes toelaat, maar sommige daarvan veel gangbaarder zijn dan andere, kan dit ook tot het idioom gerekend worden.

Tot het idioom behoren ook staande uitdrukkingen, en spreekwoorden en gezegdes.

In het proces van verwerving van een vreemde taal en ook bij taalleren in het algemeen speelt idioom een bijzondere rol, omdat het niet via algemene regels te leren is. Juist de beheersing van moeilijker direct te vertalen zinswendingen en woordgebruik is een indicatie van de wijze waarop een vreemde taal wordt beheerst. Veel idiomatische uitdukkingen kan men vinden in een goed woordenboek, bij de behandeling van een bepaald lemma. Het probleem is dat men niet altijd weet dat men naar een speciale uitdrukking moet zoeken, en vaak ook niet meteen onder welk lemma men die kan vinden. Het zijn niet zozeer individuele woorden die voor problemen zorgen, maar juist ook uitdrukkingen, zinswendingen of frases waarin die gebruikt worden.

Er zijn vaak aparte oefenboeken en lexica voor nodig om deze idiomatische uitdrukkingsvormen aan te leren. Ofschoon deze stof sterk afhankelijk is van het niveau en de voorkennis van de leerling, kunnen er toch ook lijsten worden aangelegd die voor grotere categorieën leerlingen met verschillende moedertalen nuttig zijn. In het Nederlandse vreemdetalenonderwijs wordt de term idioom ook gebruikt in de betekenis van woordenschat. Docenten spreken van een idioomtoets en idioomboek, een boek met de belangrijkste woorden voor een bepaald niveau.

Muziek en kunst[bewerken]

Het begrip 'idioom' wordt in een figuurlijke betekenis ook gebruikt in relatie tot muziek of beeldende kunst, als aanduiding voor wat een compositie of ander kunstwerk herkenbaar maakt als gemaakt door een bepaalde kunstenaar (vergelijk signatuur en muzikale handtekening).