Investeerder-staatarbitrage

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Investeerder-staatarbitrage (Engels: Investor-State Dispute Settlement, ISDS) is een voorziening in internationale handelsverdragen en internationale investeringsovereenkomsten die de investeerder het recht geven om zelfstandig een arbritragezaak tegen een vreemde overheid aanhangig te maken op basis van internationale wetgeving. Bijvoorbeeld: een investeerder investeert in land A, dat deelnemer is van een internationaal handelsverdrag dat een ISDS-clausule bevat. Als land A een wet aanneemt die het verdrag schendt, kan de investeerder een schadeclaim indienen bij de overheid van land A. Deze schadeclaim wordt vervolgens behandeld door een daarvoor opgericht tribunaal.

Bescherming van buitenlandse investeringen[bewerken]

Historische ontwikkeling[bewerken]

Op basis van traditionele internationaal recht kan een staat schade die door een vreemde mogendheid is toegebracht aan haar ingezetene verhalen op basis van diplomatieke bescherming. Naast diplomatieke bescherming en uitoefening van diplomatieke druk kunnen staten ad hoc commissies en arbitragetribunalen oprichten om schadeclaims van elkaars ingezetenen te behandelen.

Actuele ontwikkelingen[bewerken]

Op dit moment wordt de bescherming van directe buitenlandse investeringen gegarandeerd door een groeiend netwerk van meer dan 2750 bilaterale investeringsverdragen (BITs), multilaterale investeringsverdragen (MITs) en vrijhandelsverdragen, zoals het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag NAFTA, voor zover die een paragraaf bevatten over de bescherming van investeringen. De meerderheid van deze overeenkomsten bevat juridische instrumenten die buitenlandse investeerders significante bescherming bieden en mogelijkheden om schade rechtstreeks te verhalen bij de deelnemende overheden indien zo'n verdrag wordt geschonden. In totaal zijn inmiddels meer dan 240 van dergelijke arbitragezaken afgesloten, waarvan circa 42% eindigde in een uitspraak ten gunste van de betrokken overheid en circa 31% ten gunste van de klagende investeerder. De overige zaken (circa 27%) werden geschikt.[1]

Artikel 11 van NAFTA bevat een investeerder-staatvoorziening.

Artikel 11 van het NAFTA-verdrag[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een belangrijk voorbeeld van ISDS is te vinden in artikel 11 van het NAFTA-verdrag. Dit artikel geeft investeerders uit een van de NAFTA-ondertekenaars (Canada, de Verenigde Staten en Mexico) het recht om schadeclaims tegen de overheden van andere NAFTA-landen rechtstreeks in te dienen bij een international arbitragetribunaal. Daarvoor hoeven niet eerste de nationale beroepsprocedures te worden gevolgd, zoals blijkt uit artikel 1121 van NAFTA. Dit is het eerste voorbeeld van dergelijke internationale arbitrage tussen ontwikkelde landen.[2]

Tribunalen[bewerken]

Claims van investeerders kunnen aanhangig worden gemaakt door alle rechtspersonen. Investeringstribunalen bestaan over het algemeen uit drie arbiters, waarbij een wordt gekozen door de klagende partij, een door de verdedigende partij en een in gezamenlijk overleg tussen de partijen of de door hen gekozen arbiters wordt benoemd, afhankelijk van de van toepassing zijnde procedures voor het conflict.

Kritiek[bewerken]

De opname van ISDS-voorzieningen in internationale handelsverdragen wordt door sommige critici gezien als een ontwikkeling die de mogelijkheden beperken voor nationale overheden om hervormingen door te voeren en beleidsprogramma's uit te voeren, met name op de terreinen van volksgezondheid, milieubescherming en mensenrechten.[3] Deze critici stellen dat claims of de angst voor claims door investeerders tegen staten het onmogelijk maakt om een effectief beleid op te zetten op deze terreinen. Iedere wets- of beleidswijziging zou de winstverwachting van buitenlandse investeerders kunnen aantasten, en de staat zou dat moeten compenseren. Bovendien hebben zij kritiek op de trend dat deze arbitragezaken in beslotenheid worden beslist, door tribunalen die bestaan uit handelsadvocaten die zelf in andere zaken kunnen optreden namens de klagende partijen en die geen verantwoording voor hun beslissingen hoeven af te leggen aan het publiek en die niet gebonden zijn aan het respecteren van grondwetten of mensenrechtenverdragen.[4]

Digitale-rechtenactivist Joe Karaganis beschrijft ISDS-voorzieningen als de opkomst van 'bedrijfssoevereiniteit'[5]. Volgens journalist-activist Glyn Moody geeft deze term aan dat bedrijven de "gelijke" worden van de staat.

Vanwege deze en andere bezwaren tegen ISDS-voorzieningen, besloot de Australische overheid in 2011 om in de toekomst geen handelsverdragen te sluiten die ISDS-clausules bevatten:[6]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/webdiaepcb2013d3_en.pdf
  2. US Department of State. NAFTA Investor-State Arbitrations. Bekeken: 12 April 2010
  3. Dupuy, P.M., Petersmann, E.U., Francioni, F., eds. (2010, February). "Human Rights in International Investment Law and Arbitration", Oxford Scholarship Online. ISBN 978-0-19-957818-4 DOI:10.1093/acprof:oso/9780199578184.001.0001
  4. Van Harten, Gus. "OECD Document Discusses Investor State Dispute Settlement". Bekeken: 7 July 2011.
  5. Trade Agreements Are Designed To Give Companies Corporate Sovereignty - Techdirt, 25 oktober 2013
  6. "Trade Policy Statement", Australian Government. Bekeken: 15 July 2011.