Ir. D.F. Wouda-gemaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ir. D.F. Wouda-gemaal
Werelderfgoed cultuur
Woudagemaal 1.jpg
Land Vlag van Nederland Nederland
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria i, ii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 867
Inschrijving 1998 (22e sessie)
Kaart
Ir. D.F. Wouda-gemaal
Ir. D.F. Wouda-gemaal
52° 51′ NB, 5° 41′ OL
UNESCO-werelderfgoedlijst
Ir. D.F. Wouda-gemaal
Ir. D.F. Wouda-gemaal
Ir. D.F. Wouda-gemaal
Gebouw
Plaats Lemmer
Bouwjaar 1918-1920
Verbouwing 1955, 1967
Architect Ph. Dijkshoorn
Huidig gebruik noodgemaal, museum
Monumentnummer 25772
Monumentstatus Rijksmonument, werelderfgoed
Gemaal
Functie Boezemgemaal
Buitenwater IJsselmeer (voorheen Zuiderzee)
Binnenwater Stroomkanaal, Friese boezem
Capaciteit 4000 m³ per minuut
Aandrijving stoom
Fabrikant motor Machinefabriek Jaffa
Bouwjaar motor 1919-1920
Opvoerwerktuig 8 centrifugaalpompen
Waterschap Wetterskip Fryslân

Het Ir. D.F. Wouda-gemaal is het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld. Het gemaal staat bij Tacozijl (nabij Lemmer) en wordt gebruikt om het waterpeil in Friesland te verlagen als het J.L. Hooglandgemaal bij Stavoren onvoldoende capaciteit kan leveren.

Beschrijving[bewerken]

Het gemaal is sinds 1947 vernoemd naar ir. D.F. Wouda, hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat van Friesland.[1] Hij ontwierp het in 1917-'18 gebouwde pand in een traditionele stijl met invloeden van het rationalisme.

Het machinepark, geplaatst in 1919-1920 en bestaand uit vier tandem-compound stoommachines en acht centrifugaalpompen, werd ontworpen door Ph. Dijkshoorn en gebouwd door de Machinefabriek Jaffa te Utrecht.[2] Elke stoommachine is gekoppeld aan twee centrifugaalpompen.

Het gemaal werd op 7 oktober 1920 geopend door koningin Wilhelmina. In 1955 werden de zes kolengestookte stoomketels vervangen door vier nieuwe ketels van Werkspoor, die in 1967 op oliestook werden omgebouwd. Tot 1966 werd het gemaal gebruikt om het boezempeil van Friesland (het FZP) te verlagen. In dat jaar werd het J.L. Hooglandgemaal opgeleverd, sindsdien wordt het Ir. D.F. Wouda-gemaal nog slechts enkele dagen per jaar ingezet. Door o.a. de klimaatverandering is de inzet van het gemaal bij langdurige en hevige regenval echter van groot belang voor het handhaven van het peil van de Friese boezem. Wanneer het gemaal functioneel wordt ingezet, is het ook voor bezoekers geopend.

Sinds 1998 staat het gemaal op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.[3] Het behoort tot de top 100 der Nederlandse rijksmonumenten. Het monument is bijna dagelijks voor bezoek geopend, er is een futuristisch ogend bezoekerscentrum aanwezig. Tijdens de 'draaidagen' trekken de werkende stoommachines vaak zo veel bezoekers dat met een wachttijd van uur of langer rekening moet worden gehouden.

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Dirk Frederik Wouda - Motto ingenieur: 'Wie slagen wil, die slagen kan', Wijd en Zijd, 6 april 2011
  2. Stenvert, Ronald [et.al.] (2000) Fryslân. Monumenten in Nederland, deel 6. Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Zwolle: Waanders. ISBN 90 400 9476 4
  3. http://whc.unesco.org/en/list/867