Jacobikerk (Utrecht)

	Jacobikerk
	Zuidzijde van de Jacobikerk aan de Sint Jacobsstraat 171 te Utrecht
Plaats	Utrecht
Denominatie	Nederlandse Hervormde Kerk
Gebouwd in	13-15e eeuw
Restauratie(s)	1978
Gewijd aan	Jacobus de meerdere
Monumentale status	Rijksmonument
Monumentnummer	36148
	Architectuur
Stijlperiode	Gotiek
Toren	63m
	Interieur
Orgel	Gerrit Pietersz. 1510, R. Garrels 1740
	Interieur van de Jacobikerk, door Pieter Saenredam
	Zonnewijzer uit 1463
Portaal	Christendom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

De Jacobikerk is een kerk in de Nederlandse stad Utrecht. Zij was oorspronkelijk een van de vier middeleeuwse parochiekerken van de stad (de andere waren de Buurkerk, de Nicolaïkerk en de Geertekerk) en is sinds de Hervorming in gebruik bij de Nederlandse Hervormde Kerk, thans de Protestantse Kerk in Nederland.

[bewerken] Geschiedenis

De patroonheilige van de Jacobikerk was Jacobus de meerdere, en de kerk werd dan ook aangedaan door pelgrims op weg naar Santiago de Compostella. Tegenwoordig herinnert de windvaan op de toren in de vorm van een Jacobsschelp nog aan dit verleden.

De kerk is ontstaan in een kleine handelsnederzetting aan een tak van de Rijn, even noordelijk van de handelswijk Stathe, die in de 12e eeuw binnen de omwalling van Utrecht werd opgenomen. De kerk werd vele malen uitgebreid om tegemoet te komen aan de steeds groeiende bevolking. Uiteindelijk is de toren ingebouwd geraakt door de omringende schipbeuken. De oudste delen van de kerk dateren uit de 13e eeuw, maar de huidige vorm als een geheel in steen overwelfde hallenkerk dateert uit de 15e eeuw.

In 1566 werd de Jacobikerk geteisterd door de Beeldenstorm. Tijdens de Opstand, bij het beleg van kasteel Vredenburg in 1576-1577 werd het zuidwestelijke deel van de kerk door beschieting zwaar beschadigd. Het stenen gewelf stortte in en werd vervangen door een nog aanwezige houten zoldering. In deze roerige tijden was Hubert Duifhuis predikant van de Jacobigemeente. In 1580 werd de kerk definitief protestants.

De zeer ranke torenspits (reikend tot ca. 80 m) woei om tijdens de zomerstorm van 1674, waarbij de beiaard van de gebroeders Hemony ook verloren ging. Pas in 1954 werd een nieuwe spits gebouwd, aanmerkelijk lager dan de oorspronkelijke. De toren is nu 63 meter hoog en daarmee na de Domtoren het hoogste bouwwerk in de Utrechtse binnenstad.

[bewerken] Trivia

In een van de pijlers van de kerk is de cel bewaard gebleven waar in de vijftiende eeuw de kluizenares Alyt Ponciaens haar dagen sleet. Kluizenaressen waren er meer in het laat-middeleeuwse Utrecht. De bekendste was Suster Bertken die zich in de Buurkerk had laten insluiten.

Van de inventaris is het koperen koorhek het opmerkelijkst. De laat-gotische gedeelten voor de zijkoren dateren uit de jaren 1516 tot 1519 en zijn vervaardigd door de Mechelse geelgieter Jan van den Ende. Het middendeel, dat bij de beeldenstorm in 1566 verloren ging, werd in het jaar daarop vervangen door een hek in renaissance-stijl. De eikenhouten preekstoel dateert van rond 1560.

De oudste delen van het orgel stammen uit ongeveer 1510 en zijn vervaardigd door Gerrit Pietersz. Veel pijpwerk werd in 1742 vervangen door Rudolf Garrels. De orgelkast is in zijn huidige vorm vooral een product van Abraham Meere uit de jaren 1819-1823. Het instrument heeft 33 registers: 13 op het hoofdwerk, 15 op het rugpositief en 5 op het pedaal.

Aan de zuidzijde van de kerk is de oudste nog bestaande zonnewijzer van Nederland te zien, gedateerd 1463. Het is daarmee één van de oudste nog bestaande zonnewijzers van Europa.

In de toren hangen vijf luidklokken, waarvan de grootste, de 4000 kg wegende Salvator, in 1479 gegoten is door Steven Butendiic. De andere dateren uit de 20e eeuw.