Jan Christian Smuts

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jan Christian Smuts
Jan Christian Smuts
Jan Christian Smuts
Geboren 24 november 1870
Bovenplaats, Riebeek-Wes, Britse Kaapkolonie
Overleden 11 september 1950
Doornkloof, Irene, Pretoria, Unie van Zuid-Afrika
Politieke partij Suid-Afrikaanse Party
Verenigde Party
Partner Isie Krige
Beroep Premier
Generaal
Handtekening Handtekening
2e premier van de Unie van Zuid-Afrika
Aangetreden 3 september 1919
Einde termijn 30 juni 1924
Voorganger Louis Botha
Opvolger James Barry Munnik Hertzog
4e premier van de Unie van Zuid-Afrika
Aangetreden 5 september 1939
Einde termijn 4 juni 1948
Voorganger James Barry Munnik Hertzog
Opvolger Daniël François Malan
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Jan Christia(a)n Smuts (Riebeek-Wes, 24 mei 1870Pretoria, 11 september 1950) was een Zuid-Afrikaans militair, staatsman en filosoof. Smuts maakte faam als Boerengeneraal tijdens de Tweede Boerenoorlog en was premier van de Unie van Zuid-Afrika van 1919 tot 1924 en van 1939 tot 1948.

Jeugd en Boerenoorlog[bewerken]

Smuts werd geboren in de Britse Kaapkolonie als zoon van de Afrikaners Jacobus en Catharina Smuts. Hij studeerde letteren en natuurwetenschappen aan de Universiteit van Stellenbosch en rechten te Cambridge.

Smuts was een zeer talentvolle student en ging na zijn studie aan het werk in Kaapstad. Hoewel hij eerst een bewonderaar was van de Britse magnaat Cecil Rhodes veranderde hij van mening nadat Rhodes de Zuid-Afrikaansche Republiek binnenviel met de Jameson Raid; in 1898 werd hij staatsprocureur van laatstgenoemde Republiek. Toen de Tweede Boerenoorlog uitbrak poneerde Smuts een offensieve strategie waarbij de Boeren Natal zouden veroveren; dit plan werd echter niet uitgevoerd. Na het verlies van de hoofdstad Pretoria was Smuts een belangrijke generaal tijdens de guerrillafase van de oorlog waarbij de Kaapkolonie werd binnengevallen.[1]

Unie van Zuid-Afrika[bewerken]

In 1902 was hij medeondertekenaar van de Vrede van Vereeniging, die een einde maakte aan de Boerenoorlog en erkenning van de Britse overheersing betekende. Hij trad opnieuw in staatsdienst en werd in 1907 minister van Buitenlandse Zaken van de Kaapkolonie. Sindsdien ijverde hij voor de vereniging van de Britse koloniën in Zuidelijk Afrika tot een unie. In 1910 kwam die unie er en werd de Unie van Zuid-Afrika gesticht. Smuts sloot zich aan bij de Suid-Afrikaanse Party van premier Louis Botha. De SAP streefde naar samenwerking tussen de Afrikaners en de Engelsen. Tussen 1910 en 1919 was hij minister van Binnenlandse Zaken, Mijnbouw en Defensie en korte tijd minister van Financiën.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren hij en premier Louis Botha voorstanders van een pro-Britse politiek en Smuts leidde militaire expedities tegen de Duitse koloniën Duits-Zuidwest-Afrika en Duits-Oost-Afrika. In 1917 werd hij als minister van Defensie lid van het Imperial War Cabinet (Imperiale Oorlogskabinet) van de Britse premier David Lloyd George.

Standbeeld van Smuts in Londen

Premierschap[bewerken]

In 1919 volgde Smuts de overleden Botha op als premier van Zuid-Afrika. In 1922 liet hij een opstand van blanke mijnwerkers hardhandig onderdrukken, waardoor hij tijdelijk zijn krediet bij de Afrikaners verspeelde. In 1924 werd Barry Hertzog van de Nasionale Party premier. Meteen na zijn ambtsaanvaarding voerde Hertzog wetten in die de blanke minderheid nog meer bevoorrechtten boven de zwarte meerderheid.

In 1933 werd Smuts minister van Justitie in een coalitieregering onder Hertzog. In 1934 volgde er een fusie tussen Smuts Suid-Afrikaanse Party en Hertzogs Nasionale Party tot de Verenigde Party. Toen Zuid-Afrika in 1939, tegen de wil van Hertzog, Duitsland de oorlog verklaarde, trad Hertzog als premier af en richtte de Nasionale Party opnieuw op. Bij de daaropvolgende verkiezingen behaalde Smuts Verenigde Party een grote overwinning en werd hij opnieuw premier. Naast het premierschap nam hij ook het ministerschap van Defensie en Buitenlandse Zaken op zich.

Als minister-president volgde Jan Smuts een pro-Britse koers en liet Zuid-Afrika actief deelnemen aan de strijd. In 1941 werd hij bevorderd tot Brits veldmaarschalk. Na de Tweede Wereldoorlog had hij een groot aandeel in de oprichting van de Verenigde Naties.

In 1948 verloor hij de verkiezingen en werd apartheidspoliticus Daniel François Malan minister-president van Zuid-Afrika.

Opvattingen[bewerken]

Smuts genoot veel gezag bij met name de Engelsen in Zuid-Afrika en een deel van de Afrikaners. Opmerkelijk was ook zijn populariteit (met name tijdens de Tweede Wereldoorlog) onder de autochtone Afrikaanse bevolking. Zijn loyaliteit jegens Groot-Brittannië veroorzaakte wat problemen tussen Smuts en de blanke nationalisten.

Smuts was een tegenstander van apartheid, maar voorstander van segregatie en blanke suprematie. In zijn ogen was de zwarte bevolking onontwikkeld en niet in staat om Zuid-Afrika te besturen.

Jan Smuts was een zeer ontwikkeld man en naast zijn politieke bezigheden een bekend filosoof. Als filosoof hing hij het holisme aan en hij wordt daarmee gezien als een van de grondleggers van de systeemtheorie. Ook op landbouwkundig gebied blonk hij uit.

Voorganger:
Louis Botha
Premier van Zuid-Afrika
Kabinetten-Smuts I, II en III
Coat of Arms of South Africa (1932-2000).svg
1919-1924
Opvolger:
James Barry Hertzog
Voorganger:
James Barry Hertzog
Premier van Zuid-Afrika
Coat of Arms of South Africa (1932-2000).svg
Kabinetten-Smuts IV en V
1939-1948
Opvolger:
Daniel François Malan
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Martin Bossenbroek: De boerenoorlog. Amsterdam, Atheneum Polak & Van Gennep, 2012. ISBN 9789025369934