Jan Klaassen (pop)
Jan Klaassen (ook gespeld als Klaasen) is de hoofdpersoon van een poppenkastspel die veel voorkomt in de lage landen.
Jan Klaassen heeft oorspronkelijk hetzelfde uiterlijk als Pulcinella uit de commedia dell'arte, namelijk een hoge bochel en een puntige buik.
Jan Klaassen is met zijn vrouw Katrijn de vaste hoofdpersoon in de verhalen die in de kast worden opgevoerd. Jan betrekt het publiek vaak bij het spel. Zo zal hij hen vragen op een bepaald voorwerp te letten en hem te roepen als er wat mee gebeurt. Dat dit verkeerd afloopt staat bij voorbaat al vast. Toch hebben al zijn avonturen een happy end.
Jan Klaassen is een dommig personage met een gouden hart. Hij bracht het zelfs tot romanfiguur in het werk van de schrijver Cor Ria Leeman als een soort kinderversie van Tijl Uilenspiegel.
[bewerken] De oorspronkelijke Jan Klaassen
Volgens het Amsterdams Gemeentearchief zijn de poppenkastfiguren gebaseerd op twee oud inwoners van de Jordaan, Jan Klaassen en Katrijn Pieters. Zij waren in 1686 in de Nieuwe Kerk getrouwd. Catharina woonde in de Tuinstraat, Jan in de Anjelierstraat. Zíj dronk, en híj hield niet van hard werken. Jan Klaassen begon een poppenkast en vermaakte boeren, burgers en buitenlui met de uitbeelding van zijn huwelijksleven waaraan nogal iets ontbrak! "Hun huwelijk kende echter zoveel wantoestanden, dat de kerkenraad van de Amsterdamse hervormde gemeente op 21 januari 1706 besloot het stel ter verantwoording te roepen, zoals te lezen staat in de protocollen."
Volgens een andere overlevering was Jan Claesen oorspronkelijk een trompetter in het leger van Frederik Hendrik; later gaf hij samen met zijn vrouw Katrijn poppenkastvoorstellingen. Naar aanleiding hiervan ontstond het lied "Jan Klaasen de Trompetter" van Rob de Nijs, dat in 1973 populair was. Het graf van deze trompetter wordt thans in Andel aangewezen.
[bewerken] Trivia
- In het Engels heten Jan en Katrijn: "Punch & Judy"
- De benaming "Jan Klaassen" wordt vaak gegeven aan houterige, inhoudsloze mensen. "Houten Klaas" is hiervan afgeleid.
- Jan Klaassen duikt op in het Suske en Wiskealbum De poppenpakker (1973), naast andere beroemde poppen als Katrijn, Mephisto, Pierrot, Schanulleke, Pats en de Neus, de Schele en de Kop uit de Antwerpse poppentheaters; de Poesje) en de Koninklijke Poppenschouwburg Van Campen.
- Jan Klaassen en Katrijn vervulden allebei een rol in De Film van Ome Willem. De stem van Jan Klaassen werd ingesproken door Pieke Dassen (August) en die van Katrijn eerst door Jennifer Willems (Teuntje) en later door Aart Staartjes (Toon) die samen met Edwin Rutten (Ome Willem) de overige personages voor rekening nam.
- In Braamt ligt het pretpark Het Land van Jan Klaassen, met als hoofdthema Jan Klaassen en zijn avonturen.
- Voordat Jan Klaassen ontstond, kende men in Nederland Hansworst.
- In Duitsland speelt Junker Stockfisch de figuur van Jan Klaassen.
- Vergelijk Nasreddin Hodja, Karaghiozis en Karagöz.
- In de Verenigde Staten bestaat een gelijkaardig figuurtje genaamd mr. Bungle, een lui en slordig type dat kinderen in het Amerika van de jaren vijftig als ongunstig voorbeeld werd voorgehouden. In het Internet Archief is een opvoedzaam filmpje waar hij prominent in voorkomt (zie Lunchroom manners). Hij treedt daarin solo op, zonder 'Katrijn'.
- De Britse groep Coldplay heeft een videoclip gemaakt waarin Jan en Katrijn voorkomen.
- De Britse comédienne Ronni Ancona maakte voor haar Koefnoen-achtige programma een sketch over een Hollywood-verfilming met Robert De Niro in de rol van Jan Klaassen.
