Jan Romein
Jan Marius Romein (Rotterdam, 30 oktober 1893 — Amsterdam, 16 juli 1962) was een Nederlandse historicus. Samen met zijn vrouw Annie Romein-Verschoor heeft hij verschillende belangwekkende publicaties over de Nederlandse geschiedenis doen verschijnen. Hij was ook actief op het terrein van de cultuurgeschiedenis en was hoofdredacteur van De Tribune.
Inhoud |
[bewerken] Levensloop
Romein kwam uit een doopsgezind milieu en liet zich ook in 1913, op zijn 20e jaar in de doopsgezinde kerk aan de Laurenssraat in Rotterdam dopen op zijn persoonlijke, op 14 pagina's in een schoolcahier geschreven belijdenis [1]. Vanaf 1914 studeerde hij vervolgens aanvankelijk theologie aan de Rijksuniversiteit Leiden maar stapte na geraakt te zijn door het marxisme, in het tweede studiejaar over naar Nederlandse letteren en geschiedenis. Hij sloot zich aan bij een studentenvereniging voor studie van het socialisme en kwam in het vaarwater van het marxistische blad De Tribune terecht.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog deden Jan Romein en zijn vrouw aan allerlei verzetswerk. Jan Romein was verdacht bij de Duitsers vanwege zijn marxistische overtuigingen en moest ontslag als hoogleraar aanvaarden in 1942. Toen hij merkte dat de Duitsers hem zochten, dook hij min of meer onder op de Hofstede Oud-Bussem te Bussum. In 1943 werd hij enkele maanden opgesloten in Kamp Amersfoort. In 2011 werd duidelijk dat Jan Romein en zijn vrouw ten minste één Joodse onderduikster hadden gehad en ontving het echtpaar postuum de onderscheiding 'Rechtvaardige onder de Volkeren' van Yad Vashem.
In de vroege jaren 50 stond Jan Romein relatief geïsoleerd vanwege zijn communistische sympathieën, en in 1951 werd hem de toegang tot de Verenigde Staten geweigerd voor een spreekbeurt. De laatste jaren van zijn leven besteedde hij aan het schrijven van Op het breukvlak van twee eeuwen. Romein overleed in 1962 op 68-jarige leeftijd te Amsterdam.
Eén van Romeins bekendste promovendi was Bernard Slicher van Bath, die later hoogleraar in Wageningen en Groningen zou worden.
[bewerken] Werk
Jan Romein beschreef de geschiedenis vanuit een marxistische invalshoek. De klassetegenstellingen en de materiële verhoudingen bepaalden in zijn visie de loop van de geschiedenis. Hij werd diepgaand beïnvloed door de Leidse hoogleraar en cultuurhistoricus Johan Huizinga en de Duitse economisch filosoof Karl Marx.
[bewerken] Boeken
Verschillende boeken heeft hij samen met zijn vrouw Annie Romein-Verschoor geschreven. Ook anderen hebben bijgedragen aan boeken onder zijn redactie. Vooral in het boek Op het breukvlak van twee eeuwen poogde Romein een integrale visie op de geschiedenis te geven. Het boek probeerde de eeuwwisseling in al zijn facetten te beschrijven.
De boeken van Romein worden ook vandaag de dag nog gelezen. Net als bij Johan Huizinga muntten ze uit in hun beheersing van de Nederlandse taal.
In De Dialectiek van de Vooruitgang [2] uit zijn bundel Het onvoltooid verleden formuleerde hij de wet van de remmende voorsprong. Hierin beschreef hij een weerkerend fenomeen in de economische geschiedenis, waarbij vernieuwers of trendsetters op een bepaald ogenblik worden bijgehaald en zelfs achtergelaten door de trendvolgers.
[bewerken] Anne Frank
In 1946 kreeg zijn vrouw het dagboek van Anne Frank in handen, waarvoor zij een uitgever trachtte te vinden. Zij slaagde hier niet in en gaf het dagboek aan haar echtgenoot. Jan Romein schreef vervolgens een artikel dat verscheen op de voorpagina van Het Parool.[3] Dit was de eerste publicatie over het dagboek van Anne Frank en over Anne Frank zelf. Na de publicatie van het artikel ontstond er belangstelling van een aantal uitgevers en het jaar daarop kon het dagboek van Anne Frank daadwerkelijk uitgegeven worden.
[bewerken] Publicaties
Jan Romein heeft verschillende belangwekkende en lezenswaardige boeken geschreven. De bekendste waren:
- Dostojewskij in de westerse kritiek (1924, dissertatie)
- Machten van dezen tijd (1932)
- De lage landen bij de zee. Een geschiedenis van het Nederlandse volk ISBN 9021420295 (1e druk 1934, vele herdrukken met herzieningen)
- Het onvoltooid verleden (1937)
- Erflaters van onze beschaving. Nederlandse gestalten uit zes eeuwen ISBN 9021420287 (1e druk 1938-1940)
- De biografie (1945)
- In opdracht van de tijd (1945)
- Carillon der tijden (1953)
- Eender en anders (1964, postuum)
- Op het breukvlak van twee eeuwen. De westerse wereld rond 1900 ISBN 9021420279 (1e druk 1967, afgerond door Annie Romein-Verschoor, postuum verschenen)
[bewerken] Externe links
- Jan Romein. 1893-1962, Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren, met o.a. de volledige tekst van Erflaters van onze beschaving
- De voorbeelden van historicus Jan Romein: Johan Huizinga en Karl Marx, Geschiedenis Nieuws, VPRO
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Zie pp. 167-174 uit: Anton van der Lem: De doopsgezinde Jan Romein (1893-1914) Bronnen betreffende zijn religieuze achtergrond en belijdenis. in: S. Voolstra (red): Doopsgezinde Bijdragen nieuwe reeks nummer 19, Amsterdam, Doopsgezinde Historische Kring, 1993, pp. 149-174
- ↑ De Dialectiek van de Vooruitgang
- ↑ www.annefrank.org
