Jan Romein

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jan Romein
Afbeelding gewenst
Algemene informatie
Volledige naam Jan Marius Romein
Geboren 30 oktober 1893, Rotterdam
Overleden 16 juli 1962, Amsterdam
Land Nederland
Beroep Historicus
Werk
Invloeden Johan Huizinga, Karl Marx
Bekende werken Op het breukvlak van twee eeuwen, De lage landen bij de zee
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Jan Marius Romein (Rotterdam, 30 oktober 1893 — Amsterdam, 16 juli 1962) was een Nederlandse historicus. Samen met zijn vrouw Annie Romein-Verschoor heeft hij verschillende publicaties over de Nederlandse geschiedenis doen verschijnen. Hij was ook actief op het terrein van de cultuurgeschiedenis en was hoofdredacteur van De Tribune.

Hij is vooral bekend van zijn 'wet van de remmende voorsprong' en door zijn introductie van de Theoretische Geschiedenis in Nederland (1946).[1]

Inhoud

Levensloop[bewerken]

Romein kwam uit een doopsgezind milieu en liet zich in 1913, op zijn 20e jaar, in de doopsgezinde kerk aan de Laurensstraat in Rotterdam dopen op zijn persoonlijke, op 14 pagina's in een schoolcahier geschreven belijdenis.[2] Vanaf 1914 studeerde hij aanvankelijk theologie aan de Rijksuniversiteit Leiden maar stapte, na geraakt te zijn door het marxisme, in het tweede studiejaar over naar Nederlandse letteren en geschiedenis; later nam het vak Russische letteren ook een belangrijke plaats in. Hij sloot zich aan bij een studentenvereniging voor studie van het socialisme en kwam in het vaarwater van het marxistische blad De Tribune terecht. In de jaren twintig was hij werkzaam als freelance-literaat en richtte een instituut voor historische leergangen op, waar cursisten uit het hele land werden voorbereid op het examen leraar geschiedenis middelbaar onderwijs (M.O. akte). Dit werk deed hij samen met collega-historicus Jef Suys en later voegde historicus Jacques Presser zich hierbij. In 1939 werd Romein benoemd tot hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog deden Jan Romein en zijn vrouw aan allerlei verzetswerk. Jan Romein was verdacht bij de Duitsers vanwege zijn marxistische overtuigingen en moest ontslag als hoogleraar aanvaarden in 1942. Van 30 januari tot 20 april 1942 werd hij met 84 andere Amsterdamse gijzelaars gevangen gehouden in het beruchte Kamp Amersfoort ("Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort").[3] Toen hij later merkte dat de Duitsers hem opnieuw zochten, dook hij min of meer onder op de Hofstede Oud Bussem te Bussum. In 2011 werd duidelijk dat Jan Romein en zijn vrouw ten minste één Joodse onderduikster hadden gehad en ontving het echtpaar postuum de onderscheiding 'Rechtvaardige onder de Volkeren' van Yad Vashem.[4]

Hoewel Jan Romein al vanaf 1927 geen lid meer was van de communistische partij stond hij na het begin van de Koude Oorlog relatief geïsoleerd vanwege zijn communistische sympathieën, en in 1949 werd hem de toegang tot de Verenigde Staten geweigerd voor een spreekbeurt op een internationale wetenschappelijke conferentie. Daarentegen kreeg hij een hartelijk welkom in het pas onafhankelijk geworden Indonesië, waar hij tijdens het academisch jaar 1951-1952 gasthoogleraar was, o.a. aan de Gadjah-Mada universiteit te Yogyakarta. De laatste jaren van zijn leven besteedde hij aan het schrijven van Op het breukvlak van twee eeuwen. Romein overleed in 1962 op 68-jarige leeftijd te Amsterdam.

Eén van Romeins bekendste promovendi was Bernard Slicher van Bath, die later hoogleraar in Wageningen en Groningen werd.

Werk[bewerken]

Jan Romein beschreef de geschiedenis vanuit een marxistische invalshoek. De klassentegenstellingen en de materiële verhoudingen bepaalden in zijn visie de loop van de geschiedenis. Hij werd diepgaand beïnvloed door de Leidse hoogleraar en cultuurhistoricus Johan Huizinga en de Duitse economisch filosoof Karl Marx.

Boeken[bewerken]

Romein heeft, na zijn proefschrift, nog vijf grote historische studies in boekvorm geschreven, waarvan twee samen met zijn vrouw Annie Romein-Verschoor. Ook anderen hebben bijgedragen aan boeken onder zijn redactie. Vooral in het boek Op het breukvlak van twee eeuwen poogde Romein een integrale visie op de geschiedenis te geven. Het boek probeerde de eeuwwisseling in al zijn facetten te beschrijven, in het bijzonder de omslag tussen de Europese suprematie in de wereld eind 19de eeuw en het begin van het verval van deze suprematie in het begin van de 20ste eeuw. Naast boeken verschenen van de hand van Romein ook tientallen artikelen, waarvan vele werden gebundeld.

De boeken van Romein worden ook vandaag de dag nog gelezen. Net als bij Johan Huizinga munten ze uit in hun beheersing van de Nederlandse taal.

In De Dialectiek van de Vooruitgang [5] uit zijn bundel Het onvoltooid verleden (1937) formuleerde hij de wet van de remmende voorsprong. Hierin beschreef hij een weerkerend fenomeen in de economische geschiedenis, waarbij vernieuwers of trendsetters op een bepaald ogenblik worden bijgehaald en zelfs achtergelaten door de trendvolgers.

Anne Frank[bewerken]

In 1946 kreeg zijn vrouw het dagboek van Anne Frank in handen, waarvoor zij een uitgever trachtte te vinden. Zij slaagde hier niet in en gaf het dagboek aan haar echtgenoot. Jan Romein schreef vervolgens een artikel dat verscheen op de voorpagina van Het Parool.[6] Dit was de eerste publicatie over het dagboek van Anne Frank en over Anne Frank zelf. Na de publicatie van het artikel ontstond er belangstelling van een aantal uitgevers en het jaar daarop kon het dagboek van Anne Frank daadwerkelijk uitgegeven worden.

Publicaties[7][bewerken]

Jan Romein heeft verschillende boeken geschreven. De bekendste zijn:

  • Dostojewskij in de westersche kritiek. Een hoofdstuk uit de geschiedenis van den literairen roem (1924, dissertatie)
  • Byzantium. Geschiedkundig overzicht van staat en beschaving in het Oost-Romeinse Rijk (1928)
  • Geschiedenis van de Noord-Nederlandse geschiedschrijving in de Middeleeuwen. Bijdrage tot de beschavingsgeschiedenis (1932)
  • Machten van dezen tijd. Overzicht van de voornaamste problemen der hedendaagsche internationale politiek (1919-1932) (1932); met supplementen over 1933-1935 (1936), 1936-1937 (1938); 4e dr., vermeerderd met Gegist bestek, ingeleid en bezorgd door J. Presser (1950)
  • De lage landen bij de zee. Een geschiedenis van het Nederlandse volk ISBN 9021420295 (1e druk 1934, 8e herziene en aangevulde druk, geïllustr. 1979)
  • Het onvoltooid verleden; kultuurhistorische studies (1937, 2e verm. druk 1948)
  • Erflaters van onze beschaving. Nederlandse gestalten uit zes eeuwen ISBN 9021420287 (1e druk, 4 delen, 1938-1940, met Annie Romein-Verschoor; 13e druk, in één band, geïllustr. 1979)
  • De biografie, een inleiding (1946, 2e druk 1951. Duitse vertaling 1948)
  • In opdracht van de tijd. Tien voordrachten over historische thema's (1946)
  • Apparaat voor de studie der geschiedenis (1949; 9e druk, herzien en aangevuld door J. Haak en J.G.F. Hasekamp 1979)
  • Tussen vrees en vrijheid, vijftien historische verhandelingen (1950)
  • In de hof der historie. Kleine encyclopaedie der theoretische geschiedenis (1951, 2e druk 1963)
  • Carillon der tijden, studies en toespraken op cultuurhistorisch terrein (1953)
  • Aera van Europa, de Europese geschiedenis als afwijking van het algemeen menselijk patroon (i.s.m. Annie Romein-Verschoor, 1954)
  • In de ban van Prambanan, Indonesische voordrachten en indrukken (1954)
  • De Eeuw van Azië; opkomst, ontwikkeling en overwinning van het modern-Aziatisch nationalisme (met Jan Erik Romein, 1956. Duitse vertaling 1958, Indonesische vertaling 1958, Japanse vertaling 1961, Engelse vertaling 1962)
  • Eender en anders; twaalf nagelaten essays (1964, postuum)
  • History of Mankind: Culture and Scientific Development, Volume VI: The Twentieth Century. By Caroline F. Ware, K. M. Panikkar, and Jan M. Romein (als deel van UNESCO-project, 1966)
  • Op het breukvlak van twee eeuwen. De westerse wereld rond 1900 ISBN 9021420279 (1e druk, 2 delen, 1967, afgerond door Annie Romein-Verschoor, postuum verschenen. Tweede druk in één band, geïllustr. 1976. Engelse vertaling 1978)
  • Historische lijnen en patronen. Een keuze uit de essays (1971, met een Woord vooraf door Maarten C. Brands; 2e druk 1976).

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. ↑ Zie uitgebreid: André C. Otto, Het ruisen van de tijd. Over de Theoretische Geschiedenis van Jan Romein. Amsterdam: Stichting beheer IISG, 1998.
  2. ↑ Zie pp. 167-174 uit: Anton van der Lem: De doopsgezinde Jan Romein (1893-1914); Bronnen betreffende zijn religieuze achtergrond en belijdenis. in: S. Voolstra (red): Doopsgezinde Bijdragen nieuwe reeks nummer 19, Amsterdam, Doopsgezinde Historische Kring, 1993, pp. 149-174.
  3. ↑ Kort verslag van het verblijf van 85 Amsterdamsche gijzelaars in het 'Polizeiliches Durchgangslager' Amersfoort 30 Januari - 20 April 1942 (door H.R. Hoetink, J.M. Romein, A.N.J. den Hollander en J.G.G. Borst). Amsterdam: Vereeniging 'De Amsterdamsche Gijzelaars P.D.A. 1942', 1945; 19 blz.
  4. ↑ Zie webpagina: http://www1.yadvashem.org/yv/en/righteous/pdf/righteous_june_2011.pdf
  5. ↑ De Dialectiek van de Vooruitgang
  6. ↑ Jan Romein, 'Kinderstem', in: Het Parool, 3 april 1946. Het Parool 27 april 2010
  7. ↑ Voor een volledig overzicht, zie: Prof. Dr Jan Romein. Bibliografie. Samengesteld door A. Tijhuis, P.A.L. Oppenheimer en M.C. Brands. Met een inleiding door Prof. Dr J. Presser. Groningen: J.B. Wolters, 1963; 71 p.
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Romein&oldid=37857568"