Jan Wagenaar (geschiedschrijver)
Jan Wagenaar (Amsterdam, 28 oktober 1709 - aldaar, 1 maart 1773) is een Nederlandse en Amsterdamse geschiedschrijver. Wagenaar concludeerde reeds dat je niet van elke ramp mag zeggen dat het een straf en van elke zegen dat het een beloning is.
[bewerken] Biografie
Wagenaar was de zoon van een schoenmaker, die hem niet kon laten studeren. Klerk geworden bij een houthandelaar, wijdde hij zijn vrije tijd aan de bestudering van Latijn, Grieks, geschiedenis en filosofie. Door zijn huwelijk met een rijke vrouw kon hij een houthandel beginnen. Wagenaars eerste pennevrucht was een spectatoriaal geschrift, dat de veelzeggende titel De Patriot droeg (1747). Op uitnodiging van de uitgever schreef hij De Tegenwoordige Staat van Utrecht.
In 1749 verscheen van hem het eerste deel der Vaderlandsche Historie. In 1759 was hij gevorderd tot het twintigste deel. Eerst toen gaf Wagenaar zich te kennen als de schrijver, alhoewel men reeds lang vermoedde dat hij de auteur was. Wagenaar begint zijn historie bij de Germanen en eindigt met de dood van stadhouder Willem IV in 1751. Een Leidse professor zag het aantal toehoorders slinken, omdat de studenten alles wat hij vertelde bij Wagenaar konden vinden.
De regering van Amsterdam benoemde hem in 1756 tot stadhistorieschrijver, waarvoor hem toegang in de archieven werd gegeven. Hij keerde de houthandel de rug toe, en wijdde zich aan de wetenschap. Wagenaar kreeg in 1762 inzage in het kerkelijk archief. In 1762 verschijnt deel 1 en het 13e deel werd in 1768 gedrukt en verschijnt onder de naam van AMSTERDAM, IN ZYNE OPKOMST, AANWAS, GESCHIEDENISSEN, VOORREGTEN, KOOPHANDEL, GEBOUWEN, KERKENSTAAT, SCHOOLEN, SCHUTTERYE, GILDEN EN REGEERINGE, etc. (13 delen). Deze reeks verscheen ook in drie folio-delen. Een 4de folio-deel werd bewerkt door Jacobus Kok en Jan Fokke en verscheen 15 jaar na Wagenaar's dood in 1788. Alle delen waren rijkelijk geïllustreerd met kopergravures.
In zijn werken maakt Wagenaar gebruik van allerlei bronnen, en geeft hij naast politieke geschiedenis, ook kerkgeschiedenis en economische geschiedenis weer. Hij schreef geen sociale of cultuurgeschiedenis.
Zijn voorstelling is niet onpartijdig, vooral staatsgezinden worden door hem verdedigd. Door zijn historische werken is hij van grote betekenis geweest voor de opkomst van de patriotten. Ook Joan Derk van der Capellen was door zijn werken beïnvloed. Bilderdijk hoonde hem in zijn Geschiedenis des Vaderlands, Adriaan Kluit en Elie Luzac bestreden zijn geschiedopvatting.
Na de dood van de schrijver zijn in 36 delen de Vervolgen van de Vaderlandsche Historie verschenen, die de periode van 1775 tot 1796 beschrijven. Wagenaar en de Vervolgen op Wagenaar waren tot het midden van de 19e eeuw populaire literatuur.
[bewerken] Bron
Evenhuis, R.B. (1974) Ook dat was Amsterdam. Deel IV, p. 14, 288.
