1860-1869

De jaren 1860-1869 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 19e eeuw.

Italië

Roemenië

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen

Europa

• De Deense hertogdommen Sleeswijk en Holstein worden overrompeld door Pruisen en Oostenrijk.
• 1866 - Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog, gewonnen door Pruisen, dat dankzij zijn spoorwegnet zijn troepen sneller kan verplaatsen. Pruisen annexeer Sleeswijk-Holstein, Hannover, Hessen-Kassel, Nassau en Frankfurt.
• 1867 - Ausgleich tussen Oostenrijk en de Hongaren, waarbij de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije ontstaat.
• De Luxemburgse kwestie dreigt Nederland te betrekken in een conflict tussen Pruisen en Frankrijk. De zaak wordt geschikt en de neutraliteit van een gedemilitariseerd Luxemburg gegarandeerd.
• Onder leiding van Georges-Eugène Haussmann gaat Parijs op de schop. De middeleeuwse stad met haar stegen en sloppen, broeinesten van epidemieën en revoluties, wordt doorsneden door brede boulevards. De Jardin du Luxembourg wordt verkleind en het Bois de Boulogne aangelegd.
• Ontstaan van Italië met als hoofdstad eerst Turijn (1861-1865) en dan Florence (1865-1871). In het midden blijft de Kerkelijke Staat nog bestaan onder militaire bescherming van Napoleon III met hulp van de Zouaven, jonge katholieke vrijwilligers uit Nederland, Vlaanderen en Italië.
• De jonge tsaar Alexander II van Rusland voert hervormingen door. De horigheid wordt afgeschaft en begonnen wordt met de verdeling van het grootgrondbezit. Er komen onderwijshervormingen om het hoge analfabetisme aan te pakken. De woekerende ambtenarij en parasiterende orthodoxe clerus worden gesaneerd.
• De Januariopstand van 1863 in Congres-Polen wordt hardhandig onderdrukt en het land wordt bij Rusland ingelijfd.
• Er komt vanaf 1863 een min of meer gedwongen emigratie op gang van bergvolkeren in de Kaukasus naar het Osmaanse Rijk. In drie jaar verlaat een half miljoen mensen zijn woongebied.

Amerika

• Van 1861 tot 1865 woedt de Amerikaanse Burgeroorlog. Inzet zijn de slavernij in het zuiden en de mate van zelfstandigheid van de aangesloten staten. Behalve de geregelde legers zijn de Bushwhackers actief, burgermilities aan zuidelijke kant.
• Na de nederlaag van de zuidelijke troepen en de moord op president Abraham Lincoln begint de wederopbouw. Lincolns opvolger Andrew Johnson weet maar op het nippertje te ontkomen aan impeachment.
• De Mexicaanse regering kondigt in 1861 een moratorium af op de aflossing van de buitenlandse schulden. De schuldeisers Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk sturen troepen. De Franse interventie in Mexico loopt uit de hand als Napoleon III de Oostenrijkse aartshertog Maximiliaan van Habsburg op de Mexicaanse troon zet. De liberalen onder leiding van Benito Juárez heroveren het land en executeren de keizer.
• Aanleg onder zee van vijf trans-Atlantische telegraafkabels vanaf het grootste schip ter wereld: de Great Eastern.
• In 1864 sluiten de twee grote partijen in Canada een coalitie tot het verkrijgen van home rule. In de volgende jaren vinden conferenties plaats tussen de verschillende provincies. Resultaat is de oprichting van de Canadese Confederatie in 1867 door Canada, Nova Scotia en New Brunswick. Twee andere kandidaten, het Prince Edward Island en Newfoundland, doen uiteindelijk niet mee.

Slavernij, doodstraf en krijgsgevangenen

• Afschaffing van de lijfeigenschap in Rusland.
• Afschaffing van de slavernij in Suriname.
• Afschaffing van de slavernij in de Verenigde Staten.
• Venezuela, San Marino en Portugal schaffen de doodstraf af.

Militair

• Oprichting van het internationale Rode Kruis te Genève, om oorlogsslachtoffers (toen allereerst gewonde soldaten) te kunnen helpen.
• Conventie van Genève (Rode Kruis).
• Het geweer vervangt de musket. Spoorwegen verplaatsen troepen snel over grote afstanden, terwijl de telegrafie op afstand versnelt.
• Stoom maakt een eind aan het militaire nut van het zeilschip.

Lage Landen

• Aanleg van het Kanaal Roeselare-Leie door West-Vlaanderen, vooral ten bate van de graanverwerkende industrie. Rotterdam krijgt de Nieuwe Waterweg en voor Amsterdam wordt het Noordzeekanaal aangelegd.
• Nederland krijgt in dit decennium een spoorwegnet. De conservatieve minister-president Floris Adriaan van Hall krijgt in 1860 genoeg steun van liberale afgevaardigden om zijn wetsontwerp door het parlement te loodsen. Het bevat negen lijnen die zorgvuldig zijn verspreid over alle regio's en waarbij alle godsdienstige gezindten zijn bedacht.
• De uitbreiding van het spoorwegnet maakt het nodig een dienstregeling op te stellen, en daarvoor weer is een uniforme tijd onmisbaar. In 1866 nemen de spoorwegbedrijven de Amsterdamse tijd aan voor heel het land.
• Koning Willem III is beducht voor de Pruisische expansiepolitiek en bevordert op allerlei manieren de weerbaarheidsgedachte onder zowel burgers als studenten, zodat vele weerbaarheidsverenigingen opbloeien en er vele tientallen bij komen. Deze verenigingen hebben de landsverdediging op het oog, en oefenen in het omgaan met wapens, en in de voorbereiding op de krijgsdienst. Zo worden in 1866 de eerste officiële studentenweerbaarheden opgericht in Utrecht en Leiden.

Afrika

• 1867 - het eerste schip vaart door het Suezkanaal.
• De Nederlandse freule Alexandrine Tinne reist door Noord-Afrika, eerst vanaf 1862 naar de bronnen van de Nijl en vervolgens van Algiers naar de Sahara. Daar wordt ze in 1869 door Toearegs vermoord.
• Charles kardinaal Lavigerie, aartsbisschop van Algiers, sticht in 1868 de Orde van de Witte paters en in 1869 die van de Witte zusters voor het missiewerk in zijn diocees.

Verkeer

• 1863 - De metro van Londen opent eerste lijn.
• 1869 - De eerste transcontinentale spoorweg in de Verenigde Staten wordt voltooid.
• De Grand Central Belge ontstaat door diverse fusies in de jaren 1864-1867. Het is een consortium van privé-spoorwegmaatschappijen en zal blijven bestaan tot het einde van de 19de eeuw.
• De Kuilenburgse spoorbrug over de Lek wordt gebouwd tussen 1863 en 1868, bij de aanleg van de Spoorlijn Utrecht - Boxtel. om de scheepvaart niet te hinderen komen er geen pijlers in de rivier, daarom krijgt de hoofdoverspanning een lengte van 157 meter, de langste overspanning in Europa.

Economie

• In de wereld ontstaat een groot tekort aan katoen ("cotton famine") ten gevolge van de Amerikaanse burgeroorlog. De achtergebleven Twentse katoenindustrie profiteert hiervan en moderniseert razendsnel. Spinnerijen en weverijen gaan over van handkracht op stoomkracht en de huisarbeid wordt teruggedrongen tot afgelegen plaatsen. De grote stadsbrand van Enschede werkt de modernisering in de hand.
• In het laboratorium van BASF wordt in 1868 de productie mogelijk van Alizarine, de eerste synthetische kleurstof ter wereld. De meekrapteelt in Zeeland, de natuurlijke bron van Alizarine, levert in 1869 nog zes miljoen gulden op, maar stort het volgend jaar helemaal in.

Communicatie

Telefoontoestel uit 1896

• 1861 - Philipp Reis produceert de eerste telefoon.
• 1866 - De eerste trans-Atlantische telegraafkabel komt gereed.
• 1867 - De schrijfmachine wordt uitgevonden.

Gezondheidszorg

Bloeddrukmeter

• 1862 - Louis Pasteur werkt samen met Claude Bernard een methode uit voor het bewaren van voedingsmiddelen door het doden van bacteriën, pasteurisatie. Later ontwikkelt hij een serum tegen hondsdolheid en miltvuur.
• 1862 - Ignaz Semmelweis in Wenen en Joseph Lister in Glasgow gebruiken antiseptica bij wondverzorging en operaties.
• 1865 - De eerste bloeddrukmeter wordt ontworpen door Karl Ludwig.

Wetenschap

• 1865 - Friedrich Kekulé verklaart de moleculaire structuur van de benzeenring en verricht pionierswerk in de organische scheikunde.
• In juni 1865 publiceert Antonio Pacinotti een artikel over een prototype van een gelijkstroommachine op inductie met radiale ring en radiale collector waarvan de werking sterk verbeterd is ten opzichte van vorige types. Hij noemt zijn machine macchinetta (klein machientje), maar zij wordt bekend onder de naam Ring van Pacinotti. Rond 1869 brengt Zénobe Gramme een aantal belangrijke verbeteringen aan. Hij slaagt erin om een model te produceren dat een voldoende grote en constantere gelijkstroom kan leveren bij een relatief belangrijk vermogen, voor gebruik in laboratoria.

Jules Verne

Kunst en Cultuur

• In Frankrijk ontstaat het Impressionisme in de schilderkunst.
• Het Gelderse Oosterbeek is dit decennium een trefpunt van kunstschilders, het Nederlandse Barbizon.
• Doorbraak, ook in het Nederlandse taalgebied, van de schrijver Jules Verne met futuristische reisverhalen als "Vijf weken in een luchtballon" en "Naar het middelpunt der aarde".

Mode

• Hoogtij van de crinoline. Deze kooi van soepele hoepels zorgde ervoor dat alle dikke onderrokken voorgoed naar de kleerkast verdwenen. De constructie vergt meters stof. Door het sterke contrast komt ook de extreem ingesnoerde taille veel beter uit. (Vrouwen vallen als gevolg van ademnood door de insnoering geregeld flauw).