Jelly Roll Morton
| Ferdinand "Jelly Roll" Morton | ||||
 |
||||
| Algemene informatie | ||||
| Bijnaam | Mr. Jelly Roll | |||
| Geboren | 20 september 1885 | |||
| Overleden | 10 juli 1941 | |||
| Land | Verenigde Staten | |||
| Werk | ||||
| Jaren actief | 1923 - 1938 | |||
| Genre(s) | Ragtime, New Orleans Jazz | |||
| Instrument(en) | Pianist en bandleider | |||
| Label(s) | Victor | |||
| (en) IMDb-profiel | ||||
|
||||
Ferdinand "Jelly Roll" Morton (Gulfport (Mississippi), waarschijnlijk 20 september 1885 – Los Angeles (California), 10 juli 1941) was een Amerikaanse pianovirtuoos, een bigband dirigent en één van de allereerste jazzcomponisten. Hij speelt een centrale rol in de geschiedenis van de jazzmuziek en claimde zelf de jazz te hebben uitgevonden.
Inhoud |
Levensloop [bewerken]
Jelly Roll Morton is geboren als Ferdinand La Menthe in New Orleans en later zou hij zowel zijn naam als geboortedatum regelmatig veranderen. Zijn vader was een trombonist. Toen deze het gezin verliet hertrouwde zijn moeder met een portier, genaamd Morton.
In zijn jeugd speelde Morton vooral gitaar en drums. Wat later begon hij met pianospelen en kreeg les van Frank Richards. De muziek die hij in zijn jeugd speelde was (vanzelfsprekend) geen jazz maar veeleer een mengelmoes van populaire deuntjes, rags, walsjes, quadrilles en ouvertures. Wellicht speelde hij ook de blues, maar deed dat dan buiten gehoorsafstand van zijn Creoolse grootmoeder. Blues werd in die tijd nog beschouwd als "slavenmuziek", en veel Creolen vonden het beneden hun stand.
Later ging hij werken in de sjiekere nachtclubs van New Orleans, waar hij zijn geld bij elkaar schnabbelde van de fooien die hij kreeg. Toen zijn grootmoeder echter lucht kreeg van het feit dat hij op deze manier aan zijn geld kwam, zette ze hem het huis uit. Berooid reisde hij af naar Biloxi (Mississippi) en trok in bij zijn petemoeder.
Hierna begon een periode van rondreizen. Meridien, Gulfport en later de grote steden Chicago, Saint Louis, New York en Houston waren reisdoelen. Ook reisde hij langs de Westkust van de Verenigde Staten en zou regelmatig terugkeren naar New Orleans. Het was een tijd waarin hij weinig muziek maakte terwijl hij met gemak als pianist aan de bak had kunnen komen. Veeleer probeerde hij zich te manifesteren als entrepreneur in duistere zaakjes en oplichter (volgens interviews die Alan Lomax hem afnam, zie Bronnen), maar dit had weinig succes. Morton was domweg te (zacht)aardig en fatsoenlijk om een stoere crimineel te zijn.
Rond 1923 maakt Morton een serieuze start als muzikant in Chicago. In de getto's is belangstelling ontstaan voor de nieuwe zwarte muziek. Hij publiceert zijn werk, en speelt een aantal "piano rolls" in (papieren rollen voor pianola's). In één van zijn eerste solo piano opnames uit 1923 wordt al duidelijk dat het hier niet meer om strikte ragtime gaat. Invloeden van de nieuwe ontluikende jazzstijl zijn te horen en het ritme neigt naar swing. Tussen 1926 en 1930 brengt hij verschillende platen uit, solo piano maar ook als begeleider. De meeste opnames verschijnen onder de bandnaam Jelly Roll and His Red Hot Peppers. Favoriete bandleden van Morton uit die tijd zijn Omer Simeon (klarinet) en George Mitchell (cornet). De kwaliteit van deze opnames is bijzonder goed voor die tijd. De platen lanceren Morton als succesvol jazzartiest en hij koopt Cadillacs en diamanten. Hij sluit een contract af met platenmaatschappij Victor dat voor hem wordt georganiseerd door zijn muziekuitgevers en muzikale partners Walter en Lester Melrose.
Mortons muziek bleef een eclectische mengeling van stijlen en instrumentaties. Het fundament was het jazzorkest dat speelde in New Orleans-stijl, zij het Olivers "Creole Jazz Band" of de "New Orleans Rhythm Kings", en hierop bouwde Morton zijn eigen muziek. In kleinere (trio) bezettingen kwam zijn virtuositeit op de piano goed naar voren.
Rond 1928 slaat echter de Grote Depressie toe. Morton wordt inmiddels ook ingehaald door de nieuwe jazz-helden zoals Louis Armstrong. Dit komt zijn muziek niet ten goede, tegen 1930 klinken de opnames van de "Peppers" lang niet meer zo goed als in het begin. Begin 1930 stort de platen-business in en Mortons gezondheid gaat sterk achteruit en ook zijn populariteit daalt. Contemporaine jazzmusici kijken wat schamper op hem neer en vinden hem een ouderwetse opschepper die vindt dat vroeger alles beter was.
Morton wordt ziek. Als hem in 1940 ter ore komt dat zijn grootmoeder in Los Angeles is overleden besluit hij uit sentimentele overwegingen daar naar toe te gaan, in de hoop dat het warmere klimaat hem goed zal doen. De reis wordt een ramp: twee keer raakt hij met zijn Cadillac van de weg in een sneeuwstorm en hij komt blut aan in Los Angeles. Nog een half jaar houdt hij het vol, maar in 1941 sterft hij onopgemerkt.
Persoonlijkheid [bewerken]
Jelly Roll Morton was (naast een begaafd musicus) een excentrieke, ijdele man die ook actief was in het nachtleven als nachtclub-eigenaar, pooier en "poolshark" (iemand die andere poolbiljartspelers geld afhandig maakt, ook wel "hustler" genoemd). Hij kon vreselijk opscheppen over zichzelf en kon andere (niet-zwarte) (jazz)muzikanten tot de grond toe afbranden, maar zoals zijn vrienden en kennissen zeiden: hij kon het vaak nog waarmaken ook.
Duidelijk is echter wel dat hij zich niet thuis voelde binnen de zwarte gemeenschap vanwege zijn lichtere huidskleur, vaak voelde hij zich verheven boven de "niggers" die hij als "troublemakers" bestempelde. Aan de andere kant kon hij moeilijk voor blank worden versleten. Dit plaatste hem in een sociaal isolement, en velen wijten zijn megalomane en vaak arrogante houding ("I am the greatest") aan het feit dat hij zich nooit geaccepteerd voelde binnen zijn sociale en muzikale omgeving.
Composities [bewerken]
Morton heeft tientallen jazznummers geschreven, waaronder "Wolverine Blues", "The Pearls", "Mama Nita", "Froggie More", "Black Bottom Stomp", "London Blues", "Sweet Substitute", "Creepy Feeling", "Good Old New York", "Sidewalk Blues", "Tank Town Bump", "Kansas City Stop", "Freakish", "Shake It", "Doctor Jazz Stomp," "Burnin' The Iceberg", "Ganjam", "Pacific Rag", "My Home Is In A Southern Town", "Turtle Twist", "Why?", "New Orleans Bump", "Fickle Fay Creep", "Cracker Man", "Stratford Hunch", "Shreveport Stomp", "Milneberg Joys", "Red Hot Pepper", "Jungle Blues", "Mint Julep", "Pontchartrain", "Pep", "Someday Sweetheart", "The Finger Buster", "The Crave", and "Grandpa's Spells" , "Big Foot Ham"(ook bekend als "Ham & Eggs"). bron: Engelse Wikipedia
Beluisteren [bewerken]
Externe links [bewerken]
Bronnen, noten en/of referenties
|
| Jazz |
|---|
|
Jazzmusici · Jazzband · Jazzalbum · Jazznummer · Jazzstijl · Jazzmuziektheorie |
 |
Zie de categorie Jelly Roll Morton van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
