Jhelum (rivier)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jhelum
Indus river.svg
Lengte 740 km
Hoogte (bron) 2500 m
Van Kasjmirvallei
Naar zijrivier van de Chenab
Plaatsen Jhelum, Muzaffarabad
Stroomt door Jammu en Kasjmir (staat) - Punjab
Jhelum River-Pakistan.jpg
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Jehlum of Jahalum (Punjabi: Shahmukhi: دریاۓ جہلم, Gurmukhi: ਜੇਹਲਮ) is een rivier in de Indiase deelstaat Jammu en Kasjmir en de Pakistaanse provincie Punjab. De Jhelum komt uit in de Chenab, die uitkomt in de Indus.

Naamgeving[bewerken]

De Jhelum wordt in het Sanskriet in de veda's Vitastā (वितस्ता) of Vitastastā genoemd. Het is waarschijnlijk één van de mythische rivieren uit de Rig-Veda. De Grieken kenden hem als Hydaspes. De Kasjmiri naam Vyath is een verbastering van het Sanskriet.

Rivierloop[bewerken]

De rivier ontspringt in de Pir Panjal, een bergketen in de Himalaya, niet ver van de Banihalpas. De rivier stroomt dan in noordwestelijke richting door de brede Kasjmirvallei en door Srinagar, de zomerhoofdstad van Jammu en Kasjmir. De Jhelum stroomt bij Srinagar door het Dalmeer en iets verder door het Wularmeer. Kort daarna gaat de rivier naar het westen lopen tot hij de Indiaas-Pakistaanse bestandslijn gepasserd is. Bij Muzaffarabad komen de Neelam en de Kunhar in de Jhelum uit. De rivier gaat dan pal zuidwaarts stromen en verlaat de Himalaya Foothills. Ten noorden van de stad Jhelum ligt de Mangladam in de Jhelum. In de Punjab stroomt de rivier door de steden Jhelum, Mandi Bahauddin en Khushab. Bij de Trimmu-stuw bij in de buurt van Jhang komt de Jhelum in de Chenab uit.

Dammen en stuwen[bewerken]

Het debiet van de Jhelum vertoont een grote seizoensgebonden variatie. Daarom zijn bij Jhang (Trimmu-stuw, 18.000 m3/s, aangelegd in 1939) en bij Jhelum (Rasul-stuw, 24.000 m3/s, aangelegd in 1967) stuwen in de rivier aangelegd om het waterpeil beter te kunnen controleren. De Mangladam kwam klaar in 1967. Het stuwmeer heeft een opslagcapaciteit van 7,3 km3.

Het gebruik van het water van de Jhelum komt volgens de Indus Waters Treaty tussen India en Pakistan toe aan Pakistan.

Geschiedenis[bewerken]

De Jhelum in de Griekse mythologie[bewerken]

Net als alle rivieren, werd de Jhelum door de Grieken als een godheid beschouwd. De poëet Nonnus van Panopolis beschijft Hydaspes als een afstammeling van de Titaan, de zoon van de zeegod Thaumas en de wolkengodin Elektra. Hij was de broer van Iris, de regenbooggodin, en halfbroer van de harpijen. Omdat de rivier voor de tijd van Alexander de Grote onbekend was bij de Grieken, kan het goed zijn dat ze de god naar de rivier hebben genoemd in plaats van de rivier naar de god.

Slag bij de Hydaspes[bewerken]

Alexander de Grote en zijn leger staken de Jhelum in 326 v.Chr. over tijdens de Slag bij de Hydaspes, waarin Alexander de Indiase koning Poros versloeg. Volgens Arrianus stichtte Alexander op de plek waar hij de rivier had overgestoken een stad, die hij Bucephala noemde naar zijn paard Bucephalus. Waarschijnlijk was dit op de plek van de huidige stad Jhelum.