Jicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Samenvoegen van Iemand vindt dat de tekst van Gebruiker:CFCF/Kladblok/Jicht in dit artikel ingevoegd zou moeten worden, of dat er een duidelijkere afbakening tussen beide artikelen dient te worden gemaakt. Als de tekst wordt ingevoegd, dient dat artikel een redirect te worden (hier melden).
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Jicht
Jicht in de grote teen
Jicht in de grote teen
Coderingen
ICD-10 M10
ICD-9 274.0 274.1 274.8 274.9
OMIM 138900 300323
DiseasesDB 29031
eMedicine med/924orthoped/124 emerg/221 med/1112 oph/506 radio/313
MeSH D006073
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Jicht is een pijnlijke reumatische ontsteking als gevolg van gekristalliseerd urinezuur in een gewricht. In het warme bloed lost urinezuur gemakkelijk op, maar bij een te hoge concentratie hiervan kan dit zuur neerslaan in de vorm van kleine naaldvormige kristallen. In een relatief koude omgeving, zoals handen en voeten, gebeurt dit het gemakkelijkst. In 60% van de gevallen is het basisgewricht van de grote teen aangedaan. Daarom wordt jicht ook wel het pootje of podagra genoemd.

Verschijnselen[bewerken]

Het kristalliseren van urinezuur in een gewricht leidt tot een vaak snel opkomende hevige ontstekingsreactie met roodheid, zwelling, veel pijn, warmte en functiebeperking. Patiënten worden 's nachts opeens wakker van de pijn en kunnen vaak nauwelijks lopen. Behalve in de tenen kan jicht ook op andere plaatsen ontstaan, bijvoorbeeld in de enkel, knie, vingers of in de oorschelp.

Epidemiologie[bewerken]

Jicht komt wereldwijd voor maar kent een grote variatie in prevalentie. Dit is te wijten aan regionaal verschillende erfelijke, diëtaire en milieufactoren. De aandoening komt frequenter voor bij mannen. Oestrogenen hebben namelijk een beschermend effect op het ontwikkelen van jicht. Hierdoor is jicht eerder zeldzaam bij vrouwen voor de menopauze.

In de leeftijdsgroep van 30 tot 60 jaar komt jicht gemiddeld het vaakst voor. Bij mannen met een genetische voorbestemdheid of die aan een aantal risicofactoren voldoen kan de aandoening vroeger optreden. Bij vrouwen daarentegen wordt de piek bereikt tussen het 60ste en 80ste levensjaar.

De hogere prevalentie bij ouderen wordt mede veroorzaakt door het vaker voorkomen van chronisch hartfalen en hypertensie en het daaruitvolgende gebruik van diuretica en cardioaspirine in deze leeftijdsgroep.

Jicht kent ook een verschil in voorkomen bij bepaalde rassen. Naast mogelijke erfelijke factoren draagt het verschil in dieet bij tot deze verschillen. In de VS komt jicht voor bij 3.11 per 1000 personen bij Afro-Amerikanen en 1.82 per 1000 bij blanke personen. In Afrika zelf komt jicht zeer zelden voor.

In Nederland en België lijden enkelen per duizend inwoners aan jicht.

Oorzaken[bewerken]

Bij primaire jicht leidt een aangeboren enzymetekort tot de opstapeling van uraat. Deze vorm komt slechts zeer zelden voor. Bij secundaire jicht is de aandoening het gevolg van verschillende mogelijke factoren die ofwel leiden tot een verhoogde productie van urinezuur ofwel een verminderde uitscheiding van urinezuur door de nieren. Een combinatie van beiden is natuurlijk ook mogelijk.

  • Factoren die leiden tot een verhoogde productie van urinezuur:
  1. Een verhoogde purine-afbraak door chronisch alcoholgebruik of door cytostatica.
  2. Een verhoogde celafbraak in het lichaam door bijvoorbeeld tumoren, psoriasis en zwaarlijvigheid.
  3. Een purinerijke voeding die bestaat uit orgaanvlees, bepaalde vissoorten zoals ansjovis, sardines, mosselen en kreeft, gevogelte en wild en peulvruchten.
  • Factoren die leiden tot een verhoogd urinezuurgehalte in het bloed door een verminderde uitscheidingdoor de nieren:
  1. Bepaalde nierziekten, onder meer als gevolg van hypertensie of loodintoxicatie.
  2. Alcohol.
  3. Bepaalde medicatie zoals diuretica, aspirine en laxativa.
  4. Sommige ziektetoestanden zoals dehydratatie, overdreven vasten en een traag werkende schildklier.

Behandeling[bewerken]

De behandeling van jicht kan uit 3 fases bestaan:

  • Het behandelen van de acute fase en de daarmee samengaande pijn
  • Het voorkomen van nieuwe acute opflakkeringen
  • Het verlagen van de hoeveelheid urinezuur om het neerslaan van uraatkristallen te voorkomen

Het behandelen van de acute fase is vooral gericht op het verminderen van de pijn en de ontsteking. De geneesmiddelen die hiervoor in aanmerking komen zijn voornamelijk de sterke niet-steroidale anti-inflammatoire middelen zoals indomethacin, diclofenac, naproxen en ketoprofen. Ook corticosteroiden, systemisch of intra-articulair toegediend hebben hier hun plaats in het kortstondig onderdrukken van de ontstekingsreactie bij een acute jichtaanval. Ook het ouder geneesmiddel colchicine, met een klein therapeutisch interval, vermindert de inflammatie in gewrichten bij jicht en kent een beperkte plaats in het behandelen van de acute fase. Ook combinaties van deze bovenstaande geneesmiddelen kunnen aangewend worden.

De behandeling van de onderliggende hyperuricemie is meestal niet aangewezen zolang de acute aanval van jicht niet onder controle is.

De behandeling op langere termijn is gebaseerd op het verlagen van de hoeveelheid urinezuur en kan bestaan uit geneesmiddelen als allopurinol, febuxostat en probenecid. Deze middelen veranderen de hoeveelheid urinezuur in zowel het serum als de weefsels maar kunnen in bepaalde gevallen toch acute aanvallen van jicht uitlokken. Dit ongewenste effect kan onderdrukt worden door profylactische geneesmiddelen als colchicine, lage dosissen NSAID's, lage dosissen prednisone toe te passen.

Andere therapeutische middelen die overwogen kunnen worden zijn uricase en pegloticase, vitamine C, anakinra en fenofibraat.


Niet-farmacologische maatregelen ter voorkoming van nieuwe opflakkeringen van jicht zijn de volgende:

  • Het beperken of vermijden van het consumeren van voedsel met een hoge purine concentratie.
  • Het vermijden van grote hoeveelheden alcoholische dranken en zeker bier.
  • Het vermijden van frisdranken met een hoge hoeveelheid fructose.
  • Het beperkt gebruiken van natuurlijke fruitsappen, suikerhoudend voedsel en zout.
  • Uitdroging vermijden en het drinken van 3 tot 4 liter water per dag.
  • Een evenwichtig dieet volgen en cholesterol beperken.
  • Bij obese personen is gewichtsverlies een waardevolle maatregel.

Oorzaken, diagnostiek en risicofactoren[bewerken]

Voor het ontstaan van kristallen is het niet strikt nodig een abnormaal hoge hoeveelheid urinezuur in het bloed te hebben, en omgekeerd geeft veel urinezuur in het bloed ook niet altijd aanleiding tot jicht. Een diagnose kan bevestigd worden door afname van vocht uit een ontstoken gewricht en de karakteristieke naaldvormige kristallen aan te tonen. Dit is zeker noodzakelijk als het gewenst is vast te stellen of er sprake is van jicht of pseudojicht. Veel - zo niet de meeste - artsen zullen dit echter bij een typische presentatie niet nodig vinden.

De oorzaak kan liggen in een grotere aanmaak van urinezuur (een afvalproduct van de purinebasen adenine en guanine bij DNA-afbraak) of in een onvermogen urinezuur adequaat te verwijderen, of in een combinatie van beide.

Een verhoogde urinezuurconcentratie in het serum kan een gevolg zijn van voeding[1][2] of van het onvermogen urinezuur adequaat te verwijderen:

  • Vlees, met name rood vlees en orgaanvlees. Mensen die rood vlees eten hebben 40% meer kans op jicht vergeleken met mensen die weinig rood vlees eten.[1]
  • Alcoholhoudende dranken, met name bier en sterkedrank.[1] Twee tot vier glazen wijn per week heeft géén ongunstige invloed op het risico op jicht.[1] Alcoholgebruik leidt tot dehydratie (extra vochtverlies) en kan daarom ook een aanval uitlokken.
  • Een hoge inname van zeevoedsel verhoogt de kans op jicht met 50% vergeleken met een lage inname.[1]
  • Fructosehoudend voedsel. Consumptie van fructoserijke dranken, zoals vruchtensappen maar met name frisdranken, hangt in sterke mate samen met jicht, vooral bij mannen. Bij mensen die twee of meer glazen frisdrank per dag drinken verdubbelt het risico op jicht. De grote hoeveelheid fructose kan leiden tot een verhoogd urinezuurniveau in het bloed.[2][3][4] Fructose verhoogt de urinezuurproductie door een toegenomen afbraak van nucleotides. Erfelijke fructose-intolerantie is waarschijnlijk ook een tamelijk algemene oorzaak van jicht.[5]
  • Ook afbraak van eigen weefsel (bijvoorbeeld na tumorbehandeling met chemotherapie) kan ook een ooraak zijn van verhoogde urinezuurproductie.
  • Een onvermogen urinezuur adequaat te verwijderen is erfelijk en/of kan met nierfunctiestoornissen te maken hebben; jicht komt ook vaker voor bij mensen met hartfalen.
  • Ook een vergiftiging met zware metalen, zoals lood of cadmium kan jicht veroorzaken, doordat met het metaal aangetaste nieren het urinezuur niet meer uit het bloed kunnen verwijderen.

Er is een aantal voedingsmiddelen dat voorheen met jicht in verband werd gebracht, maar die uiteindelijk geen invloed blijken te hebben op het krijgen van jicht.[1]

Voedsel dat de kans op het krijgen van jicht zou kunnen doen verminderen:

  • Consumptie van magere zuivel is geassocieerd met verlaging van de urinezuurspiegel en beschermt mogelijk tegen jicht. De melkeiwitten caseïne en lactalbumine bevorderen de renale uitscheiding van urinezuur. Bij een groep nonnen die als experiment vier weken geen zuivel gebruikte, steeg de urinezuurspiegel significant.[6]
  • Koffieconsumptie. Bij mensen die veel koffie drinken komt minder jicht voor.[2] Antioxidanten in koffie, zoals chlorogeenzuur, verbeteren vermoedelijk de insulinegevoeligheid en verlagen de insulinespiegel, waardoor de renale uitscheiding van urinezuur toeneemt.
  • Een traditionele remedie is het eten van een paar ons zoete kersen per dag. Bij vrouwen blijken deze kersen de urinezuurconcentraties inderdaad te verlagen.[7]
  • Door veel water te drinken neemt de concentratie urinezuur in het bloed af.

Er is een al heel oud middel dat goed werkt: colchicine, een alkaloïde uit herfsttijloos, Colchicum autumnale. De therapeutische breedte hiervan is echter maar klein.

Meestal wordt daarom begonnen met ontstekingsremmende pijnstillers uit de NSAID-groep, zoals ibuprofen, diclofenac of naproxen. Is de ontsteking eenmaal bedwongen dan kan ook worden begonnen met een preventief werkend medicijn, als de aanvallen met enige regelmaat terugkomen. Hiervoor bestaan verschillende effectieve middelen zoals benzbromaron of allopurinol, die echter bij sommige mensen vervelende bijwerkingen hebben. De duurbehandeling kan pas gestart worden als de acute aanval bedwongen is. Anders kan deze weer makkelijk opflakkeren.

Ook vitamine C kan het urinezuurniveau in het serum verlagen. Het gaat in competitie met de urinezuurabsorptie door de niertubuli in de nieren, en verlaagt ook het urinezuurniveau via de verhoging van de totale glomerulaire filtratiesnelheid in de nieren. In een twintig jaar durende studie bij bijna 50.000 mannen bleek het risico op jicht met bijna de helft verminderd door dagelijkse inname van 1500 mg vitamine C of meer.[8]

Suppletie met polyfenolen kan waarschijnlijk ook het risico op jicht verminderen door een verlagend effect op de urinezuurniveaus in het lichaam en een remmend effect op het enzym xanthine oxidase.[8]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e f (en) Choi HK, Curhan G. Gout: epidemiology and lifestyle choices. (2005) Curr Opin Rheumatol 17:341-345. PMID 15838248.
  2. a b c (en) Hak AE, Choi HK. Lifestyle and gout. (2008) Curr Opin Rheumatol 20:179-186. PMID 18349748.
  3. (en) Choi HK, Curhan G. Soft drinks, fructose consumption, and the risk of gout in men: prospective cohort study. (2008) BMJ 336:309-312. PMID 18244959 gratis volledige artikel.
  4. (en) Choi JW, Ford ES, Gao X, et al. Sugar-sweetened soft drinks, diet soft drinks, and serum uric acid level: the Third National Health and Nutrition Examination Survey. (2008) Arthritis Rheum 59:109-116. PMID 18163396 gratis volledige artikel.
  5. (en) Seegmiller JE, Dixon RM, Kemp GJ, et al. Fructose-induced aberration of metabolism in familial gout identified by 31P magnetic resonance spectroscopy. (1990) Proc Natl Acad Sci USA; 87(21): 8326–8330. PMID 18244959 gratis volledige artikel.
  6. (en) Ghadirian P, Shatenstein B, Verdy M, et al. The influence of dairy products on plasma uric acid in women. (1995) Eur J Epidemiol 11:275-281. PMID 7493659.
  7. (en) Jacob RA, Spinozzi GM, Simon VA, et al. Consumption of cherries lowers plasma urate in healthy women. (2003) J Nutr 133:1826-1829. PMID 12771324 gratis volledige artikel.
  8. a b (en) Choi HK, Gao X, Curhan G. Vitamin C intake and the risk of gout in men: a prospective study. (2009) Arch Intern Med 169:502-507. PMID 19273781 gratis volledige artikel.