Jinfengopteryx

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jinfengopteryx
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Jinfengopteryx elegans
Jinfengopteryx elegans
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Onderorde: Theropoda
Familie: Troodontidae
Geslacht
Jinfengopteryx
Ji et al., 2005
Typesoort
Jinfengopteryx elegans
Afbeeldingen Jinfengopteryx op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Reptielen

Jinfengopteryx is een geslacht van theropode dinosauriërs uit de groep van de Eumaniraptora dat tijdens het begin van het vroege Krijt leefde in het gebied van het huidige China.

Vondst en naamgeving[bewerken]

Een vergelijking met de grootte van een mens

De typesoort Jinfengopteryx elegans ("sierlijke gouden-feniksvleugel") is in maart 2005 benoemd en beschreven door Ji Qiang, Ji Shuan, Lü Junchang, You Hailu, Chen Wen, Liu Yongqing en Liu Yanxue. De geslachtsnaam is afgeleid van het Chinees jin, 金, "gouden" en feng, 鳳, "feniks" en het Oudgrieks πτέρυξ, pteryx, "vleugel". De "gouden feniks" is in de Chinese mythologie de koningin der vogels. De soortaanduiding elegans betkent "lichtgebouwd, elegant" of "sierlijk" in het Latijn.

Het zeer gave fossiel, holotype CAGS-IG-04-0801, is in juli 2004 gevonden bij de heuvel van Longfengshan in een laag tufsteen van de Qiaotouafzetting van de Huajiyingformatie die dateert uit het Barremien. Het betreft een vrijwel compleet skelet, platgedrukt op een enkele plaat. Het toont een klein, volgens de beschrijvers volwassen, dier, met uitgebreide resten van het verenkleed. Latere onderzoekers hebben gesteld dat het ook om een jong dier zou kunnen gaan.

In 2007 werd de soort meer in detail beschreven door Ji Shuan en Ji Qiang.

Beschrijving[bewerken]

Grootte en onderscheidende kenmerken[bewerken]

De lengte van het holotype is vastgesteld op 548 millimeter, de helft daarvan staart; de staart van Jinfengopteryx is overigens relatief kort voor een theropode. Gregory S. Paul schatte in 2010 het gewicht op vierhonderd gram.

De beschrijvers stelden een diagnose op maar gingen er daarbij van uit dat Jinfengopteryx tot de vogels behoorde. Huidige onderzoekers achtten het waarschijnlijker dat het dier tot de Troodontidae behoorde. Overigens zijn beide groepen nauw aan elkaar verwant. Bepaalde kenmerken zou men echter juist bij tamelijk afgeleide, vrij hoog in de stamboom staande, vogels verwachten en zijn dan afwijkend en onderscheidend als Jinfengopteryx een troödontide is. Het betreft met name het bezit van twaalf halswervels (in plaats van tien), van elf ruggenwervels (in plaats van twaalf) en het vergroeid zijn van het eerste en tweede kootje van de derde vinger.

Skelet[bewerken]

De kop is, hoewel groot ten opzichte van het lichaam als geheel, relatief gedrongen met zeer vele kleine tanden en een forse hersenpan, hetgeen bij elkaar een zeer vogelachtige indruk maakt. De snuit is laag en tamelijk spits; de snuitpunt is echter iets afgestompt. Het bovenprofiel van de snuit is bij na recht, in zeer lichte mate hol.

Verenkleed[bewerken]

De staart draagt lange gebandeerde pennen.

Fylogenie[bewerken]

Het beest heeft de grote armen die typerend zijn voor de Eumaniraptora. De veren daar zijn echter slecht bewaard gebleven. De hele groep Eumaniraptora beschikte typisch over echte veren. Als die op de armen lang waren, had een soort dus vleugels. Hoe kleiner een soort is, hoe kleiner ook de minimale dragende oppervlakte nodig om te kunnen vliegen. Bij Jinfengopteryx nu zijn de armen groter dan die kritieke grens. Dit bracht Ji ertoe van een vogel te spreken. Ook voerde Ji een cladistische analyse van 205 eigenschappen uit die aantoonde dat Jinfengopteryx basaler was dan Archaeopteryx en de zustergroep van haar klade. Dit leidde tot persberichten als: "'s-werelds oudste vogel ontdekt!". Deze voorstelling van zaken is echter zeer problematisch. Iedere cladistische analyse is voorlopig; dat is geen reden er een af te wijzen totdat zij weerlegd is, maar omdat 205 eigenschappen voor een uitstekend fossiel bij deze zeer goed onderzochte groep tegenwoordig wat weinig is, moet de kans op weerlegging zeer reëel worden geacht. Wellicht behoort Jinfengopteryx "gewoon" tot de Deinonychosauria net als de mogelijk vliegende vorm Microraptor. Er werd onmiddellijk na de beschrijving al door anderen gesuggereerd dat Jinfengopteryx een basale troodontide zou zijn, nauw verwant aan Sinovenator. Een nieuwe analyse van Turner uit 2007 gaf inderdaad als uitkomst dat Jinfengopteryx tot de Troodontidae behoorde. Een tweede probleem is het feit dat juist een plaatsing basaler dan Archaeopteryx uitsluit dat Jinfengopteryx een vogel is: de Aves zijn immers meestal verankerd op Archaeopteryx zodat een basalere soort per definitie niet tot de vogels behoort - tenzij men daarvoor de definitie omgooit. De soort zou dus een basaal lid van de Avialae zijn. Een derde probleem is dat juist het cruciale verenkleed op de armen ontbreekt. Of het draagvermogen werkelijk voldoende was, is dus nog onzeker. Wel is duidelijk dat de achterpoten relatief lang zijn, maar zonder lange slagpennen, zoals Microraptor; iets wat meer op een lopende dan vliegende levenswijze duidt. In ieder geval is het fossiel op zich niet letterlijk ouder dan Archaeopteryx.

Als de analyse van Ji echter juist mocht blijken te zijn, is de vondst een enorme doorbraak in het onderzoek naar de oorsprong van de vogels: een vliegende vorm die nauwer aan Archaeopteryx dan aan de Deinonychosauria verwant is, geeft ons aanwijzingen over een nog onbekende fase in de evolutie van het vliegen.

Levenswijze[bewerken]

In de buikholte van Jinfengopteryx zijn verschillende kleine ronde voorwerpen aangetroffen. Ji speculeert dat het misschien eieren zijn of zaden dan wel noten. Andere onderzoekers hebben het ook mogelijk geacht dat het om gastrolieten gaat, maagstenen. Troödontiden hebben vrij langwerpige eieren, wat het onwaarschijnlijk maakt dat het daarom zou gaan.

Volgens Paul joeg Jinfengopteryx op kleine gewervelde prooidieren of insecten. De combinatie met de zaden zou dan een levenswijze als alleseter impliceren. Inderdaad wordt ook van andere troödontiden vermoed dat het omnivoren waren.

Het fossiel van Jinfengopteryx

Literatuur

  • Ji, Q., , Ji, S., Lu, J., You, H., Chen, W., Liu, Y., & Liu, Y. (2005). First avialan bird from China (Jinfengopteryx elegans gen. et sp. nov.). Geological Bulletin of China 24 (3): 197-205 .
  • Ji, S., , Ji, Q. (2007).  Jinfengopteryx Compared to Archaeopteryx, with Comments on the Mosaic Evolution of Long-tailed Avialan Birds. Acta Geologica Sinica 81 (3): 337-343 .