Joaquín Rodrigo

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Joaquín Rodrigo Vidre (Sagunto, Valencia, 22 november 1901 - Madrid, 6 juli 1999). I Marqués de los Jardines de Aranjuez (1e Markies van de tuinen van Aranjuez) [1] was een Spaans componist. Zijn bekendste compositie is het Concierto de Aranjuez voor gitaar en orkest.

Buste van Joaquín Rodrigo in Rosario, Argentinië

Levensloop[bewerken]

Rodrigo was de jongste van tien kinderen van een koopmansfamilie. Hij was net 3 jaar oud, toen hij als gevolg van difterie blind werd. In 1906 vertrok de familie naar Valencia, waar hij aan de blindenschool zijn eerste muziekles kreeg. Hij wilde nadat hij de opera Rigoletto van Giuseppe Verdi hoorde, componist worden.

Van 1917 tot 1922 studeerde hij compositie bij Francisco Antich aan het Conservatorio Superior de Música in Valencia. Zijn eerste werken schreef hij in 1922, twee jaar later werd zijn orkestwerk Juglares uitgevoerd. In 1922 ging hij naar Duitsland om te studeren. In deze tijd werd hij ook lid van een avant-gardistische componistengroep in Madrid, maar dit intermezzo eindigde in 1925, nadat hem de Premio Nacional de Música als gevolg van dit lidmaatschap belet werd. Vervolgens vertrok hij naar Parijs (1927), waar hij bij Paul Dukas studeerde aan de École Normale de Musique. Hier onderhield hij vriendschappen met Maurice Ravel, Darius Milhaud, Arthur Honegger, Igor Stravinsky en Manuel de Falla.

In 1933 trouwde hij met de Turkse pianiste Victoria Kamhi, lerares aan het Conservatorio de París.

Terug in Spanje (1934) ontving hij de titel Conde de Cartagena (Graaf van Cartagena). In 1935 schreef Rodrigo zijn "Sonata de adiós" voor piano ter herinnering aan zijn leermeester Dukas. Nog eens ging hij naar Frankrijk en continueerde zijn muziekstudie aan het Nationale Conservatorium "Sorbonne". Nadat hij deze afsloot, reisde hij door Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland voordat hij in 1939, pas na het aflopen van de Spaanse Burgeroorlog (1 april 1939), naar Spanje terug keerde en zich definitief in Madrid vestigde.

In januari 1939, nog in Parijs, was Rodrigo gestart met het componeren van zijn meesterwerk Concierto de Aranjuez, het eerste concert voor klassieke gitaar met orkest. Hij rondde het werk af na zijn terugkeer in Madrid. De première was op 9 november 1940 in Barcelona door de solist Regino Sáinz de la Maza begeleid door het Philharmonisch Orkest van Barcelona .

Tijdens de dictatuur van de Generalísimo Francisco Franco (1939 - 1975) werd door hem en zijn composities de (quasi klassieke) Spaanse muziek in het buitenland gepresenteerd. Met de uitvoering van zijn Fantasía para un gentilhombre in 1958 in San Francisco door de gitarist Andrés Segovia, aan wie dit werk opgedragen was, bereikte hij het hoogtepunt van zijn internationale carrière. Terug in Spanje werd hij medewerker van de radio en later docent aan de Madrileense universiteit.

In 1960 werd hij in Parijs als Officier van de kunst en literatuur onderscheiden. Van de Universiteit van Puerto Rico ontving hij in 1963 de "Legión de Honor". In 1964 werd hij eredoctor van de Universiteit van Salamanca en in 1978 eredoctor van de Universiteit van Valencia. Koning Juan Carlos I van Spanje verhief hem in 1991 opnieuw in de adelstand, en kreeg hij de titel Marqués de los jardines de Aranjuez (Markies van de tuinen van Aranjuez)[1], dit voor zijn bijdrage aan de Spaanse muziek en als erkenning van zijn meest bekende werk het Concierto de Aranjuez. Na zijn overlijden in 1999 werd zijn dochter Cecilia Rodrigo Kamhi de II Marquesa de los Jardines de Aranjuez (na 6 juli 1999).

Composities[bewerken]

Werken voor orkest[bewerken]

  • 1924 Cinco piezas infantiles
    1. Son chicos que pasan
    2. Después de un cuento
    3. Mazurka
    4. Plegaria
    5. Gritería final
  • 1926-1929 Tres viejos aires de danza
  • 1927-1930 Zarabanda lejana y Villancico
    1. Zarabanda Lejana
    2. Villancico
  • 1928 Preludio para un poema a la Alhambra
  • 1929 Dos miniaturas Andaluzas
  • 1939 Concierto de Aranjuez, voor gitaar en orkest
  • 1943 Concierto heroico, voor piano en orkest
  • 1944 Concierto de estío, voor viool en orkest
  • 1945 Dos piezas Caballerescas
  • 1949 Concierto in modo galante, voor cello en orkest
  • 1953 Soleriana, Suite para orquesta
    1. Entrada
    2. Fandango
    3. Tourbillon
    4. Pastoral
    5. Passepied
    6. Fandango a lo alto
    7. Contradanza
    8. Boleras
  • 1955 Homenaje a Sagunto
  • 1957 Música para un jardín
  • 1958 Fantasía para un gentilhombre, voor gitaar en orkest
  • 1963 Sones en la Giralda
  • 1966 Dos danzas españolas
  • 1966 Concierto Madrigal, voor twee gitaren en orkest
  • 1975 Pasodoble para Paco Alcalde
  • 1976 A la busca del más allá, symfonisch gedicht voor de 200-jaar viering van de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten
  • 1978 Concierto pastoral, voor dwarsfluit en orkest (opgedragen aan James Galway)
  • 1982 Palillos y Panderetas
  • 1982 Concierto para una fiesta, voor gitaar en orkest
  • Cançoneta, voor strijkorkest
  • Aria Antigua, voor fluit en orkest

Werken voor harmonieorkest[bewerken]

  • 1934 Per la flor del lliri blau (verplicht werk in de "Seción Especial" tijdens het Certamen Internacional de Bandas de Música - Ciudad de Valencia in 2002)
  • 1939 Homenaje a la tempránica, marcha
  • 1955 Homenaje a Sagunto, marcha
  • 1966 Adagio, para instrumentos de viento (voor blazers)
    1. Adagio
    2. Allegro Moderato - Adagio - Allegro Moderato
    3. Adagio
  • 1975 Paso-doble para Paco Alcalde
  • 1978 Fantasía para un Gentilhombre

Oratoria, cantates en gewijde muziek[bewerken]

  • 1953 Música para un códice salmantino, cantate voor bas, gemengd koor en orkest - tekst: Miguel de Unamuno, "Oda a Salamanca" - gecomponeerd voor de 700-jaar feestelijkheden van de universiteit van Salamanca
  • 1960 La Azuzena de Quito, oratorium
  • Ave María, voor vijfstemmig gemengd koor

Muziektheater[bewerken]

Zarzuela[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1946 El Duende azul;
(samen met: Federico Moreno Torroba)
22 april 1946, Madrid, Teatro Calderón de Madrid Eduardo Castell en Rafael Villaseca
1955-1960 El Hijo fingido Proloog en 2 aktes 9 april 1964, Madrid, Teatro de la Zarzuela Jesús María Arozamena Victoria Kamhi,
naar Felix Lope de Vega

Balletten[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto choreografie
1955 Pavana real 3 jornadas (3 aktes) 19 december 1955, Barcelona, Gran Teatro del Liceo Victoria Kamhi over het leven van Luis de Milán Juan Magriñá

Toneelstuk[bewerken]

Werken voor koor[bewerken]

Vocale muziek met orkest of instrumenten[bewerken]

  • 1948 Ausencias de Dulcinea, voor bas, vier sopranen en orkest
  • 1952 Retablo de Navidad, voor sopraan, bas, gemengd koor en orkest - tekst: Victoria Kamhi
    1. Cantan por Belén Pastores
    2. Duérmete, Niño
    3. Aire y Donaire
    4. Pastorcito Santo
    5. Coplillas de Belén
    6. A la Chiribirivuela
    7. La Espera
    8. A la Clavelina
  • 1965-1974 Himnos de los neófitos de Qumrán, voor drie sopranen, mannenkoor en kamerorkest - tekst: Victoria Kamhi, naar uittreksels uit de Qumran rollen, die in 1947 aan de Dode Zee gevonden werden
    1. Rezaré día y noche en todos los instantes
    2. Y caminaré sobre las Ilanuras sin límites
    3. Te doy las gracias, O Señor
  • Album Centenario Canto y Piano, voor zang en piano
  • Aranjuez, Ma Pensée, voor zang en gitaar
  • Canción del Grumete, voor zang en piano
  • Canciones, voor zang en piano
  • Canço del Teuladí i Trova, voor zang en piano
  • Cánticos Nupciales, voor drie sopranen en orgel
  • Cantos de Amor y de Guerra, voor zang en piano
  • Coplas del Pastor Enamorado, voor sopraan en gitaar

Kamermuziek[bewerken]

  • 7 Canciones Valencianas, voor viool en piano

Werken voor piano[bewerken]

  • Deux Berceuses
  • Suite para Piano
  • Canción y Danza
  • Bagatela
  • Pastoral
  • Preludio al Gallo Mañanero
  • Zarabanda Lejana
  • Air de ballet sur le nom d'une jeune fille
  • Serenata española
  • Sonada de adiós
  • Cinco piezas del Siglo XVI
  • Cuatro piezas para piano
  • Tres danzas de España
  • À l'Ombre de Torre Bermeja
  • Cuatro Estampas Andaluzas
  • El Álbum de Cecilia
  • Cinco Sonatas de Castilla
  • Tres Evocaciones
  • Preludio de Añoranza
  • Atardecer, vierhandig
  • Cinco Piezas Infantiles, voor twee piano's

Werken voor gitaar[bewerken]

  • Concierto Andaluz, voor 4 gitaren
  • Concierto-madrigal, voor 2 gitaren

Bibliografie[bewerken]

  • Jozef Robijns, Miep Zijlstra: Algemene muziekencyclopedie, Haarlem: De Haan, (1979)-1984, ISBN 978-90-228-4930-9
  • Francisco Alia Miranda: Indice de Autores e Intepretes, in: La musica en la radio : radio Ciudad Real EAJ 65 y sus discos de pizarra, Cuenca: Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2000, 378 p., ISBN 978-84-8427-046-1
  • Colin Larkin: The encyclopedia of popular music, Third edition, New York: Macmillan, 1998, 8 v., ISBN 978-1561592371
  • Arístides Incháustegui, Blanca Delgado Malagón: Indice Onomastico, in: Vida musical en Santo Domingo (1940-1965), Banco de Reservas, Publicación Especial, Editora Corripio, C. por A. Santo Domingo, D. N., 1998. 529 p., ISBN 9945-036-01-7
  • Luís Iglésias de Souza: El Teatro Lírico Español: Tomo I-Catálogo: A-E, 1991. 994 p./ Tomo II-Catálogo F-O / Tomo III-Catálogo O-Z, 1994. 1045 p. / Tomo IV-Libretistas y compositores 1996. 742 p.; Coruna: Editorial Deportación Provincial, 1991-1996, ISBN 8-489-65219-8
  • Stewart Gordon: Spanish, Portuguese, and Latin Keyboard Music in the Twentieth Century, in: A History of Keyboard Literature. - Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., ISBN 978-0534251970
  • Tomas Marco, Cola Franzen: Spanish music in the twentieth century, Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1993, 261 p.
  • Jacqueline Cockburn, Richard L. Stokes, Graham Johnson: The Spanish song companion, London: Victor Gollancz, 1992
  • Maurice J. Summerfield: Its composers, in: The classical guitar : its evolution and players since 1860, Newcastle-upon-Tyne: Ashley Mark Publishing, 1992, 333 p.
  • Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, ISBN 3-923058-07-1
  • Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7
  • Piero Sonti: Repertorio di musica sinfonica - Gli autori, le composizioni dal Seicento a oggi, Ricordi, 2001, 1060 p., ISBN 978-8809022553
  • Lamberto Trezzini: Indice Dei Nomi, in: Due secoli di vita musicale storia del teatro comunale di Bologna, Seconda edizione, Nuova Alfa Editoriale, 1987, 362 p., ISBN 978-8877790026
  • Matthias Henke: Joaquin Rodrigo : Concierto de Aranjuez, Neue Zeitschrift fur Musik. 145 (1984) H. 7/8, S. 31-34.
  • Roger Alier, Xosé Aviñoa: El libro de la zarzuela, Madrid: Ediciones Daimon, 1982, ISBN 84-231-2677-3
  • David Ewen: Composers since 1900 - A biographical and critical guide, First supplement, New York: H. W. Wilson Company, 1981, 328 p., ISBN 978-0824206642
  • Margaret Campbell: Rodrigo's cello concerto, The Strad. 92 (1981/82), S. 892-893.
  • Linton Elzie Powell: A history of Spanish piano music, Bloomington, Indiana: Indiana University Press, 1980
  • Jozef Powrozniak: Gitarrenlexikon, Berlin: Verlag Neue Musik, 1979, 185 p.
  • Martin Giertz: Liten uppslagsbok, in: Den klassiske Gitarren : Instrumentet musiken mastarna, Stockholm: P. A. Norstedt & Soners Forlag, 1979
  • Gösta Morin, Carl-Allan Moberg, Einar Sundström: Sohlmans musiklexikon - 2. rev. och utvidgade uppl., Stockholm: Sohlman Förlag, 1975-1979, 5 v.
  • Gösta Morin, Carl-Allan Moberg, Einar Sundström: Sohlmans musiklexikon : nordiskt och allmänt upplagsverk för tonkonst, musikliv och dans, Stockholm: Sohlmans Förlag, (1951-)
  • José María Ruiz Gallardón, Antonio Fernández-Cid: Cien Años de teatro musical en España 1875-1975, Madrid: Real Musical Editores, 1975, 610 p., ISBN 978-8-438-70021-1
  • Antonio Fernández-Cid: La música española en el siglo XX, Madrid: Publicaciones de la Fundacion Juan March, 1973
  • Antonio Fernández-Cid: Lieder y canciones de España; pequeña historia de la música nacional, 1900-1963, Madrid: Editora Nacional, 1963, 531 p.
  • Storm Bull: Index to biographies of contemporary composers, Vol. II, Metuchen, N.J.: Scarecrow Press, 1974, 567 p., ISBN 0-8108-0734-3
  • John Vinton: Dictionary of contemporary music, New York: E.P. Dutton, 1974, 834 p., ISBN 978-0525091257
  • Paul Frank, Burchard Bulling, Florian Noetzel, Helmut Rosner: Kurzgefasstes Tonkünstler Lexikon - Zweiter Teil: Ergänzungen und Erweiterungen seit 1937, 15. Aufl., Wilhelmshaven: Heinrichshofen, Band 1: A-K. 1974. ISBN 3-7959-0083-2; Band 2: L-Z. 1976. ISBN 3-7959-0087-5
  • Marc Honneger: Dictionnaire de la musique, Paris: Bordas, 1970-76
  • Antonio Iglesias: Joaquin Rodrigo. Su obra para piano, Orense, Conservatorio de Musica 1965. 297 S.
  • Bernard Gavoty, Daniel Lesur: Pour ou contre la musique moderne?, Paris: Flammarion, Editeur, 1957, 340 p.
  • Philip James Bone: The guitar and mandolin : biographies of celebrated players and composers, London: Schott, 1954, 388 p.
  • Joaquín Pena, Higinio Anglés, Miguel Querol Gavalda: Diccionario de la Música LABOR, Barcelona: Editorial Labor, 1954, 2V, 2318P.
  • Gilbert Chase: The music of Spain, New York: W.W. Norton, 1941, 375 p.
  • Carlo Schmidl: Dizionario universale dei musicisti : Supplemento, Milan: Sonzogno, 1938, 806 p.

Trivia[bewerken]

  • In de jaren tachtig is een fragment uit het derde gedeelte van "Fantasía para un gentilhombre" gebruikt als leader voor het NOS-televisieprogramma Paspoort voor Spanjaarden.

Externe link[bewerken]

  1. a b Koninklijk besluit 1860/1991, van 30 december 1991. Besluit waarin Rodrigo per decreet tot Joaquin Rodrigo Don Vidro werd benoemd met de titel van "Marques de los Jardines de Aranjuez".]