Johan Dijkstra (kunstenaar)
Johan Dijkstra (Groningen, 23 december 1896 – Groningen, 21 februari 1978) was een Nederlandse kunstenaar. Hij geldt als een van de belangrijkste Groninger kunstenaars van de twintigste eeuw.
In zijn atelier aan de Spilsluizen, ontworpen door zijn vriend en architect (en beroemd voetballer) Evert van Linge, verdiende hij zijn eerste brood met het vervaardigen van illustraties en reclamekunst. Hij was ook boekbandontwerper en ontwerper van ex libris.
Met Jan Altink was hij in 1918 oprichter van Groninger Kunstkring De Ploeg. Pas in 1924 gaf hij zich over aan het expressionisme, maar volgens zijn critici niet met overweldigend succes. Johan Dijkstra en zijn vrouw Marie (een zus van Johan van Veen) raakten via De Ploeg bevriend met schrijver en dichter Willem de Mérode. In 1924 maakte hij voor de uitgave Ganymedes van De Mérode vijf houtsneden, waaronder Ganymedes als schenker der goden. De expressionistische houtsneden zijn met opzet wat primitief. Dijkstra maakte zijn houtsneden met een eenvoudig stalen schoenmakersmes[1].
In 1926 werd hij leraar bij een tekenvereniging van Groninger studenten. Door dat werk kreeg hij ruimte voor het vrije werk dat bestond uit schilderijen en enkele beeldhouwwerken. Ook maakte hij decorontwerpen bij geënsceneerde muziekuitvoeringen, georganiseerd door de componist Daniël Ruyneman. Zijn eerste artistieke voorbeeld was Vincent van Gogh. Hij schilderde beelden van het Groninger plattelands- en stadsleven en portretten van overige Ploeg-leden.
Vanaf 1930 koos Dijkstra een andere richting en stortte hij zich op de monumentale kunsten. Hij schiep een muurschildering in het stadhuis van Groningen en leerde van Duitse glasschilders de techniek van het brandschilderen. Zijn eerste grote monumentale opdracht van voor de Tweede Wereldoorlog was het vervaardigen van de ramen voor de aula van de Rijksuniversiteit. Hierin ook afgebeeld zijn twee vrouwelijke heldinnen, de feministe Aletta Jacobs en de verzetsvrouw Anda Kerkhoven. De laatstgenoemde schilderde hij diverse malen, ook nadat zij, kort voor de bevrijding, was gedood door de Sicherheitsdienst.
Na de oorlog volgden glasopdrachten van Dordrecht (Grote Kerk), Coevorden en Utrecht (Geertekerk). In het buitenland (Manchester en Malmö) ontwierp hij mozaïeken en nam hij deel aan groepstentoonstellingen van De Ploeg in New York, Oldenburg en de Biënnale van Venetië.
Zijn laatste levensjaren waren niet de gelukkigste. Na het overlijden van zijn vrouw Marie zwierf hij vaak rond door de straten. Zijn creativiteit had hem blijkbaar verlaten en zijn productie stokte. In zijn kunstkritieken in het Nieuwsblad van het Noorden werden zijn uithalen steeds feller, waardoor hij weinig vrienden overhield. Dijkstra overleed op 81-jarige leeftijd in zijn woonplaats Groningen.
[bewerken] Werk voor uitgevers (selectie)
- Oogsttafereel, omslag voor tijdschrift Frisia, 1922
- Josef Cohen, Schemerverzen, houtsneden, Groninger Kunstkring de Ploeg, 1923
- M.A.R.G. Poelhekke, Lyriek, band, J.B. Wolters 1924
- Janneke Ratsma, Frysk Mearkesboek, band en prentjes, W.A. Eisma & Co 1924
- E.J. Huizenga-Onnekes, Het boek van Trijntje Soldaats, band, prenten en initialen, Noordhoff 1928
- K. ter Laan, Nieuw Groninger Woordenboek, band, kaarten en platen, J.B. Wolters 1929
- Josef Cohen, In het wonderland van planten en dieren, band en illustraties, J.B. Wolters 1930
- E.J. Huizenga-Onnekes, Het boek van Minne Koning, prenten en initialen, Noordhoff 1930
- F.M. Dostojewskie, De Halfvolwassene, band, De Gulden Ster 1929
- A. van Veldhuizen, Met zes zintuigen de natuur in, band en illustraties, Kok Kampen ca. 1930
- Alexej Tolstoy, Iwan de Verschrikkelijke, band, De Gulden Ster ca. 1935
- Knut Hamsun, De Vrouwen bij de Pomp, omslag, Wereldbibliotheek 1936
- N.S. Ljeskow, De Priesters, band, De Gulden Ster z.j.
- Leonid Andrejew, De Roode Lach, band, schutbladen en houtsneden, De Gulden Ster z.j.
- Henri C. van Praag, Gelukkig niet te laat, Kinderliedjes, prentjes, De Gulden Ster z.j.
- F.M. Dostojewskie, Herinnering uit het ondergrondse, band en houtsnede, De Gulden Ster z.j.
- F.M. Dostojewskie, De Zachtmoedige, band, De Gulden Ster z.j.
[bewerken] Externe link
Noot
|
