Johan Sems

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jan Sems
Johan Sems gravure uit 1623, gravure van Jacob Matham naar een portret gemaakt door Martin Hermann Faber
Johan Sems gravure uit 1623, gravure van Jacob Matham naar een portret gemaakt door Martin Hermann Faber
Algemene informatie
Volledige naam Johan Sems
Geboren Franeker, 1572
Overleden Groningen, 1635
Nationaliteit Nederlandse
Bekend van cartografie en vestingbouw
Portaal  Portaalicoon   geschiedenis
Zelfportret van Johan Sems op 27-jarige leeftijd in 1600
De stadskaart van Leeuwarden door Sems gemaakt in 1603

Johan Sems of Semp (Franeker, 1572 - Groningen, 1635) was een Nederlandse cartograaf, landmeter en ingenieur. Hij was gespecialiseerd in inpoldering, dijkaanleg, en vestingbouwkunde.

Biografie[bewerken]

Sems werd in 1572 geboren als zoon van Sem IJsbrandts en van Claesgen Adriaens.[1] In 1581 liet zijn vader zich inschrijven als student van de Universiteit Leiden. Het gezin woonde toen op de Marendorp Landzijde, op de hoek van de Lange Hooglandse Kerksteeg in Leiden. Zijn vader pleegde in 1584 zelfmoord door overmatig drankgebruik.[2] Johan zelf volgde geen opleiding aan de universiteit van Leiden want de ingenieursopleiding startte pas in het jaar 1600. Hij heeft het vak waarschijnlijk in de praktijk geleerd.[3]

Tijdlijn[bewerken]

  • In 1599 vestigde Sems zich als zijdekoopman in Leeuwarden.
  • 1600: Publicatie van Practijck des lantmetens, een leerboek geschreven door Jan Pietersz. Dou, in samenwerking met Sems, verschenen bij Willem Jansz. Blaeu. Het werk was van hoog niveau en werd gebruikt bij de Ingenieursopleiding, opgezet door Simon Stevin. Het beschreef alles wat de landmeter moest weten, alsmede de nieuwste ontwikkelingen.
  • 1602: Sems werd benoemd tot landmeter van Friesland.
  • 1603: Hij maakte een gedetailleerde kaart van Leeuwarden, die door Pieter Bast werd gegraveerd.
  • 1604-1608: Sems had de supervisie over de aanleg van de schansen bij Bourtange en Delfzijl en Bellingwolde.
  • Sems kocht diverse panden in de binnenstad van Leeuwarden.
  • Rond 1610 verhuisde hij naar Bunde en kocht grond in Bunder Neuland, dat in 1604 was ingepolderd, met behulp van voornamelijk Amsterdamse investeerders.
  • 1615: Sems bepaalde samen met Johan de la Haye de grenslijn tussen Groningen en Drenthe en nam de Martinitoren[4] als uitgangspunt (zie Semslinie).
  • 1616: Sems was vanaf 30 april betrokken bij een inpoldering bij Bredstedt; vervolgens bij de uitleg van Kopenhagen, c.q. het kanaalsysteem van Christianshavn op Amager.
  • 1618: Sems werd op 6 januari teruggeroepen uit Denemarken vanwege een grenskwestie bij Ter Apel met de provincie Drenthe
  • 1621 was hij weer Bunderneuland. De polder was een soort niemandsland, waarvan de rechten werden betwist door de Staten-Generaal en de Enno III van Oost-Friesland, graaf van Oost-Friesland.
  • ca 1623: Sems werd benoemd tot dijkgraaf in Bunder Neuland. In 1623 werd een gravure van zijn door Martin Faber gemaakt portret (zie afbeelding), met de vermelding dat hij dijkgraaf was, vervaardigd door Jacob Matham.
  • 1623: Sems woonde in Groningen. Uitgave van zijn boek De arithmetische fundamenten in Emden.
  • 1625: De polder bij Bredstedt werd door een stormvloed weggeslagen.
  • 1626: Sems kreeg opdracht het gebied ten noorden van Pieterburen in kaart te brengen.
  • 1628: Sems was opnieuw betrokken bij de schansen in Oost-Groningen.
  • 1629 en 1632: Op de roerende goederen van Sems werd beslag gelegd, vanwege wanbetaling.
  • In 1634 bevond Sems zich in Nederlands Brazilië, waar hij als ingenieur belast was met de aanleg van fortificaties van veroverde steden.[5]
  • 1635: Sems overleed plotseling, waarschijnlijk in het begin van het jaar 1635 te Groningen (in ieder geval voor 8 februari van dat jaar).[5] Zijn weduwe hertrouwde in 1636 met de kapitein Jochum Bastijaen Coen.[6]

Sems was getrouwd met Baerthe van Soutelande; hij hertrouwde met Catharina Jans.[7]

Varia[bewerken]

  • 1945 Herman de Boer schreef ter gelegenheid van de bevrijding van de veenkoloniën het lied van Jan Sems met onder meer de volgende regels[8]

"Zoals Jan Sems zijn linie trok,
Zoo gaan de wegen door het land:
Rechtuit-rechtaan, geen kronkelweg
Van 't Klooster tot aan Hoogezand"

  • 2008: Opening restaurant Sems te Leeuwarden, vernoemd naar Johan Sems.
  • 2010: Voor de tweede jaar op rij is restaurant Sems uitgeroepen tot meest bijzondere restaurant van Friesland.
Bronnen

Zie ook

Noten

  1. Westra 2010:4
  2. Westra 2010:4 en 39
  3. Westra 2010:5
  4. Latere metingen hebben uitgewezen, dat het verlengde van de Semslinie de Martinitoren op 532 meter mist (bron Cultuurhistorisch beheer: Een projectleider aan het woord)
  5. a b Westra 2010:24
  6. Ondertrouwboek kerkelijke gemeente Groningen: Inschrijving ondertrouw van Trijntje Sems en Jochum Bastijaen Coen
  7. Nieuwsblad van het Noorden d.d. 13 januari 1981 Johan Sems deed als landmeter in Noord-Nederland belangrijk werk
  8. Karel, Erwin H. Grenzen in Drenthe : vier historische beschouwingen over scheidslijnen in cultuur en landschap, blz. 82, uitg. Van Gorcum, Assen, 2000