Johann Adolf Hasse

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Johann Adolf Hasse
Johann Adolph Hasse
Johann Adolph Hasse
Algemene informatie
Volledige naam Johann Adolf Hasse
Bijnaam Caro Sassone
Geboren 25 maart 1699
Overleden 23 december 1783
Land Vlag van Duitsland Duitsland
Werk
Genre(s) Klassiek
Beroep Componist
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Johann Adolf Hasse (Bergedorf bij Hamburg, 25 maart 1699Venetië, 23 december 1783) was een Duits componist. Als componist wordt hij gerekend tot de grootste vertegenwoordigers van de Italiaanse Opera seria van de 18e eeuw. Samen met Carl Heinrich Graun maakte hij de opera in Duitsland geliefd.

Biografie[bewerken]

Zijn grootvader was organist in Lübeck. Zijn eerste muziekonderricht ontving hij van zijn vader. Zijn muzikale loopbaan begon Hasse als tenor, eerst bij de Theater am Gänsemarkt in Hamburg. Daar voerde Reinhard Keiser de scepter en werd voornamelijk Duits repertoire uitgevoerd. Vervolgens trok Hasse naar Brunswijk, waar zijn eerste opera Antioco in het hoftheater werd opgevoerd (1721). In 1722 ging hij naar Napels om verder te studeren bij Nicola Porpora en - als een van zijn laatste leerlingen - bij Alessandro Scarlatti. Vanaf 1727 werkte hij in Venetië aan het Conservatorio degli Incurabili, een opvanghuis voor jonge meisjes, die met veel muziekonderricht werden beziggehouden. Hasse ontmoette de prima donna Faustina Bordoni, een mezzosopraan, beroemd om haar trefzekerheid en virtuositeit.

Faustina Bordoni[bewerken]

Faustina Bordoni was de bestbetaalde zangeres van haar tijd. Georg Friedrich Händel haalde haar in 1726 voor twee jaar naar London. Hasse huwde Bordoni in 1730, na zich in het voorafgaande jaar tot het katholicisme te hebben bekeerd. Cleofide een opera uit 1731, waarin zijn succesnummers uit Napels waren ingepast, is een uitzonderlijke opera in het barokrepertoire. De opera is gebaseerd op een drama van Pietro Metastasio en behandelt de betrekkingen van het oosten met het westen, destijds een geliefd onderwerp. Het verhaal is ook door veel andere componisten op muziek gezet. Met een opwindende opvoering dongen Hasse en Bordoni - die de hoofdrol zong - naar een vaste aanstelling bij August de Sterke, die in Hasse de meest geschikte opvolger zag voor Johann David Heinichen. Johann Sebastian Bach en zijn oudste zoon Wilhelm Friedemann waren aanwezig bij de première. Vader en zoon gingen daar naartoe om zoals J.S. zei de 'Dresdener liedjes te aanhoren'.[bron?] In 1734 trok Hasse naar London om zijn Artaserse uit te voeren, maar weigerde als concurrent van Händel op te treden. In 1751 ging Faustina Bordoni met pensioen.

Dresden[bewerken]

Dresden rond 1750 door Bernardo Bellotto

Van 1735 tot 1764, verbleef Hasse vaak in Dresden (Saksen), het Florence aan de Elbe, wanneer de keurvorst er resideerde. Daar was Hasse werkzaam als 'Ober-Hofkapellmeister' ten behoeve de keurvorst, Friedrich August II van Saksen. De opera in Dresden was gebouwd ter gelegenheid van zijn huwelijk en beschikte mogelijk over 2.000 plaatsen. De zangers kregen goed betaald en de prima dona's hadden de beschikking over koetsen. De hofkapel, later Säksische Staatskapelle genaamd, gold na dat van Napels als het beste orkest in Europa. Hasse had een bijzonder contract; indien Frederik August, tevens koning van Polen, naar Warschau afreisde dan hoefde hij niet mee, maar reisde met zijn vrouw naar Italië.

In 1748 werd Hasse gevraagd twee van zijn werken uit te voeren bij de feestelijkheden ter gelegenheid van het huwelijk van Elisabeth van Brandenburg-Bayreuth, de dochter van Wilhelmina van Bayreuth. Zowel Ezio als Artaserse werden opgevoerd in het nog niet volledig opgeleverde Markgräfliches Opernhaus in Bayreuth. Bij de uitvoering van Ezio in Dresden in 1755 waren 620 personen betrokken, twintig dromedarissen, vier muildieren en vier wagens, beladen met roofgoederen.

Bij een belegering door Frederik de Grote en een bombardement in 1760, waarbij een bibliotheek werd verwoest, zijn vele van zijn handgeschreven composities in vlammen opgegaan. Na de begrafenis van de keurvorst ging Hasse in 1764 naar Wenen, waar hij de lievelingscomponist werd van keizerin Maria Theresia. De Zevenjarige Oorlog had het hof in Dresden in grote financiële moeilijkheden gebracht en Hasse werd om bezuinigingsredenen ontslagen, zonder pensioen.

Ter gelegenheid van de bruiloft van aartshertog Ferdinand van Oostenrijk, componeerde Hasse zijn laatste opera, Ruggiero (1771). In Milaan ontmoette hij de 14-jarige Mozart en was onder de indruk van zijn talent. Op aandringen van zijn vrouw koos hij ervoor (1773) om zijn laatste levensjaren in Venetië door te brengen, waar hij nog steeds als kapelmeester aan het Conservatorio degli Incurabili werkte. Faustina Bordoni stierf er in 1781. Johann Adolf Hasse overleed twee jaar later.

Werken[bewerken]

Hasse componeerde meer dan 60 opera's, ongeveer twee per jaar. Hij onderscheidde zich als de meest waardige vertolker van de poëzie van Pietro Metastasio. Wat opera betreft behoort zijn werk Piramo e Tisbe (Wenen, november 1768), een tragisch intermezzo in twee akten, naar het libretto van Marco Coltelli tot zijn meest gewaardeerde werken. Er zijn slechts drie solisten, die niet door een basso continuo worden begeleid, maar door het gehele orkest, net als in de werken van de toen populaire Gluck. Verder componeerde hij elf oratoria, 17 cembalosonaten en kerkmuziek, zoals missen, psalmen, motetten, hymnen en litanieën; ten slotte talrijke concerten, trio- en solosonates en ca. 80 fluitsonates voor Frederik de Grote.

Composities[bewerken]

Missen en gewijde muziek[bewerken]

  • 1751 Messe in d (ter opening en inwijding van de Rooms-Katholieke "Hofkirche", nu, Kathedrale Sankt Trinitatis Dresden)
  • 1751 Te Deum (ter opening en inwijding van de Rooms-Katholieke "Hofkirche", nu: Kathedrale Sankt Trinitatis Dresden)
  • 1763 Requiem in C-groot, voor de uitvaart van Koning August III van Polen of "Frederik August II keurvorst van Saksen"
  • 1783 Missa ultima in g
  • Beatus vir
  • Confitebor tibi in F groot
  • Dixit Dominus in C groot
  • Miserere in d
  • Miserere in F
  • Miserere in c
  • Regina coeli in D
  • Requiem in Es groot
  • Salve Regina in A
  • Salve Regina in F
  • Venite pastores - Motetto pastorale

Oratoria[bewerken]

  • 1734 Il cantico de' tre fanciulli, oratorium - tekst: Stefano Benedetto Pallavicino
  • 1742 I pellegrini al sepolcro di nostro redentore, oratorium in 2 delen - tekst: Stefano Benedetto Pallavicino
  • 1750 La conversione di Sant' Agostino, oratorium - tekst: Maria Antonia Walpurgis von Sachsen
  • 1744 Ci'l un parantê und parsol scelopgrini, oratorium - tekst: Stefano Benedotto Pallavicino

Muziektheater[bewerken]

Opera's[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1721 Antioco (niet volledig behouden) 3 aktes 11 augustus 1721, Braunschweig Apostolo Zeno en Pietro Pariati
1725 Marc'Antonio e Cleopatra 2 delen september 1725, Napels Francesco Ricciardi
1726 Il Sesostrate 3 aktes 13 mei 1726, Napels Apostolo Zeno en Pietro Pariati: "Sesostri", bewerkt door Angelo Carasale
1726 La Semele ossia La richiesta fatale 2 delen herfst 1726, Napels Francesco Ricciardi
1726 L'Astarto 3 aktes december 1726, Napels Apostolo Zeno en Pietro Pariati, bewerkt van Angelo Carasale
1727 Gerone tiranno di Siracusa 3 aktes 19 november 1727, Napels Aurelio Aureli
1727 Enea in Caonia 2 delen 1727, Napels Luigi Maria Stampiglia
1728 Attalo re di Bitinia 3 aktes mei 1728, Napels Francesco Silvani
1728-1729 L'Ulderica (niet volledig behouden) 3 aktes 29 januari 1729, Napels niet bekend
1729 La sorella amante 2 aktes lente 1729, Napels Bernardo Saddumene
1729 Il Tigrane 3 aktes 4 november 1729, Napels, Teatro San Bartolomeo Francesco Silvani
1729 L'Erminia 2 aktes winter 1729, Napels Bernardo Saddumene
1730 Artaserse 3 aktes 1e versie: februari 1730, Venetië, Teatro San Giovanni Crisostomo;

2e versie: 9 september 1740, Dresden; 3e versie: 1760, Napels

Pietro Metastasio
1730 Dalisa (niet volledig behouden) 3 aktes 17 mei 1730, Venetië Domenico Lalli, naar Nicolò Minato
1730 Arminio (niet volledig behouden) 3 aktes 28 augustus 1730, Milaan Antonio Salvi
1730 Ezio 3 aktes 1e versie: Herfst 1730, Napels;

2e versie: 1755, Dresden;

Pietro Metastasio
1731 Cleofide 3 aktes 13 september 1731, Dresden Michelangelo Boccardi, naar Pietro Metastasio: "Alessandro nell'Indie"
1731 Catone in Utica (niet volledig behouden) 3 aktes 26 december 1731, Turijn Pietro Metastasio
1732 Cajo Fabrizio 3 aktes 1e versie: 12 januari 1732, Rome;

2e versie: 8 juli 1734, Dresden;

Pirro en Apostolo Zeno
1732 Demetrio 3 aktes 1e versie: carnaval, 1732, Venetië, Teatro San Giovanni Crisostomo;

2e versie: 8 februari 1740, Dresden;

Pietro Metastasio
1732 Euristeo 3 aktes mei 1732, Venetië Apostolo Zeno
1732 Issipile 3 aktes 1 oktober 1732, Napels Pietro Metastasio
1733 Siroe 3 aktes 1e versie: 2 mei 1733, Bologna;

2e versie: 1763, Dresden;

Pietro Metastasio
1734 Sei tu, Lidippe, o il sole 2 augustus 1734, Dresden Stefano Benedetto Pallavicino
1735 La clemenza di Tito 3 aktes 1e versie: 24 september 1735, Pesaro;

2e versie: 17 januari 1738, Dresden; 3e versie: 1759, Napels

Pietro Metastasio
1736 Alessandro nell'Indie 3 aktes 1736, Venetië Pietro Metastasio
1736-1737 Senocrita 5 aktes 27 februari 1737, Dresden Stefano Benedetto Pallavicino
1737 Atalanta 3 aktes 26 juli 1737, Dresden Stefano Benedetto Pallavicino
1737 Asteria 3 aktes 3 augustus 1737, Dresden Stefano Benedetto Pallavicino
1737-1738 Irene 3 aktes 8 februari 1738, Dresden Stefano Benedetto Pallavicino
1738 Alfonso 5 aktes 11 mei 1738, Dresden Stefano Benedetto Pallavicino
1739 Viriate 3 aktes carnaval 1739, Venetië Pietro Metastasio: "Siface"
1741 Numa (Numa Pompilio) 3 aktes 7 oktober 1741, slot Hubertusburg Stefano Benedetto Pallavicino
1742 Lucio Papirio (Lucio Papirio Dittatore) 3 aktes 18 januari 1742, Dresden Apostolo Zeno
1742 Didone abbandonata 3 aktes 1e versie: 7 oktober 1742 slot Hubertusburg;

2e versie: 4 februari 1743, Dresden

Pietro Metastasio, bewerkt van Francesco Algarotti
1743 L'asilo d'Amore 1 akte 7 oktober 1743, slot Hubertusburg Pietro Metastasio
1743 Antigono 3 aktes 20 januari 1744, Dresden, Hoftheater Pietro Metastasio
1743-1744 Ipermestra 3 aktes 1e versie: 8 januari 1744, Wenen;

2e versie: 7 oktober 1751, slot Hubertusburg;

Pietro Metastasio
1744 Semiramide riconosciuta 3 aktes 1e versie: 26 december 1744, Venetië, Teatro San Giovanni Crisostomo;

2e versie: 11 januari 1747, Dresden;

Pietro Metastasio
1745 Arminio 3 aktes 1e versie: 7 oktober 1745, Dresden;

2e versie: 8 januari 1753, Dresden;

Giovanni Claudio Pasquini
1747 La spartana generosa ovvero Archidamia 3 aktes 14 juni 1747, Dresden Giovanni Claudio Pasquini
1747 Leucippo 3 aktes 1e versie: 7 oktober 1747, slot Hubertusburg;

2e versie: 7 januari 1751, Dresden;

Giovanni Claudio Pasquini
1748 Demofoonte; (het is niet zeker, dat deze opera van Hasse werd gecomponeerd) 3 aktes 1e versie: 9 februari 1748, Dresden;

2e versie: carnaval 1749, Venetië; 3e versie: 1758, Napels;

Pietro Metastasio
1749 Il natal di Giove 1 akte 7 oktober 1749, slot Hubertusburg Pietro Metastasio
1750 Attilio Regolo (Attilius Regulus) 3 aktes 12 januari 1750, Dresden Pietro Metastasio
1750 Endimione rond 1750, Warschau naar Pietro Metastasio
1751 Ciro riconosciuto 3 aktes 1e versie: 20 januari 1751, Dresden;

2e versie: 17 januari 1762, Warschau;

Pietro Metastasio
1752 Adriano in Siria 3 aktes 17 januari 1752, Dresden Pietro Metastasio
1753 Solimano 3 aktes 5 februari 1753, Dresden Giovanni Ambrogio Migliavacca
1753 L'eroe cinese 3 aktes 7 oktober 1753, slot Hubertusburg Pietro Metastasio
1754 Artemisia 3 aktes 6 februari 1754, Dresden Giovanni Ambrogio Migliavacca
1755 Ezio (revisie van de 1730er versie) 3 aktes 20 januari 1755, Dresden Pietro Metastasio, bewerkt van Giovanni Ambrogio Migliavacca
1755 Il re pastore 3 aktes 1e versie: 7 oktober 1755, slot Hubertusburg;

2e versie: 7 oktober 1762, Warschau;

Pietro Metastasio
1756 L'Olimpiade 3 aktes 1e versie: 16 februari 1756, Dresden;

2e versie: 26 december 1764, Turijn;

Pietro Metastasio
1758 Nitteti 3 aktes 1e versie: carnaval 1758, Venetië;

2e versie: 3 augustus 1759, Warschau;

Pietro Metastasio
1758 Il sogno di Scipione 1 akte 7 oktober 1758, Warschau Pietro Metastasio
1758 Demofoonte (revisie van de 1748er versie) 3 aktes 4 november 1758, Napels Pietro Metastasio
1759 La clemenza di Tito (revisie van de 1735er versie) 3 aktes 20 januari 1759, Napels Pietro Metrastasio
1759 Achille in Sciro 3 aktes 4 november 1759, Napels Pietro Metastasio
1760 Artaserse in Sciro (revisie van de 1730er versie) 3 aktes 26 of 27 januari 1760, Napels Pietro Metastasio
1760 Alcide al Bivio 1 akte 7 oktober 1760, Wenen, Hofburg (ter gelegenhijd van huwelijk van aartshertog Jozef II en prinses Isabella Maria van Bourbon-Parma Pietro Metastasio
1761 Zenobia 3 aktes 7 oktober 1761, Warschau Pietro Metastasio
1762 Il trionfo di Clelia 3 aktes 1e versie: 27 april 1762, Wenen, Burgtheater;

2e versie: 3 augustus 1762, Warschau;

Pietro Metastasio
1762-1763 Siroe (revisie van de 1730er versie) 3 aktes 3 augustus 1763, Dresden Pietro Metastasio
1764 Egeria 1 akte 24 april 1764, Wenen Pietro Metastasio
1765 Romolo ed Ersilia 3 aktes 6 augustus 1765, Innsbruck Pietro Metastasio
1767 Partenope 2 aktes 9 september 1767, Wenen, Burgtheater Pietro Metastasio
1768 Piramo e Tisbe 2 aktes november 1768, Wenen, Burgtheater Marco Coltellini
1771 Il Ruggiero, ovvero L'eroica gratitudine 3 aktes 16 oktober 1771, Milaan Pietro Metastasio

Intermezzi[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto in verband met de opera
1726 Miride e Damari 2 delen 13 mei 1726, Napels Angelo Carasale Il Sesostrate
1726 Larinda e Vanesio (L'artigiano gentiluomo);

Duits: (Der Bürger als Edelmann)

3 delen 1e versie: december 1726, Napels;

2e versie: 8 juli 1734, Dresden;

Antonio Salvi, bewerkt van Angelo Carasale 1e versie: L'Astarto;

2e versie: Cajo Fabricio

1727 Grilletta e Porsugnacco 3 delen 19 november 1727, Napels naar Molière Gerone tiranno di Siracusa
1728 Carlotta e Pantaleone (La finta tedesca) 3 delen mei 1728, Napels Bernardo Saddumene Attalo re di Bitinia
1728 Scintilla e Don Tabarrano (La contadina) 2 delen 1e versie: herfst 1728, Napels;

2e versie: 26 juli 1737, Dresden;

Bernardo Saddumene en Andrea Belmuro 1e versie: Il Clitarco van Pietro Scarlatti; 2e versie: Atalanta
1729 Merlina e Galoppo (La fantesca) (Il capitano Galoppo) 3 delen 29 januari 1729, Napels Bernardo Saddumene L'Ulderica
1729 Dorilla e Balanzone (La serva scaltra; La moglie a forza) 3 delen 4 november 1729, Napels Bernardo Saddumene Il Tigrane
1730 Lucilla e Pandolfo (Il tutore) 2 delen 1e versie: herfst 1730, Napels;

2e versie: 11 mei 1738

Bernardo Saddumene 1e versie: Ezio;

2e versie: Alfonso

1732 Arrighetta e Cespuglio (La donna accorta) 2 delen herfst 1732, Napels Catone in Utica van Leonardo Vinci, bewerkt van Leonardo Leo
1737 Rimario e Grillantea 1 deel 3 augustus 1737, Dresden Asteria
1741 Pimpinella e Marcantonio 1 deel 7 oktober 1741, slot Hubertusburg Numa Pompilio

Media[bewerken]

Geluidsfragment Se del fiume, from Artaserse (1730-1734) (info / uitleg)

Bibliografie[bewerken]

  • B. Hiltner: Die Silbermannorgel in der Hofkirche zu Dresden, in: Instrumentenbau Zeitschrift 49:43-6 Jan-Feb 1996
  • D. James: Choral CDs Johann Adolf Hasse: Mass in G Minor (Soloists Thuringischer Akademischer Singkreis and Virtuosi Saxoniae, Ludwig Guttler) (Berlin Classics), Choir & Organ 4:56-7 N1 1996
  • Francesco Passadore e Franco Rossi: Musica, scienza e idee nella serenissima durante il seicento - Atti del convegno internazionale di studi Venezia - Palazzo Giustinian Lolin 13-15 dicembre 1993, Venezia: Edizioni Fondazione Levi, 1996, 414 p.
  • Stewart Gordon: A History of Keyboard Literature. Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., ISBN 978-0-534-25197-0
  • Joan Whittemore: Music of the Venetian Ospedali composers. A thematic catalogue; thematic catalogues No. 21, Stuyvesant, NY: Pendragon Press, c1995, 184 p.
  • A. Friesenhagen: Schallplatten Johann Adolf Hasse: Motetti virtuosi (Monique Zanetti (Sopran), Jennifer Lane (Alt), Le Parlement de musique, Ltg. Martin Gester), (Opus CD) Concerto 12:36-7 May 1995
  • Gerhard Schepelern: Operaens historie i Danmark 1634-1975, Kobenhaven: Rosinante, 1995, 366 p., ISBN 978-87-16-14112-5
  • Konrad Boehmer: Schallplatten Johann Adolf Hasse: Piramo e Tisbe (Barbara Schlick, Ann Monoyios, Wilfried Jochens; La Stagione, Ltg. Michael Schneider) (Delta Capriccio, 2 CDs) Concerto 11:36-7 Nov 1994
  • W.C. Fink: Heitere Totenmesse; Johann Adolf Hasse : Requiem C-Dur; Misrere e-Moll (Greta de Reyghere (Sopran), Susanna Moncayo von Hase (Alt), Ian Honeyman (Tenor), Dirk Snellings (Bass); Il Fondamento, Ltg. Paul Dombrecht), (Opus) Neue Musikzeitung 43:25 Oct-Nov 1994
  • L. Luetteken: Schallplatten Johann Adolf Hasse La conversione di Sant' Agostino (Mechthild Georg, Axel Koehler, Ralph Popken, Robert Worle, Gotthold Schwarz; Mitglieder des Rias-Kammerchores; Akademie fur Alte Musik Berlin, Ltg. Marcus Creed), (Delta Capriccio, 2 CDs) Concerto 11:32-3 Feb 1994
  • I.A. Alexandre: Paris, Monte-Carlo, Nice Handel et Hasse sur la route des Indes, Diapason-Harmonie (Currently Diapason (France)) N402:18 Mar 1994
  • Ortrun Landmann: Katalog der Dresdner Hasse-Musikhandschriften, München 2005, ISBN 3-598-40435-2
  • Raffaele Mellace: Johann Adolf Hasse, Palermo 2004 ISBN 88-8302-248-3
  • Frederick L. Millner: The Operas of Johann Adolf Hasse, Ann Arbor 1979 ISBN 0-8357-1006-8
  • Reinhard Wiesend: Johann Adolf Hasse in seiner Zeit : Bericht über das Symposium vom 23. bis 26. März 1999 in Hamburg, Stuttgart : Carus-Verlag, 2006, 356 S., ISBN 978-3-89948-079-5
  • Panja Mücke: Johann Adolf Hasses Dresdner Opern im Kontext der Hofkultur, Marburg, Univ., Diss., 2000, 347 S. ISBN 3-89007-553-3
  • Irena Poniatowska, Alina Żórawska-Witkowska: Johann Adolf Hasse und Polen : Materialien der Konferenz, Warszawa, 10 - 12 Dezember 1993, Warszawa: Instytut Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, 1995, 198 S., ISBN 83-904669-0-2
  • Friedrich Lippmann: Colloquium "Johann Adolf Hasse und die Musik Seiner Zeit" : (Siena 1983), Laaber : Laaber-Verl., 1987, 520 S., ISBN 3-89007-107-4
  • Gisela Jaacks und Carsten Prange: Zeremoniell und Freiheit : Europa im 18. Jahrhundert ; die Welt des Johann Adolf Hasse, Hamburg : Museum für Hamburgische Geschichte, 1999, 207 S.
  • Bert Siegmund: Intermezzi per musica : Johann Adolf Hasse zum 300. Geburtstag, Dößel : Stekovics, 2004, 121 S., ISBN 3-89512-126-6

Externe links[bewerken]