Johannes Verhulst

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Johannes Verhulst
Johannes Verhulst
Johannes Verhulst
Algemene informatie
Volledige naam Johannes Joseph Hermann Verhulst
Geboren 19 maart 1816
Overleden 17 januari 1891
Land Vlag van Nederland Nederland
Werk
Genre(s) lied, koormuziek, symfonische muziek, kamermuziek
Beroep componist, dirigent
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Johannes Joseph Hermann Verhulst (Den Haag, 19 maart 1816 - Bloemendaal, 17 januari 1891) was een Nederlandse componist en dirigent. Als componist en als topfunctionaris in het Nederlandse muziekleven in de negentiende eeuw is zijn invloed aanzienlijk geweest.

Levensloop[bewerken]

Verhulst zong als jongen in een katholiek kerkkoor, waar hij zich al onderscheidde door grote muzikaliteit. In zijn tienerjaren bracht hij het tot eerste violist in de hofkapel van koning Willem I. In 1836 kreeg Felix Mendelssohn Bartholdy, op vakantie in Scheveningen, van Johannes’ muziekleraar een ouverture van Verhulst te zien. Mendelssohn nam hem daarop aan als leerling.

In Leipzig werd Verhulst dirigent van het Euterpe-orkest, waarvoor hij onder andere zijn Symfonie in e schreef. In 1842 ging hij op aandringen van koning Willem II terug naar Den Haag, waar hij zich toelegde op het schrijven van Nederlandse liederen. Zes jaar later werd hij in Rotterdam als dirigent van de Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst aangesteld. Bij een feest in 1854 voor het zilveren jubileum van die vereniging lukte het hem tal van buitenlandse muziekprominenten te strikken, waaronder Franz Liszt.

In de jaren daarna volgden nog enige benoemingen: in 1860 bij Diligentia in Den Haag en in 1864 in Amsterdam bij Toonkunst, orkestvereniging Caecilia en Felix Meritis. In die machtige posities had hij een enorme invloed op het Nederlandse muziekleven gekregen. Zijn conservatieve smaak kwam hem echter op groeiende kritiek te staan. Zo weigerde hij Berlioz, Liszt en vooral Wagner uit te voeren. Als een orkestdirectie hun werken gespeeld wilde hebben, was ze op een gastdirigent aangewezen. Bij zijn pensionering bij Diligentia in 1886 werd hij benoemd tot erelid van deze instelling. Daarop trad hij ook uit zijn functies in Amsterdam terug.

Verhulst trouwde op 7 mei 1851 te Rotterdam met Johanna Elisabeth Cornelia Rochussen. Het echtpaar kreeg 6 kinderen. Hij stierf teruggetrokken op 74-jarige leeftijd.

Werk[bewerken]

Verhulst heeft in het spoor van Franz Schubert en Robert Schumann enkele tientallen liederen geschreven, gewoonlijk op teksten van Jan Pieter Heije. De tekstuele kwaliteit van die liederen is twijfelachtig, maar de inleving van Verhulst is onbetwist. Kenmerkend zijn de voor die tijd uitgebreide chromatiek en lange voor- en naspelen. In zijn beste liederen benadert hij het niveau van zijn idool Schumann. Hij componeerde ook minder ambitieuze liederen. Eén daarvan, 'Honger is de beste saus' (op tekst van Heije), werd opgenomen in de populaire liedbundel Kun je nog zingen, zing dan mee.

Voorts schreef hij kamermuziek, geestelijke muziek (waaronder de Mis, opus 20) en orkestmuziek (waaronder de Symfonie in e opus 46, die sterke Schumann-trekken vertoont). Voor harmonieorkest schreef hij in 1844 Gruss aus der Ferne. Hij was ook de componist van de Pius Cantate, een ode aan paus Pius IX op tekst van Herman Schaepman, waarvan het begin "Aan U, o Koning der eeuwen" nog lange tijd als zelfstandige hymne populair was in de Nederlandse Rooms-katholieke Kerk.