Johannes Willebrands

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Johannes Gerardus Maria Willebrands (Bovenkarspel, 4 september 1909 - Denekamp, 2 augustus 2006) was een Nederlandse kardinaal, aartsbisschop van het aartsbisdom Utrecht en metropoliet van de Nederlandse kerkprovincie.
Willebrands was een vooraanstaande bestuurder van de Rooms-katholieke Kerk.

[bewerk] Roeping

Hij studeerde filosofie aan het Angelicum, de universiteit van de dominicanen in Rome, en werd tot priester gewijd op 26 mei 1934. Hij promoveerde drie jaar later, op het proefschrift De denkleer van kardinaal Newman en haar toepassing op de kennis van God door het geweten. Van 1937 tot 1945 doceerde hij filosofie aan het grootseminarie van Warmond. Daarna was hij vijftien jaar lang directeur van deze instelling.

Op 24 juni 1960 werd hij verkozen tot president van de Willibrordusvereniging, een vereniging ter bevordering van de oecumene. Kort daarna werd hij door Johannes XXIII benoemd tot secretaris van het toen net nieuw geformeerde Secretariaat voor de Eenheid onder de Christenen. Op 4 juni 1964 werd hij titulair bisschop van Mauriana (een niet meer bestaand bisdom in Mauretania Caesariensis, het tegenwoordige noorden van Marokko en Algerije). Paulus VI benoemde hem tot president van het Secretariaat voor de Eenheid op 12 april 1969. In het geheim consistorium van 28 april 1969 werd Willebrands door dezelfde paus tot kardinaal gecreëerd.

[bewerk] Aartsbisschop van Utrecht

Op 6 december 1975 werd Willebrands benoemd tot aartsbisschop van het aartsbisdom Utrecht; hierdoor werd hij tevens metropoliet van de Nederlandse kerkprovincie. Zijn benoeming kwam in de woelige periode in de nasleep van het Landelijk Pastoraal Concilie te Noordwijkerhout in de jaren 1968 - 1969, dat gekenmerkt was door experimenten binnen de Nederlandse Kerkprovincie waarmee het Vaticaan niet kon instemmen. De benoemingen van de bisschoppen Simonis (1970) en Gijsen (1972) worden door sommigen geïnterpreteerd als een antwoord van Rome op deze experimenten. De duidelijke stellingname van deze en andere bisschoppen heeft daarna geleid tot een situatie die men de polarisatie binnen Nederlandse Kerk is gaan noemen en die een hoogtepunt bereikt heeft bij het bezoek van Paus Johannes Paulus II aan Nederland in 1985. Deze polarisatie had echter al voor de benoeming van Willebrands een aanvang genomen.

De Bijzondere Synode van de Nederlandse bisschoppen die plaatsvond in Rome van 14 tot 31 januari 1980, is één van de belangrijke momenten uit zijn ambtsperiode geweest. Al een half jaar na zijn ambtsaanvaarding in oktober 1978 had Paus Johannes Paulus II aangekondigd een 'bijzondere synode' te willen houden met de Nederlandse bisschoppen om "samen met de bisschoppen de voornaamste theologische en pastorale vraagstukken van de Nederlandse Kerkprovincie te behandelen". Kardinaal Willebrands gaf de kernvraag van deze synode aldus weer: in Nederland zijn veel vernieuwingen doorgevoerd, "en nu vragen wij ons af wat er is gelukt en wat niet".

De curiekardinaal Willebrands werd geacht een eind te maken aan het eigen "Nederlandse geluid" van sommige gelovigen. Hij trad hierbij op met tact, geduld en begrip voor de diversiteit van standpunten. De gelijkschakeling van Nederland met de Wereldkerk verliep daardoor voor Rome te traag, en Willebrands' positie werd onhoudbaar.

Op 3 december 1983 werd zijn ontslag uit de zetel van Utrecht geëffectueerd en werd Adrianus Simonis zijn opvolger.

Willebrands concentreerde zich weer op de oecumene, totdat kardinaal Cassidy hem op 12 december 1989 opvolgde in zijn functie van prefect van het Secretariaat voor de Eenheid.

[bewerk] Kardinaal in ruste

Willebrands woonde tot zijn dood in het klooster van de Zusters Franciscanessen te Denekamp en overleed op 96-jarige leeftijd. Hij werd op 8 augustus 2006 begraven op de begraafplaats St. Barbara in Utrecht na een requiemmis in de Sint-Catharinakathedraal in diezelfde plaats. De requiemmis werd bijgewoond door onder andere minister-president Jan Peter Balkenende, minister van Justitie Piet Hein Donner en Willebrands' opvolger kardinaal Simonis. Namens de koningin woonde haar kamerheer in buitengewone dienst Frank Houben de uitvaart bij. In de Eucharistieviering van de uitvaart ging Walter Kardinaal Kasper, president van het Secretariaat van de Eenheid in Rome voor. Tevens was aanwezig de emeritus-aartsbisschop van Utrecht van de Oud-katholieke Kerk van Nederland, Antonius Jan Glazemaker. Met hem én met`de Oud-katholieke Kerk onderhield kardinaal Willebrands bijzonder goede contacten.