Joris Ivens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Joris Ivens
Joris Ivens op de set van De Onvergetelijken in 1971
Joris Ivens op de set van De Onvergetelijken in 1971
Volledige naam George Henri Anton
Geboren Nijmegen, 18 november 1898
Overleden Parijs, 28 juni 1989
Geboorteland Nederland
Beroep Filmregisseur
Films o.m. De Brug, Regen, The Spanish earth, The 400 million, Indonesia calling
Onderscheidingen
Gouden Kalf cultuurprijs 1985
(en) IMDb-profiel
Moviemeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film
Joris Ivens (links) en Ernest Hemingway bij commandant Ludwig Renn van de Internationale Brigade in 1936.
Geboortehuis Ivens, Van Berchenstraat 17-19 Nijmegen
Joris Ivensmonument, Nijmegen

Joris Ivens (Nijmegen, 18 november 1898Parijs, 28 juni 1989) was een Nederlands filmregisseur en filmmaker, met name gericht op documentaires. Hij was gedurende lange tijd de bekendste Nederlandse kunstenaar in het buitenland, maar werd in eigen land omstreden vanwege zijn film ter ondersteuning van de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging. Ivens was de zoon van Kees Ivens en kleinzoon van Wilhelm Ivens.

Ivens werd bekend met avant-garde documentaires als De brug (1928) (over De Hef in Rotterdam), Regen (1929) en Zuiderzee (1930), waarin hij experimenteerde met bewegingen en ritmes. Hij behoorde tot de voormannen van de internationale filmavant-garde van die jaren. Later raakte hij steeds meer geïnteresseerd in sociale kwesties en werd hij overtuigd communist. Hij maakte onder meer films over een mijnwerkersstaking in België (Borinage, 1934), over de Spaanse Burgeroorlog (The Spanish Earth, 1937) en over de strijd die China voerde tegen de Japanse bezetting (De vierhonderd miljoen, 1939). Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte hij diverse films in de Verenigde Staten, waaronder Power and the Land (1941) voor het Amerikaanse ministerie van landbouw en Action Stations! (1943) voor de Canadese marine.

Controverses[bewerken]

Ivens heeft zijn talent meerdere malen in dienst gesteld van revolutionaire regimes. In 1931 vertrok hij naar de Sovjet-Unie om voor het bewind van Stalin de propagandafilm Het lied van de helden te maken, over de bouw van de nieuwe stad Magnitogorsk in de Oeral. Deze stad werd voor een belangrijk deel gebouwd door Goelagdwangarbeiders, veelal slachtoffers van Stalins collectivisering van de landbouw (die gericht was tegen de koelakken en hun invloed). Ivens richtte zijn camera liever selectief op de duizenden Komsomol-vrijwilligers en partijleden die eveneens in Magnitogorsk werkten. De dwangarbeiders zou hij later vergelijken met 'onkruid'.[1][2][3] Ook het maoïstische China heeft Ivens gediend; in 1976 voltooide hij Hoe Yukong de bergen verzette, een film waarin Mao's Culturele Revolutie wordt verheerlijkt.

Ivens werd persona non grata in zijn geboorteland nadat hij in Australië een film maakte ter ondersteuning van de onafhankelijkheidsbeweging in Indonesië. Zijn aanvaring met de koloniale autoriteiten bij het maken van de film Indonesia calling leidde ertoe dat hij van 1948 tot 1957 verplicht werd elke drie of vier maanden zijn paspoort opnieuw te laten verlengen. Een handelwijze waarvoor de Nederlandse staat in 1985 haar verontschuldigingen heeft aangeboden.

Filmografie[bewerken]

1912 - 1949
  • De Wigwam (1912, remake 1931)
  • Études des mouvements à Paris (1927)
  • De Brug (1928)
  • Regen (1929 met Mannus Franken)
  • Branding (1929)
  • Ik-film (1929)
  • Schaatsenrijden (1929)
  • Arm Drenthe (1929)
  • Heien (1929)
  • Wij Bouwen (1930)
  • Van Strijd, Jeugd en Arbeid (1930)
  • Zuiderzee (1930)
  • VVVC Journaals (1930)
  • Breken en bouwen (1930)
  • Donogoo Tonga (1931)
  • Philips Radio (1931)
  • Creosoot (1932)
  • Komsomol (1933)
  • Nieuwe Gronden (1933)
    • idem met muziek Hanns Eisler (2005)
  • Borinage (1934)
  • Saarabstimmung und Sowjetunion (1934)
  • Kämpfer (1936)
  • The Russian School in New York (1936)
  • The Spanish Earth (1937)
  • The Four Hundred Million (1939)
  • New Frontiers (1940)
  • Power and the Land (1940)
  • Oil for Aladdin's Lamp (1941)
  • Our Russian Front (1941)
  • Action Stations! (1943)
  • Know your Ennemy: Japan (1945)
  • The Story of GI Joe (1945)
  • Indonesia Calling (1946)
  • The First Years (1949)
1951 - 1988
  • Pokój Zwyciezy Swiat (1951)
  • Freundschaft Siegt (1952)
  • Vredeskoers Warschau-Berlijn-Praag (1952)
  • Das Lied der Ströme (1954)
  • Eenheid (1954, met muziek van Dmitri Sjostakovitsj)
  • Mein Kind (1955)
  • Les Aventures de Til l'Espiègle (1956)
  • Die Windrose (1957)
  • La Seine a rencontré Paris (1957)
  • Before Spring (1958)
  • Six Hundred Million With You (1958)
  • L'Italia non è un paese povero (1960)[4]
  • Demain a Nanguila (1960)
  • Carnet de Viaje (1961)
  • Pueblo Armado (1961)
  • Chagall (1962)
  • ...À Valparaiso (1963)
  • Le Petit Chapiteau (1963)
  • Le Train de la Victoire 1964)
  • Aah...Tamara (1965)
  • Pour le Mistral (1965)
  • Le Ciel, la Terre (1966)
  • Rotterdam Europoort (1966)
  • Loin de Vietnam (1967)
  • Le 17e parallèle: La guerre du peuple (1968)
  • Le Peuple et ses Fusils (1970)
  • Rencontre avec le President Ho Chi Minh (1970)
  • De Onvergetelijken (1971)
  • La Pharmacie No. 3: Shanghai (1976)
  • Une Histoire de Ballon (1976)
  • Comment Yukong deplaça les Montagnes (12 delen) (1976)
  • Les Kazaks - Minorité Nationale - Sinkiang (1977)
  • Les Ouigours - Minorité Nationale - Sinkiang (1977)
  • Commémoration à Paris de la Mort de la Mao Ze-Dong (Journal) (1979)
  • Hâvre (1986)
  • Une Histoire de Vent (1988)

Bijzonderheden[bewerken]

  • In 1968 ontving Ivens de Internationale Lenin-Vredesprijs, toegekend door de Sovjet-Unie.
  • In 1988 werd Ivens het ereburgerschap van de gemeente Nijmegen toegekend en werd een plein in zijn geboorteplaats naar hem vernoemd (Joris Ivensplein).
  • Vanwege zijn cinematografische verdiensten werd hij tot 2009 jaarlijks op het documentairefestival IDFA geëerd door de uitreiking van de Joris Ivens Award.
  • In 2007 schreef Oscar van Dillen muziek bij de film De Hef, het String Quartet 2.
  • In mei 2010 is in het westen van Parijs een twaalf meter hoog standbeeld voor Ivens onthuld. Het beeld is een ontwerp van Bryan McCormack en toont een naakte man met een wereldbol in zijn handen en twee bewegende lange vleugels.

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen

  • Hans Schoots, Gevaarlijk leven, een biografie van Joris Ivens. Mets en Schilt, Amsterdam 1995, ISBN 90-5330-162-3
  • André Stufkens e.a., Rondom Joris Ivens, wereldcineast. Nijmegen 1989.
  • Joris Ivens en Robert Destanque, Aan welke kant en in welk heelal (dit zijn de memoires van Ivens). Amsterdam 1983.
  • André Stufkens, '“Materiële dingen weten op te geven om het ideële te bereiken”: Joris Ivens’ Nijmegen en Jan Toorop, Charley Toorop, Pyke Koch en Henri Pieck', Desipientia: Zin & Waan, Jaargang 12, nr. 1 (April 2005), pp. 20-27.
  • Joris Ivens, Wereldcineast. DVD 1, 1912/1933. DVD 2, 1934/1940. DVD 3, 1946/1966. DVD 4, 1968/1976. DVD 5, 1980/1988. Europese Stichting Joris Ivens. [Chicago] : Facets Multimedia [U.S. distributor], ©2008. Berlin : Absolut MEDIEN, ©2009

Noten

  1. Joris Ivens en Robert Destanque, Aan welke kant en in welk heelal, De geschiedenis van een leven, DNBL (2008), Citaat op pagina 107: "Ik vervloekte ze (koelakken in de Goelag van Magnitogorsk) ook wel eens, zoals je onkruid in je tuin vervloekt. Volgens de mensen in Moskou waren ze daar om het socialisme te ‘leren’, in werkelijkheid zonnen ze slechts op middelen om het te vernietigen."
  2. Magnitogorsk, jeugd van de hoogovens, Pieter Jan Smit (1996; documentaire)
  3. Gevaarlijk leven, Hans Schoots
  4. (fr) w:fr:L'Italie n'est pas un pays pauvre, Frans wikipedia artikel over de film L'Italia non è un paese povero, documentaire uit 1960 over de Italiaanse chemische industrie. De Italiaanse openbare tv RAI wilde deze film niet uitzenden. (fr) w:fr:Quand l'Italie n'était pas un pays pauvre, documentaire uit 1997 over de censuur tegen de eerdere film.
  5. Objecten in het Rijksmuseum