Jurisdictie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Jurisdictie is een ander woord voor rechtsmacht en heeft betrekking op het gebied waarover een overheidsorgaan bevoegd is. Zowel de wetgevende, uitvoerende als rechtsprekende machten hebben hun specifieke jurisdictie.

Staatsrecht[bewerken]

De jurisdictie van de wetgevende (parlement) en de uitvoerende macht zijn volgens internationaal recht beperkt tot het grondgebied van de staat waartoe zij behoren. Zo hebben zij geen rechtsmacht over het grondgebied van andere soevereine staten noch over internationale wateren. In concreto betekent dit dat een parlement geen wetten kan maken die van toepassing zijn op het grondgebied van een andere staat en dat de politie van het ene land geen bevoegdheden heeft (en dus geen zelfstandige handelingen mag verrichten) in het andere land.

Europees recht[bewerken]

Binnen de Europese Unie zijn verdragen gesloten die de politie beperkte jurisdictie geven op het grondgebied van andere lidstaten. Zo mag de politie op grond van het Verdrag van Schengen in geval van observaties en achtervolgingen deze activiteiten onder voorwaarden voortzetten wanneer ze tijdens de uitvoering een grens met een andere lidstaat passeren.

Burgerlijk recht[bewerken]

De jurisdictie van de rechtsprekende macht (rechtbanken) kan zich wel over staatsgrenzen uitstrekken. In het privaatrecht is veelal in contracten vastgelegd aan welke rechtbank eventuele geschillen worden voorgelegd. Zo kan Nederlands recht en een Nederlandse kantonrechter in een contract bevoegd worden verklaard in een privaatrechtelijk geschil dat zich grotendeels buiten Nederland heeft afgespeeld.

Strafrecht[bewerken]

In het strafrecht bestaan diverse beginselen op grond waarvan een staat jurisdictie kan claimen.

  • Territorialiteitsbeginsel: de dader van ieder strafbaar feit dat in Nederland gepleegd wordt, kan in Nederland vervolgd worden. Dit geldt ook voor feiten gepleegd aan boord van Nederlandse schepen en vliegtuigen.
  • Personaliteitsbeginsel: Nederlanders die in het buitenland een strafbaar feit plegen, zijn in Nederland te vervolgen, mits het feit in Nederland ook strafbaar is.
  • Beschermingsbeginsel: buitenlanders die in het buitenland een strafbaar feit plegen waarbij Nederlandse belangen ernstig worden geschaad, bijvoorbeeld misdrijven tegen de koning, kunnen in Nederland vervolgd worden. De Verenigde Staten gaan hier bijvoorbeeld veel verder in en claimen jurisdictie over alle feiten die op enigerlei wijze Amerikaanse belangen of Amerikaanse staatsburgers schaden. In principe is men van mening dat ook hun uitvoerende macht (politie, veiligheidsdiensten) dan jurisdictie heeft (moet hebben) op de plaats waar het feit gepleegd is, hetgeen tot conflicten kan leiden.
  • Universaliteitsbeginsel: Misdrijven die als schokkend voor de internationale rechtsorde worden ervaren, kunnen in Nederland behandeld worden. Het gaat hierbij om oorlogsmisdaden en genocide.

Aan het Internationaal Strafhof is jurisdictie toegekend op basis van het universaliteitsbeginsel. Het betreft genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden.

Christendom[bewerken]

De Rooms-katholieke Kerk en vele andere hiërarchische kerken, waaronder de Orthodoxe Kerk, kennen ook een kerkelijk rechtsgebied, dat men eveneens jurisdictie noemt. Volgens rooms-katholiek begrip komt de jurisdictie van de paus, hoewel er ook theologen zijn, die zeggen, dat de bisschopswijding zelf jurisdictie verleent. Religieuze jurisdictie overschrijdt qua ruimte veelal staatkundige, politieke en organisatorische jurisdicties van andere aard. De paus en het Vaticaan bezitten volgens rooms-katholieke opvatting zelfs wereldwijde jurisdictie.

Zie ook[bewerken]