Kaliber (instrument)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kaliber voor uitwendige maten
Kaliber voor inwendige maten
Draadkaliber

Een kaliber is een stuk gereedschap waarmee materialen of werkstukken kunnen worden vergeleken, worden geijkt of de maat kan worden genomen. Het bijbehorend werkwoord is kalibreren.

Bij de vervaardiging van producten kunnen afwijkingen ontstaan in de maatvoering. Het is praktisch onmogelijk om de werkelijke maat gelijk te maken aan de nominale maat die op een werktekening staat ingeschreven. Daarom worden er eisen gesteld aan welke maatvoering een werkstuk minimaal moet voldoen. Werkstukken moeten binnen bepaalde grensmaten vallen. Het verschil tussen de grootste- en de kleinste grensmaat noemt men maattolerantie, of kortweg tolerantie. Hoe dichter de grootste en kleinste grensmaat bij elkaar liggen, des te kleiner is de tolerantie. Een kleine tolerantie betekent een grote mate van nauwkeurigheid. Echter hoe groter de nauwkeurigheid moet zijn, hoe hoger de bewerkingskosten worden.

Toepassing[bewerken]

Om te controleren of een werkstuk binnen de grensmaten valt wordt bij het kalibreren gebruik gemaakt van een kaliber. Men onderscheidt kalibers voor uitwendige maten, en kalibers voor inwendige maten. Binnen de werktuigbouwkunde wordt voor het kalibreren van buitenmaten gebruik gemaakt van een bekkaliber. Voor binnenmaten wordt een penkaliber toegepast. Het controleren van uit- en inwendige schroefdraad gebeurt met schroefdraadkalibers. Met al deze instrumenten kan snel en toch nauwkeurig vastgesteld worden of een maat goed of fout is, er kunnen echter geen exacte maten mee worden gemeten.

Op bovenste afbeelding is een bekkaliber te zien, deze beschikt over een goedkeurzijde en een afkeurzijde. De goedkeurzijde (links), heeft de grootste toelaatbare grensmaat, en moet over het werkstuk passen zonder noemenswaardige druk. De afkeurzijde (rechts) heeft de kleinste grensmaat. Het werkstuk mag hier niet in passen, omdat het anders te klein is en dus niet binnen de tolerantie te valt.

De afbeelding in het midden laat een penkaliber zien, waarmee de passing van een rond gat kan worden gecontroleerd. Penkalibers zijn net als bekkalibers voorzien van een goedkeurzijde en een afkeurzijde. De goedkeurzijde, die het langste meetvlak heeft, moet zonder druk in het gat van het werkstuk passen. De afkeurzijde mag echter niet passen omdat het gat anders te groot is.

De onderste afbeelding laat een andere toepassing zien, het is een draadkaliber waarmee de aanduiding in AWG van Amerikaans genormaliseerde aders van draden en kabels kan worden bepaald.