Kamperlijntje

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kamperlijn
Kamperlijntje op de kaart
Traject
STRBSicon .svg uit Meppel, uit Emmen,
uit Almelo, uit Arnhem
BHFBSicon .svg 88 Zwolle
ABZlfBSicon .svg naar Utrecht
BRÜCKE1BSicon .svg Brug over gedempte Willemsvaart
eBHFBSicon .svg 89 Zwolle Veerallee
voormalige halte
AKRZuBSicon .svg A28
evSTRa{{{2}}}
vexSTR-eBHFBSicon .svg Zwolle Voorsterpoort geplande halte
vSTRxl-KRZoexKDSTr bedrijventerrein Voorst
WBRÜCKEBSicon .svg Brug over het Zwolle-IJsselkanaal
eHSTBSicon .svg Zwolle Stadshagen geplande halte
eHSTBSicon .svg Zwolle Werkeren geplande halte
AKRZuBSicon .svg N331
eBHFBSicon .svg 94 Mastenbroek
voormalige halte
eHSTBSicon .svg Kampen Oost geplande halte
KBHFeBSicon .svg 101 Kampen

Het Kamperlijntje is een spoorlijn van Zwolle naar Kampen, een gedeelte van de spoorlijn Utrecht - Kampen, de Centraalspoorweg.

Het 13 kilometer lange traject heeft thans slechts twee stations: Zwolle en Kampen. De reis tussen beide stations duurt ongeveer tien minuten. De lijn wordt geëxploiteerd door de Nederlandse Spoorwegen (met dieseltreinstellen van het type Buffel) en mede gefinancierd door de provincie Overijssel en de gemeenten Zwolle en Kampen.

Tussen 2012 en 2014 zou de lijn worden geëlektrificeerd, zodat er elektrische trams zouden kunnen gaan rijden. Doordat de aanbesteding van de concessie tot tweemaal toe is mislukt, ziet het er niet naar uit dat dit plan zal worden uitgevoerd. Inmiddels zijn er plannen de lijn in 2017 te elektrificeren voor een elektrische treindienst

Geschiedenis[bewerken]

Een Buffel op spoor 13 in Zwolle.
Zwols stootblok Kamperlijntje (spoor 12)
Station Kampen

Het lijntje is oorspronkelijk aangelegd als onderdeel van de Centraalspoorweg, van Utrecht naar Kampen via Amersfoort en Zwolle. Het lijngedeelte Utrecht – Amersfoort – Hattem werd geopend in 1863, Hattem – Zwolle met de overbrugging van de IJssel in 1864. Doordat de Mastenbroekerpolder onder water was gelopen, werd het traject Zwolle – Kampen pas in 1865 in gebruik genomen. De kosten voor de aanleg werden deels gedragen door de NCS en deels door de toenmalige gemeente Kampen. De gemeente Kampen legde circa ƒ 300.000 in. Voor deze gigantische som geld, die bijna de helft van de investeringen dekte, werd er anderzijds afgesproken dat de treinen uit Utrecht altijd door zouden lopen naar Kampen. Dit leverde in de praktijk problemen op, doordat men vanwege de indeling op het station Zwolle zou moeten kopmaken. Dit was niet vreemd voor station Zwolle, tot de samenvoeging van de Staatsspoorwegen en de NCS was het een dubbel kopstation, voor de richtingen Station KampenStation Utrecht Centraal en Station ArnhemStation Leeuwarden. Al snel werd de lijn gesplitst in twee aparte gedeelten Kampen-Zwolle en Zwolle-Utrecht. In 1930 werden de diensten op het lijntje al veelvuldig aangeboden: per dag reden er 50 treinen heen en weer tussen de Hanzesteden.[1] De scheiding van de treindiensten werd onomkeerbaar toen de lijnen geëlektrificeerd werden: in 1942 Utrecht – Amersfoort en in 1952 Amersfoort – Zwolle. Het Kamperlijntje werd niet geëlektrificeerd en werd dus een los lijntje met dieseltractie. Tussen 1960 en 1964 werd het Zwolle-IJsselkanaal gegraven, waarover een stalen vollewand-liggerbrug werd gebouwd.

In 2013 werd de stamlijn Zwolle Katwolde naar bedrijventerrein Voorst in Zwolle opgebroken.[2]

Haltes[bewerken]

De trein vertrekt op station Zwolle vanaf de onoverdekte sporen 12 en 13 aan de westkant van het stationscomplex (aan de rechterkant van spoor 1, staande op het perron van spoor 1, kijkende naar de sporen). In het andere eindpunt Kampen halteren de treinen zo'n 4 minuten bij het oude monumentale station Kampen, dat het perron deels overkapt. Het station van Kampen heeft twee sporen, maar het tweede spoor wordt niet gebruikt en is slechts te bereiken door handmatig een vergrendeld wissel om te zetten. In de tijd van stoomtractie werd het tweede spoor nog wel gebruikt, het perron ervan was zelfs overkapt. Het stationsgebouw van Kampen heeft een stationshal, die momenteel niet wordt gebruikt. Het station heeft wel een Servex Kiosk-winkel, die is gevestigd in de oude stationsrestauratie naast de stationshal.

Tot 1933 stopte de trein bij de halte Mastenbroek en tot 1970 - na de demping van de Willemsvaart - bij de halte Zwolle Veerallee.

Informatieschermen[bewerken]

In de treinstellen (type 'Buffel') die de dienst tussen Zwolle en Kampen verzorgen, hangen informatieschermen. Op deze schermen komt onder andere de NS-reizigersinformatie voor het station Zwolle alsook het specifiek regionieuws (Kampen en Zwolle) van dagblad De Stentor. Deze vorm van narrowcasting is uniek voor de NS, maar in Combino-trams in Amsterdam werd het reizende publiek op soortgelijke wijze al geïnformeerd door Het Parool. De reizigersinformatie aanbieden voor het station Zwolle was één van de voorwaarden die de provincie Overijssel maakte om de lijn te gunnen.[3] De schermen draaien sinds 4 april 2008 op proef, en zijn sinds 11 april van dat jaar succesvol en volledig in gebruik.[4]

Toekomstplannen[bewerken]

Over de toekomst van het Kamperlijntje is veel discussie geweest. Door het vertrek van de Christelijke Academie voor Journalistiek en de Kunstacademie uit Kampen naar Zwolle, wordt het lijntje niet meer zoveel gebruikt (door studenten) en draait het nu met verlies. De verwachting was dat door de komst van station Kampen Zuid aan de Hanzelijn het aantal reizigers nog verder zou dalen. De gemeente Zwolle wilde echter het lijntje met twee haltes uitbreiden, station Zwolle Voorsterpoort bij industrieterrein Voorst en station Zwolle Stadshagen bij de Vinex-wijk Stadshagen. Ook werd er gesproken over een tweede halte bij Kampen, namelijk bij Oosterholt, een nieuwbouwwijk in IJsselmuiden. De dienst zou dan uitgevoerd moeten worden met lighttrains of sneltrams. Aanvankelijk werd gesproken over een frequentie van 3 keer per uur (20-minutendienst),[5][6] maar Regionaal Overleg Consumentenbelangen (Roc) Overijssel bepleit om meteen met een kwartiersdienst te beginnen: "[Het] is beter dan halve maatregelen die al snel betreurd zullen worden. Laten we het meteen goed doen."[7]

Ingenieursbureau Arcadis kwam samen met RVDB/Lightrail.nl met een voorstel, om de spoorlijn te vertrammen. Het idee werd door ProRail onderscheiden met de jaarlijkse innovatieprijs. Aan de prijs was een geldbedrag van € 100.000 verbonden. Volgens de combinatie zouden op een aantal regionale trajecten de zware en dure treinen beter vervangen kunnen worden door lichte goedkope sneltrams. Doordat ze lichter zijn en sneller kunnen optrekken, kunnen er meer stops gemaakt worden. Daarnaast zijn bij een tram nieuwe haltes beter inpasbaar in de omgeving en is er een mogelijkheid de lijn eventueel door de trekken naar de binnenstad van Zwolle en/of Kampen. De provincie Overijssel zag de plannen helemaal zitten. Aangeraden werd om elektrische trams te gebruiken, vanwege het lage energieverbruik en het comfort, ook al zou het onderhoud van de elektrische trams en van elektriciteitsleidingen € 300.000 meer per jaar kosten. Misschien zou zijn gekozen voor de diesel-elektrisch-hybride Citadis, een "ruime tramtrein met lage instap". Exemplaren hiervan rijden al in Kassel.[8] In 2010 liep de huidige concessie af en vervolgens werd geprobeerd de exploitatie aan te besteden.

Uit nader onderzoek door de Stuurgroep Bereikbaarheid Zwolle - Kampen bleek dat een elektrische tram een serieuze optie was. Deze trams zijn stiller, schoner en makkelijker verkrijgbaar dan dieseltrams.[9] Naar verwachting zouden de colleges van b & w van Kampen en Zwolle voor juli 2008 een definitief besluit genomen hebben over de ontwikkelingsmogelijkheden van het Kamperlijntje en de financiering. Dit liep eerst echter uit tot 17 november 2008, ook toen werd een beslissing, vanwege lokaal-politieke redenen uitgesteld tot begin 2009.

Op 28 januari 2009 maakten de provincie Overijssel, de gemeenten Zwolle en Kampen en ProRail bekend dat er in 2012 een elektrische regiotram zou rijden op het Kamperlijntje.[10] Er zou elk kwartier een tram gaan rijden tussen Zwolle en Kampen die zou stoppen bij de nieuw te openen haltes Veerallee, Voorsterpoort, Stadshagen, Werkeren en Kampen Oost.

Naar verwachting zou in de tweede helft van 2010 worden begonnen met de uitvoering van de plannen. De kosten zouden ruim 16 miljoen euro bedragen. Hiervan kwam bijna 13 miljoen euro voor rekening van de provincie, de gemeente Zwolle zou 2 miljoen betalen en de gemeente Kampen 1 miljoen euro. De concessie van NS liep af op 8 december 2012. Aansluitend zou dan de concessie voor de tramlijn in kunnen gaan. Deze zou geïntegreerd worden in de concessie IJsselmond. Deze werd echter niet verleend.

In 2011 werd de tramlijn alsnog apart aanbesteed. Op 30 november 2011 bleek dat Gedeputeerde Staten van Overijssel twee inschrijvingen op de Europese aanbesteding hadden ontvangen. Het ging om biedingen van Arriva en Alstom.[11] Medio februari 2012 bleek ook deze tweede poging tot aanbesteding te zijn mislukt. Gedeputeerde Staten van Overijssel waren van oordeel dat geen van beide bieders voldeed aan de eisen van het bestek. Daarmee bevinden de plannen zich voor onbepaalde tijd in een impasse.

De toekomst van het Kamperlijntje was, door het mislukken van de aanbesteding, één groot vraagteken. Het Kamperlijntje bleef ook na 1 januari 2013 op en neer rijden. De oude treinverbinding tussen Kampen en Zwolle zou vervallen zodra de Hanzelijn klaar zou zijn, maar zolang er nog geen alternatief is blijft het boemeltje in gebruik. De provincie maakte op 21 september 2012 bekend dat een nieuw onderzoek zal worden ingesteld naar de meest geschikte exploitatievorm voor het lijntje.[12] Op 29 november 2012 werd bekend dat de Provincie Overijssel en NS zijn overeengekomen om nog 3 jaar op basis van de bestaande concessie met treinen verder te rijden.[13]

Een in augustus 2013 gepubliceerd nieuw onderzoek, uitgevoerd door adviesbureau Goudappel Coffeng, toont aan dat in plaats van een elektrische tram, beter een elektrische trein op het Kamperlijntje zou kunnen gaan rijden. Realisatie van een tramdienst zou niet zinvol zijn aangezien er in Zwolle geen mogelijkheden zijn tot verdere verlenging in de stad. De lijn zou hiertoe geëlektrificeerd moeten worden. Met een verhoging van de baanvaksnelheid van 100 km/h naar 130 km/h en de aanleg van extra passeersporen en haltes bij Zwolle Stadshagen en Kampen Oost zou er vier keer per uur gereden kunnen worden. Hiervoor zouden dan drie elektrische treinstellen benodigd zijn. Sinds de opening van de Hanzelijn in december 2012 is het aantal reizigers op het bestaande station Kampen minder afgenomen dan verwacht, terwijl het aantal reizigers op het nieuwe station Kampen Zuid lager is dan verwacht. De oude lijn is dus nog steeds de belangrijkste spoorverbinding met Kampen.[14]

In januari 2014 stelden Gedeputeerde Staten van Overijssel en B&W van de gemeente Zwolle en Kampen aan Provinciale Staten en de raden voor om het Kamperlijntje een treinverbinding te laten blijven. Dit na een studie rond de vervoersopties bus, trein en tram. Met de keuze voor de trein krijgt de spoorlijn tussen Zwolle en Kampen een flinke opknapbeurt door elektrificatie van de lijn, de aanleg van meer haltes en een hogere frequentie. De uitbreiding vindt in verschillende fases plaats. Tussen 2015 en 2017 wordt de lijn geëlektrificeerd en komt er een halte in Stadshagen en een tunnel voor het autoverkeer ter hoogte van de nieuwe halte. De tunnel is nodig om de verbinding tussen de verschillende wijken in Stadshagen te verbeteren en de veiligheid rond het spoor te garanderen. De snelheid van de trein gaat omhoog van 100 naar 130 km/h. Provinciale Staten en de gemeenteraden van Zwolle en Kampen nemen binnenkort een besluit over de voorstellen voor de aanpak van het Kamperlijntje.[15]

Literatuur[bewerken]

  • Maarten Metz reisde een hele dag met het Kamperlijntje en schreef het boek 962 kilometer tussen Zwolle en Kampen[16], waarin hij zijn observaties heeft vastgelegd. Hiermee werd hij genomineerd voor de Bob den Uyl-prijs.
  • Jules de Corte heeft een lied geschreven over het Kamperlijntje, geheten Van Zwolle naar Kampen.[17]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Bron: spoorboekje 1930
  2. Ontmanteling goederenspoor Zwolle
  3. Stentor en NS stappen in uniek project (Persbericht Stentor 04-04-2008)
  4. [1] (Persbericht Stentor 12-04-2008)
  5. (voorstel tot aanneming van 20-minutendienst, aangenomen op 18-09-2006)
  6. PDF (aanbeveling kwartiersdienst)
  7. [2](Persbericht Stentor 28-11-2008)
  8. [3](Persbericht Stentor 29-11-2008)
  9. Elektrische tram tussen Zwolle en Kampen serieuze optie (persbericht gemeente Zwolle, 06-03-2008)
  10. Provincie en gemeenten kiezen voor tramvariant, Persbericht ProRail, 28-01-2009
  11. Twee inschrijvingen voor Regiotram Zwolle Kampen
  12. Onderzoek naar trein of bus over Kamperlijn, RTV Oost 21-9-2012
  13. Kamperlijntje rijdt nog drie jaar door
  14. Tramplannen Zwolle - Kampen vervangen door elektrische trein, www.treinreiziger.nl; 21 augustus 2013.
  15. www.overijssel.nl
  16. Maarten Metz: 962 kilometer tussen Zwolle en Kampen. Ode aan de forens. Uitg. Gegarandeerd Onregelmatig, Delden, 2007. ISBN 9789078641025
  17. Van Zwolle naar Kampen, tekst op lyricsspot.com