Kanaleneiland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kanaleneiland
Subwijk van Utrecht
Map - NL - Utrecht - Wijk 08 Zuidwest - Subwijk Kanaleneiland.svg
Kerngegevens
Gemeente Utrecht
Stadsdeel Zuidwest
Oppervlakte 1,27 km2  
Inwoners 15.856 (2013)
Overig
Postcode(s) 3526 en 3527
Website Wijksite Zuidwest
Flats in het noordelijk deel van Kanaleneiland.
Kenmerkend voor de wijk: semi-hoogbouw en gras. Links is flatrenovatie te zien. Foto 2005.
De groenzone langs het Amsterdam-Rijnkanaal (links). Foto 2005.
De Rooseveltlaan, gezien vanaf de Prins Clausbrug. Aan de linkerzijde het Amsterdam-Rijnkanaal.
Oprit van de Prins Clausbrug vanaf Papendorp. Foto 2005.

Kanaleneiland is een subwijk in de Utrechtse wijk Zuidwest in de Nederlandse provincie Utrecht. De wijk is gebouwd in de jaren zestig, als onderdeel van de grootschalige uitbreiding van de stad en gemeente Utrecht in die tijd. Kanaleneiland wordt tegenwoordig beschouwd als probleemwijk en is als zodanig opgenomen op de lijst van Vogelaar. De wijk (statistisch Noord + Zuid Kanaleneiland) telde in 2011 15.693 inwoners.

Geschiedenis[bewerken]

De bouw van Kanaleneiland maakt deel uit van de grootschalige uitbreiding van de stad Utrecht in de jaren vijftig. In 1954 werd de gemeente Utrecht uitgebreid met delen van de gemeentes Oudenrijn, Zuilen, Maartensdijk, Houten, De Bilt en Jutphaas, waarmee tegemoet werd gekomen aan de lang gewenste gebiedsuitbreiding (de oppervlakte van de gemeente Utrecht verdubbelde). In hetzelfde jaar ontwikkelde de gemeente een structuurplan tot 1970. Dit leidde tot de bouw van drie grote wijken, Kanaleneiland, Overvecht en Hoograven, die tot doel hadden de grote naoorlogse woningnood op te lossen. Deze drie wijken waren in totaal bestemd voor 90.000 inwoners, waarvan 30.000 in Kanaleneiland.

De bouw van Kanaleneiland begon in 1955 en wordt als voltooid beschouwd in 1971. Kanaleneiland werd opgezet volgens de idealen van de functionele stad. Pendrecht diende hierbij als groot voorbeeld. Kanaleneiland werd een ruim opgezette wijk, met veel groenvoorzieningen en hoogbouw met grootschalige toepassing van geprefabriceerde elementen. Kenmerkend voor Kanaleneiland zijn de portiekflats met vier woonlagen. Centraal in Kanaleneiland stond een strikte scheiding tussen wonen, werken, recreatie en verkeer. Het verkeer werd om de wijk heen geleid. De woongebieden werden van elkaar gescheiden door forse groen- en sportvoorzieningen. Samen met de bouw van bedrijventerreinen aan de rand van de wijk, een groot winkelcentrum, eigen scholen, bejaardenwoningen en een kerk zou Kanaleneiland een stad op zich moeten vormen waar de bewoners hun hele leven konden blijven wonen.

De aanvankelijke bewondering voor Kanaleneiland maakte al snel plaats voor verguizing. Door het gebrek aan ruimere laagbouwwoningen keerde de middenklasse de wijk al snel de rug toe. Hun plaats werd ingenomen door nieuwe Nederlanders. Nadat de schatkist van de gemeente Utrecht in de jaren zeventig leeg raakte, was er geen geld meer voor vernieuwing van de (inmiddels verouderde) voorzieningen. Buurtwinkels kwamen leeg te staan en het openbaar groen werd slecht onderhouden. Het openbaar groen was daarnaast een gewild doelwit van stedenbouwkundigen voor de bouw van meer woningen, scholen en sportvelden.

De ommezwaai kwam eind jaren negentig. De gemeente zag in dat de wijk niet meer voldeed aan de eisen van de 21e eeuw en startte met plannen voor een grootschalige wijkverbetering. In 2007 werd Kanaleneiland opgenomen in de lijst van probleemwijken van toenmalig minister Ella Vogelaar.

Rozeneiland[bewerken]

In de wijk werden op veel plaatsen rozenstruiken geplant. Samen met de bewondering voor de wijk resulteerde dit in de bijnaam "Rozeneiland". Inmiddels zijn de rozen vrijwel overal verdwenen en is van de bewondering weinig meer over.

Ligging subwijk Kanaleneiland[bewerken]

De subwijk wordt als volgt begrensd:

  • aan de westzijde door het Amsterdam-Rijnkanaal (met aan de overzijde Papendorp van het stadsdeel Leidsche Rijn in aanbouw)
  • aan de oostzijde door de subwijk Transwijk. Transwijk ligt tussen de Beneluxlaan aan de westkant en Aziëlaan vanaf de Europalaan-Zuid tot aan het Amsterdam-Rijnkanaal aan de zuidkant. Het Bedrijventerrein Kanaleneiland hoort bestuurlijk bij Transwijk.
  • aan de noordzijde door de buurten Welgelegen en Den Hommel (West), begrensd door de Weg der Verenigde Naties en de Ds. Martin Luther Kinglaan.

Ligging gebied Kanaleneiland[bewerken]

Historisch en in de volksmond wordt de naam Kanaleneiland aan een groter gebied gegeven. Namelijk de wijk die tussen het Amsterdam-Rijnkanaal en het Merwedekanaal ligt, met als noordelijke grens de Leidse Rijn, dus als echt "eiland" omgeven door water. Dat is dan inclusief de deelwijk Transwijk en het bestuurlijk bijbehorende Bedrijventerrein Kanaleneiland (waarop Woonboulevard Utrecht gevestigd is), Westraven en het Merwedekanaalgebied (ook wel Kantorenpark Kanaleneiland genoemd). Het gedeelte begrensd door enerzijds de Weg der Verenigde Naties en de Ds. Martin Luther Kinglaan en anderzijds de Leidse Rijn is echter nooit aangeduid als behorend bij het Kanaleneiland. De omschrijving wordt dan:

Uiterlijk en vernieuwing[bewerken]

Kanaleneiland is een typische naoorlogse wijk met veel eentonige semi-hoogbouw (portiekflats van 4 hoog zonder lift), rechte straten en veel groen. Ruim 65% van de woningen van de wijk bevindt zich in de sociale woningmarkt[1] met een sobere en hier en daar grauwe uitstraling, met name in het noordelijke deel van de wijk. Het zuidelijke deel, met een hoger percentage koopwoningen, is minder verloederd. Al jaren is Kanaleneiland synoniem voor criminaliteit en armoede. Het is de beruchtste wijk van de stad. Er is dan ook sprake van een zeer hoge werkloosheid, een zeer hoge concentratie van etnische minderheden (vooral Marokkaans en Turks), en veel lage inkomens (het gemiddelde inkomen is € 16.800[2]). Ondanks de grote inzet van gemeente, instanties en bewoners blijft de wijk een sterk ondergemiddelde positie in de stad hebben. Wél is de criminaliteit sinds 2000 sterk dalende[bron?], en lijken andere wijken zoals Overvecht de titel als 'dé achterstandswijk van Utrecht' over te nemen, aangezien steeds meer kansarmen zich verplaatsen. Vanaf 2005 nam de criminaliteit - vooral autokraken- in Kanaleneiland weer toe, volgens een rondschrijven van de gemeente aan bewoners.

Voor een groot deel van Kanaleneiland-Noord bestaan grondige vernieuwingsplannen. Zo wordt er bijvoorbeeld een Forumschool gebouwd. Ook op de as tussen de Prins Clausbrug en het grootwinkelcentrum zijn de komende jaren aanzienlijke veranderingen gepland (As van Kanaleneiland).

Buurten, verkeer en openbaar vervoer[bewerken]

Het winkelcentrum, gezien vanaf de Struyckenlaan. In het midden de sneltramhalte.

Buurten zijn Kanaleneiland-Noord en -Zuid, gescheiden door de Churchilllaan. Ten oosten van Kanaleneiland, in Transwijk bevindt zich Park Transwijk, dat in 2005 na een grootscheepse herinrichting heropend werd. Verder is er het Marco Polopark en een groenzone langs het Amsterdam-Rijnkanaal.

Kanaleneiland wordt omgeven door belangrijke verkeersaders: de Beneluxlaan, de Weg der Verenigde Naties en de Ds. Martin Luther Kinglaan (en gevolg van het strikte scheiden van wonen en verkeer). De sneltram loopt in de middenberm van de Beneluxlaan langs de wijk. Hij doet hier drie haltes aan: 24 Oktoberplein-Zuid, 5 Mei Plein, Vasco da Gamalaan en verderop, op de Europalaan-Zuid bij het Bedrijventerrein Kanaleneiland, is de halte Kanaleneiland-Zuid. Iets voorbij de A12 aan de Taludweg bij het Transferium Westraven, bevindt zich de halte Transferium/Westraven.

Verder doet er nog een flink aantal buslijnen de wijk aan. Door de wijk zelf heen rijden de lijnen 7, 10, 14, 24 en 29 van U-OV. Over de Europalaan-Zuid rijden lijnen van Connexxion en Arriva.

In 2003 opende Prinses Máxima de Prins Clausbrug, een tuibrug over het Amsterdam-Rijnkanaal. De Churchilllaan is de verbinding tussen de brug en het 5 Meiplein. Het duurde ruim 50 jaar voordat deze brug werd gerealiseerd. In 1962 moest boer Vroege zijn boerderij aan het eind van de Churchilllaan verlaten, omdat deze voor de bouw van de brug gesloopt zou worden. Jarenlang stond op de plek echter niet meer dan een telefooncel. [bron?]

Bevolkingssamenstelling[bewerken]

76% van de bevolking is van niet-Nederlandse afkomst (46 nationaliteiten). De wijk staat dan ook op de lijst van Vogelaar.

Toch zijn diverse organisaties en festivals die proberen die het sociale klimaat van de achterstandswijk proberen te verbeteren, waaronder: Het festival Utrecht aan de Nijl, Stichting Al Amal en de stichting Van en Voor Jongeren zijn daar voorbeelden van. Verder zijn er ook diverse kerkelijke organisaties actief voor de wijk, waaronder PKN-wijkgemeente De Haven. Ook de talloze zelforganisaties vallen op, zoals Houd Kanaleneiland Leefbaar en de Marokkaanse Ouderraad.

Sinds 2009 verzorgen bewoners van Kanaleneiland en Transwijk een eigen televisieprogramma op UStad, de stadszender van RTV Utrecht. Het programma is elke woensdagavond te zien en ook te volgen via internet. Op zondagavond wordt het programma herhaald.[3]

Echter de sociale cohesie is de laagste van de stad Utrecht, ligt ver beneden het Nederlands gemiddelde en neemt ook nog eens jaar na jaar af.[4]

Bekende inwoners[bewerken]

Bekende (ex-)inwoners van de subwijk zijn:

Luchtverontreiniging[bewerken]

De wijk heeft te lijden van fijnstof - ten gevolge van de rijkswegen ten zuiden en westen - en de walm van een asfaltfabriek op werkdagen.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Renes, H.: Historische atlas van de stad Utrecht, Amsterdam:SUN, 2005. ISBN 908506189X